«Балістыка па Маскве амаль гарантаваная»

• 25.08.2026, 19:54

Што вядома пра ўкраінскую ракетную балістычную праграму.

«Я не разумею, чаму мы [Украіна] дагэтуль не стварылі балістычную ракету. Гэта даволі простая справа», — казаў напрыканцы мінулага года Дзяніс Штылерман, кіраўнік кампаніі Fire Point, што вырабляе дроны і ракеты. Аднак да сярэдзіны пятога года вайны сваіх балістычных ракет у ЗСУ няма. Апошнія прагнозы такія. Былы міністр абароны Украіны Міхаіл Фёдараў абяцае ўдары ўкраінскай балістыкай па Расіі праз тры–шэсць месяцаў. У Fire Point кажуць, што балістычную ракету блізкай дальнасці FP-7 (да 200 км) будуць ужываць у баях ужо ў верасні, а да канца года пачнуцца выпрабаванні дальнабойнай FP-9 (да 850 км). Падрабязнасці расказваюць «Важныя гісторыі».

Чаму Украіне так важна атрымаць балістычныя ракеты

У апошнія месяцы ЗСУ дасягнулі значных поспехаў, наносячы ўдары па расійскіх тылах — на глыбіню ад 150–200 да 2500 км. Вынікі — частковая блакада Крыму, паліўны крызіс па ўсёй Расіі і знішчэнне мільёнаў квадратных метраў складаў Wildberries.

Асноўны сродак паражэння аб’ектаў у расійскім тыле — дальнабойныя дроны. У іх ёсць два недахопы. Па-першае, гэта вельмі ціхаходныя (ад 150 да некалькіх сотняў км/г), а значыць, уразлівыя для СПА цэлі. Эту праблему ўкраінцы вырашаюць масавасцю прымянення дронаў. Каб нанесці сур’ёзную шкоду НПЗ або падпаліць склад, дастаткова некалькіх дронаў. А ЗСУ штодня запускаюць іх сотні. Па-другое, беспілотнікі звычайна нясуць не больш за 100 кг выбухоўкі. Гэлага хапае для паспяховых атак па НПЗ, складах або ваеннай тэхніцы, але недастаткова для разбурэння капітальных і добра абароненых аб’ектаў.

Галоўная магутная і дальнабойная зброя Украіны — крылатая ракета FP-5 («Фламінга») ад Fire Point з баявой часткай больш за 1000 кг і заяўленай дальнасцю да 3000 км. Але яе хуткасць (не больш за 950 км/г) не суадносная са хуткасцю балістыкі. Хаця FP-5 рэгулярна паражаюць аб’екты ў расійскім тыле (апошні выпадак — удар па ракетна-касмічным цэнтры ў Самары), саміх ракет пакуль вырабляецца адносна мала. З пачатку 2026 года, калі ўкраінцы пачалі ўжываць FP-5, было запушчана менш за сто ракет, большасць з якіх расіяне збілі. «FP-5 пераважна знішчаюць знішчальнікі-перахопнікі», — кажа ўкраінскі авіяцыйны эксперт Валерый Раманенка.

Балістычная ракета — магутная дальнабойная зброя, здольная эфектыўна прабіваць СПА.

У Расіі такія ракеты ёсць: у першую чаргу, «Іскандэры» з дальнасцю дзеяння да 500 км і масай баявой часткі да 700 кг. Іх перавагі — траекторыя, хуткасць і магутнасць. Пасля запуску балістычныя «Іскандэры» падымаюцца на вышыню некалькі дзясяткаў кіламетраў, а на фінальным этапе падаюць на мэту амаль вертыкальна. У момант атакі хуткасць «Іскандэра» можа дасягаць 9300 км/г. Паводле ацэнак Украіны, цяпер расіяне вырабляюць 60–70 «Іскандэраў» у месяц.

Сродкі СПА могуць збіваць балістыку толькі на апошнім этапе палёту. У ЗСУ эфектыўна змагацца з расійскімі балістычнымі ракетамі атрымліваецца толькі з дапамогай амерыканскіх сістэм Patriot, але і яны сутыкаліся з сур’ёзнымі цяжкасцямі. У апошнія тыдні ў ЗСУ скончыліся ракеты для Patriot, Уладзімір Зяленскі прызнае, што збіваць расійскую балістыку цяпер няма чым. Прэзідэнт не толькі просіць саюзнікаў даць боепрыпасы для Patriot, але і абяцае, што ў Украіны будуць свае балістычныя ракеты для ўдараў па Расіі.

Наколькі далёка прасунулася Украіна ў распрацоўцы балістыкі

Стары «Сапсан». Яшчэ ў 2000-х Украіна пачала распрацоўваць аператыўна-тактычны комплекс «Сапсан». Гэта аналаг расійскага «Іскандэра» — planавалася, што «Сапсан» з баявой часткай да 480 кг будзе паражаць мэты на адлегласці да 500 км і ляцець са хуткасцю звыш 8000 км/г.

У 2013 годзе пры прэзідэнце Віктары Януковічы праграму згарнулі. У 2016-м праект аднавілі па заказе Саудаўскай Аравіі: у экспартным варыянце, пад назвай «Гром-2», дальнасць дзеяння ракеты скарацілася да 280 км. У 2021 годзе тагачасны міністр абароны Украіны Андрэй Таран ацэньваў ступень гатоўнасці праекта ў 80%.

Пра пачатак прымянення «Сапсанаў» Зяленскі паведаміў у 2025 годзе. Якую менавіта мадыфікацыю выкарыстоўвалі ЗСУ, дакладна невядома. Але кіраўнік Офіса Зяленскага Андрэй Ярмак распавядаў, што «Сапсан» паразіў расійскі камандны пункт на адлегласці 300 км. Год таму Зяленскі казаў пра падрыхтоўку масавай вытворчасці «Сапсанаў»: «Калі, як, у якой колькасці — я сказаць не магу». 15 чэрвеня 2026-га, у дзень звальнення з пасады міністра абароны Украіны Міхаіла Фёдарава, ЗСУ выпрабавалі балістычную ракету, яна атрымала «максімальную дакладнасць» і стала на 30% танней. Украінскія эксперты мяркуюць, што Фёдараў меў на ўвазе «Сапсан».

У тым, што за чатыры з паловай гады вайны Украіна не змагла пачаць масавае вытворчасць, няма нічога дзіўнага, кажуць украінскія эксперты. Праблемы ўзніклі з вытворчасцю адразу двух важных кампанентаў — рухавікоў і цвёрдага ракетнага паліва.

Рухавікі для «Сапсанаў» рабілі на заводзе «Южмаш» у Дніпры, да пачатку вайны прадпрыемства вырабіла толькі некалькі штук. Пасля пачатку паўнамаштабнага ўварвання «Южмаш» неаднаразова абстрэльвалі. «Недарма расіяне першыя „Арэшнікі“ ўжылі менавіта супраць Дніпра, супраць „Южмаша“. Аднак прадпрыемства яшчэ ў савецкія часы праектавалі і будавалі з улікам магчымай ядзернай вайны, таму ўсе яго асноўныя элементы размешчаныя пад зямлёй», — казаў ваенны эксперт Міхаіл Жырахоў.

Цвёрдае паліва для балістычных ракет ва Украіне вырабляў Паўлаградскі хімічны завод у Дняпрапятроўскай вобласці. Прадпрыемства таксама трапляла пад расійскія ўдары. Стварэнне ракетнага паліва — небяспечная вытворчасць нават у мірны час. З улікам таго, што ўся тэрыторыя Украіны знаходзіцца ў зоне паражэння расійскіх дронаў і ракет, вырабляць ракетнае паліва ўнутры краіны было б вельмі рызыкоўна.

Новыя ракеты ад Fire Point. Кампанія распрацоўвае дзве балістычныя ракеты — FP-7 (баявая частка — 150 кг, дальнасць — да 200 км) і FP-9 (800 кг і 850 км).

Галоўны канструктар Дзяніс Штылерман у снежні мінулага года заяўляў, што ва Украіне ёсць некалькі кампаній, якія выпускаюць цвёрдапаліўныя рухавікі, у тым ліку Fire Point. Для вытворчасці паліва кампанія запускае завод у Даніі. Ён мусіў пачаць работу напрыканцы 2026 года, але тэрміны зрушыліся на канец 2027-га, а кошт праекта вырас з 50 да 150 млн еўра, распавяла гендырэктар Fire Point Ірына Церэх. Галоўная прычына — патрабаванні бяспекі. Кампаніі не дазволілі вырабляць паліва ў набытым будынку, цяпер трэба будаваць новы.

Галоўнае ў падыходзе Fire Point да стварэння балістыкі — не імкнуцца зрабіць ідэальную ракету, тлумачыць Штылерман: «Робіш нешта неідэальнае — і гэтым пачынаеш уражваць, а потым, у працэсе выкарыстання, пачынаеш гэта карэктаваць».

FP-7 Штылерман называе таннай балістычнай ракетай малой дальнасці. Ракета прайшла каля 15 выпрабавальных пускаў і праходзіць сертыфікацыю, пачатак баявога прымянення плануецца ў верасні, распавяла на мінулым тыдні Ірына Церэх.

Запуск FP-9 у Fire Point абяцаюць да канца года, верагодна, гаворка ідзе пра пачатак выпрабаванняў. Палігонам для FP-9 стане тэрыторыя Расіі, мяркуе Канстанцін Крывалап, авіяцыйны эксперт, былы інжынер КБ «Антонаў». Цікава, што 1 ліпеня Мінбароны Расіі паведаміла пра збіццё «аператыўна-тактычнай ракеты вялікай дальнасці». У тэлеграме з’явіліся фота вялікай варонкі, як сцвярджаецца, у Маскоўскай вобласці. Z-каналы і ваенныя эксперты выказалі здагадку, што гаворка магла ісці менавіта пра FP-9.

«Гэта ракета са значна больш магутнай [у параўнанні з FP-7] баявой часткай, якая здольная эфектыўна паражаць добра абароненыя мэты. Менавіта такія сістэмы могуць прадстаўляць сур’ёзную пагрозу для аб’ектаў вайскова-прамысловага комплексу Расіі, энергетычнай інфраструктуры і іншых стратэгічных мэт», — лічыць Антон Зямляны, старшы аналітык Украінскага цэнтра бяспекі і супрацоўніцтва.

Тое, наколькі сур’ёзнай зброяй стане FP-9, будзе залежаць ад аб’ёмаў вытворчасці ракет. У снежні 2025 года Штылерман казаў, што пры наяўнасці запыту і грошай Fire Point з мая 2026-га зможа вырабляць сотні балістычных ракет (абодвух відаў) у месяц. У канцы ліпеня, адказваючы на тое ж пытанне, ён сышоў ад адказу і паскардзіўся на праблемы з фінансаваннем.

Уладзімір Зяленскі на сустрэчы з журналістамі 23 жніўня прызнаў, што масавай вытворчасці балістыкі пакуль няма: «У нас дзве кампаніі стараюцца зрабіць нашу балістыку. Пакуль не бачым таго масавага вытворчасці, якое павінна быць».

Ці абароніць СПА Маскву ад балістыкі

Збіваць балістычныя ракеты могуць расійскія сістэмы СПА С-400 і С-500, значна меншую эфектыўнасць могуць паказаць некаторыя мадыфікацыі С-300 і «Букаў», кажуць ваенныя эксперты.

Найбольш сучасны расійскі комплекс СПА — С-500. У Мінбароны Расіі сцвярджалі, што ён можа збіваць не толькі ўсе віды балістычных ракет, але і «гіпергукавую зброю ўсіх мадыфікацый, у тым ліку ў блізкім космасе». У 2024 годзе расійскія вайскоўцы адзвітавалiся пра збіццё на вучэннях міжкантынентальнай ракеты «Сінева».

Асноўная праблема С-500 — іх дэфіцыт: на ўзбраенні, верагодна, стаіць лічаная колькасць комплексаў. Пра пачатак іх паставак у войскі расійскія ўлады заяўлялі ў 2021 годзе. У снежні 2025-га міністр абароны Андрэй Белавусаў паведаміў, што на баявое дзяжурства заступіў першы полк СПА, абсталяваны С-500. Колькі комплексаў С-500 у гэтым палку, ён не ўдакладніў.

Такім чынам, галоўным сродкам знішчэння балістычных ракет павінен стаць С-400. Колькі іх на ўзбраенні ў расійскай арміі, дакладна невядома. На пачатку 2020-х гадоў такіх сістэм было 56, пісаў Newsweek. У кожным комплексе можа быць ад шасці да 12 пускавых установак.

Эфектыўнасць С-400 выклікае пытанні. Ракеты, якімі ён паражае мэты, абсталяваныя так званай палоўактыўнай сістэмай навядзення, тлумачыў «Важным гісторыям» эксперт Канстанцін Крывалап. Калі ракета запускаецца па мэце, яна кіруецца камандамі з размешчанага на зямлі радара: «Кожны радар мае пэўную дакладнасць. Таму чым далей ты б’еш, тым горш працуе палоўактыўная сістэма». Прыклад ракеты з актыўнай сістэмай навядзення — PAC-3 для амерыканскіх комплексаў Patriot.

Іншая адметнасць ад PAC-3: боепрыпас для С-400 павінен паразіць балістычную ракету сваімі аскепкамі, выбухнуўшы паблізу ад мэты. Ракета для Patriot сутыкаецца з мэтай. «Каб знішчыць балістычную ракету гарантавана, у яе трэба ўрэзацца», — кажа ўкраінскі ваенны эксперт Алег Каткоў. Пашкоджанне аскепкамі такой гарантыі не дае: «Ну окей, аскепак перабіў яе рухавік, які ўжо не працуе, пашкодзіў рулёвую паверхню, але ўжо ўсё роўна, таму што балістычная ракета падае на мэту. Яна робіць гэта пад вуглом прыкладна 90 градусаў. То бок нават калі яе як-небудзь пашкодзіць, яна ўсё адно падае».

Нармальнай эфектыўнасцю спецыялісты СПА лічаць 80% збітых мэт, распавядае Крывалап. У барацьбе з балістыкай Patriot дасягае гэтага паказчыка, выпускаючы дзве ракеты па адной мэце. У выпадку С-400 можа спатрэбіцца парадку пяці ракет на мэту. «Шалёны расход», — лічыць эксперт.

«Расіяне эксперыментавалі са сваімі ўзорамі балістыкі. Таксама ў іх быў досвед збіцця [амерыканскіх тактычных балістычных ракет] ATACMS. Таму, я думаю, што верагоднасць перахопу ўкраінскай балістыкі будзе не мінімальнай. Але як гэта будзе працаваць на практыцы — пабачым», — кажа эксперт Аляксандр Каваленка.

З улікам заяўленай дальнасці ракет FP-9 (да 850 км), адно з галоўных пытанняў гучыць так: ці змогуць гэтыя ракеты пераадолець насычаную сістэму СПА, якая абараняе Маскву. На карце журналіста Марка Крутова — больш за 130 комплексаў СПА. Большая іх частка — не прызначаныя для барацьбы з балістыкай «Панцыры», комплексаў С-400 у Маскоўскім рэгіёне — каля 20.

«Калі будзе ўдар па Маскве, гэта ўжо не будзе тысяча дронаў, з якіх даляцела менш за дзесяць. А гэта будзе так, што з двух запушчаных ракет адна дакладна дасягне мэты», — лічыць эксперт Валерый Раманенка. «2027 год стане годам нашай балістыкі. <…> Балістыка па Маскве ў 2027-м ужо амаль гарантаваная», — упэўнены ваенны аналітык Яўген Дзікі. Пры гэтым Канстанцін Крывалап лічыць, што Масква наўрад ці стане асноўнай мэтай для балістычных ракет ЗСУ.