Навукоўцы раскрылі сакрэт здаровага старэння
- 26.08.2026, 9:19
Асобныя паказчыкі арганізма могуць нават паляпшацца.
Старэнне не абавязкова суправаджаецца пастаянным пагаршэннем фізічных і разумовых здольнасцей.
Даследаванне паказала, што частка людзей старэйшых за 65 гадоў з часам дэманструе лепшыя вынікі па асобных паказчыках — ад хуткасці хады да памяці. Адным з фактараў, звязаных з такімі зменамі, навукоўцы называюць стаўленне чалавека да ўласнага ўзросту і магчымасцей.
Пра гэта паведаміла выданне Egeszseg Kalauz.
Да такіх высноў прыйшлі навукоўцы Ельскага ўніверсітэта, якія даследавалі, як з гадамі змяняюцца фізічныя і разумовыя здольнасці людзей. У працы, апублікаванай у часопісе Geriatrics, яны выкарысталі даныя больш як 11 300 удзельнікаў ва ўзросце ад 65 гадоў. Назіранне доўжылася 12 гадоў.
Атрыманыя даныя паказалі, што ўзроставыя змены не заўсёды працякаюць па сцэнары пастаяннага пагаршэння. Амаль у паловы ўдзельнікаў — 45,15% — за час даследавання прыкметна палепшыўся як мінімум адзін паказчык фізічнага або кагнітыўнага стану. У прыватнасці, навукоўцы ацэньвалі памяць і хуткасць хады.
Праўда, такія вынікі не сведчаць пра літаральнае амаладжэнне арганізма. Натуральныя працэсы старэння працягваюцца, але пры гэтым чалавек нават у сталым узросце можа захоўваць значны патэнцыял да адаптацыі, а некаторыя функцыі арганізма здольныя дэманстраваць станоўчую дынаміку.
Як стаўленне да старэння можа змяніць жыццё
Навукоўцы звярнулі ўвагу яшчэ на адзін фактар — успрыманне чалавекам уласнага ўзросту. Гаворка не пра тое, каб адмаўляць праблемы са здароўем або спадзявацца спыніць старэнне дзякуючы аптымістычнаму настрою.
Важна, як гэтыя перакананні ўплываюць на паводзіны. Калі чалавек не ўспрымае ўзрост як падставу адмовіцца ад актыўнага жыцця, ён можа і надалей займацца фізічнымі практыкаваннямі, падтрымліваць кантакты з навакольнымі, вучыцца і шукаць новыя захапленні.
Супрацьлеглы эфект магчымы, калі старэнне найперш асацыюецца з абмежаваннямі. Прафесарка герыятрыі Медыцынскай школы Ікана на Маунт-Сінай Разанна М. Лейпцыг адзначае, што ўяўленні пра ўласную старасць могуць адбівацца на паўсядзённых паводзінах.
Напрыклад, перакананне, што тая ці іншая дзейнасць ужо «не для майго ўзросту», можа прымушаць чалавека ўсё менш рухацца, скарачаць зносіны або не карыстацца сродкамі, здольнымі аблягчыць паўсядзённае жыццё. Да такіх сродкаў, у прыватнасці, адносяцца слыхавыя апараты.
На паводзінным аспекце робіць акцэнт і дырэктар Інстытута даследаванняў старэння Медыцынскага каледжа Альберта Эйнштэйна Нір Барзілай. Паводле яго слоў, больш пазітыўнае ўспрыманне ўзросту можа садзейнічаць гатоўнасці атрымліваць новы досвед, што, у сваю чаргу, стварае нагрузку на нервовую і апорна-рухальную сістэмы.
Мазг працягвае прыстасоўвацца
Здольнасць чалавека развівацца ў сталым узросце звязана, у прыватнасці, з нейрапластычнасцю. Мазг не цалкам губляе здольнасць ствараць новыя сувязі паміж нейронамі і змяняць ужо сфармаваныя нейронныя сеткі.
Гэта не скасоввае ўзроставых змен і не азначае, што іх можна цалкам павярнуць назад. У той жа час такая ўласцівасць мазга дапамагае зразумець, чаму людзі могуць вучыцца і прыстасоўвацца да новых абставінаў нават у сталым узросце.
Менавіта таму вывучэнне іншай мовы, заняткі музыкай або творчасцю, асваенне лічбавых тэхналогій або незнаёмага складанага хобі могуць ствараць дадатковую кагнітыўную нагрузку. Падчас такой дзейнасці даводзіцца канцэнтравацца, запамінаць інфармацыю і пастаянна засвойваць нешта новае.
У той жа час важны характар заняткаў. Калі чалавек проста шматкроць выконвае даўно знаёмае практыкаванне, мазг атрымлівае менш новых задач, чым падчас навучання, якое рэгулярна патрабуе засваення новай інфармацыі або навыкаў.
Чаму важна не губляць мышачную сілу
З узростам змяняецца не толькі мазг, але і фізічны стан арганізма. Мышачная маса паступова змяншаецца, аднак хуткасць гэтага працэсу не аднолькавая для ўсіх.
Мышцы працягваюць рэагаваць на фізічную нагрузку і ў сталым узросце. Пры гэтым для падтрымання сілы неабавязкова займацца інтэнсіўнымі спартыўнымі трэніроўкамі. Нагрузку можна ствараць з дапамогай практыкаванняў з уласнай вагой, эспандэраў або невялікіх гантэляў.
У дадзеным выпадку галоўнае — не ўстанаўленне спартыўных рэкордаў, а падтрымліванне сілы, неабходнай у паўсядзённым жыцці. Яна дапамагае самастойна ўставаць са стула, хадзіць па лесвіцы, несці пакупкі і захоўваць раўнавагу.
Акрамя таго, карысць ад руху не абмяжоўваецца працай мышцаў. Фізічная актыўнасць звязаная са станам сардэчна-сасудзістай сістэмы, абменам рэчываў, раўнавагай і функцыянаваннем мазга.
Зносіны — яшчэ адна трэніроўка для мазга
Захоўваць актыўнасць дапамагаюць і сацыяльныя кантакты. Зносіны важныя не толькі як крыніца эмацыйнай падтрымкі — яны таксама прымушаюць мазг пастаянна апрацоўваць інфармацыю.
Нават звычайная размова ўключае адразу некалькі працэсаў: трэба сачыць за словамі суразмоўцы, утрымліваць інфармацыю ў памяці, фармуляваць адказ і рэагаваць на змену тэмы. Падобную нагрузку могуць ствараць настольныя гульні, сумесныя прагулкі і ўдзел у грамадскай дзейнасці.
Наяўнасць сацыяльнага жыцця таксама дапамагае падтрымліваць паўсядзённую актыўнасць. Сустрэчы і сумесныя заняткі даюць падставу выходзіць з дому, больш рухацца і не губляць звыклы рытм дня.
Таму звужэнне кола зносін з узростам не абавязкова павінна прыводзіць да ізаляцыі. Новыя сацыяльныя кантакты можна наладжваць праз навучальныя курсы, клубы па інтарэсах, валанцёрскія ініцыятывы або іншыя супольнасці.
Не ўсе змены варта тлумачыць узростам
Некаторыя праблемы, якія часта аўтаматычна звязваюць са старэннем, могуць мець іншыя прычыны. Гэта тычыцца, у прыватнасці, парушэнняў сну і пагаршэння слыху.
Сон з гадамі сапраўды можа змяняцца і станавіцца менш бесперапынным. Аднак працяглыя праблемы са сном не варта без дадатковага абследавання тлумачыць выключна ўзростам. Прычынай могуць быць боль, пэўныя захворванні, парушэнні сну або пабочныя эфекты лекаў.
Страта слыху таксама можа ўплываць на паўсядзённае жыццё значна мацней, чым здаецца. Калі чалавеку цяжка падтрымліваць размову, ён можа пачаць пазбягаць кантактаў з навакольнымі, што паступова павышае рызыку сацыяльнай ізаляцыі. Праверка слыху і выкарыстанне слыхавога апарата, калі ён неабходны, могуць дапамагчы даўжэй захоўваць самастойнасць.
Не варта аўтаматычна лічыць нармальным праявай старэння раптоўнае пагаршэнне памяці, праблемы з раўнавагай і хадой, частыя падзенні або рэзкае зніжэнне працаздольнасці. Такія змены могуць мець прычыны, што патрабуюць медыцынскага абследавання.
Таму рэгулярныя агляды застаюцца актуальнымі незалежна ад узросту. Гаворка, у прыватнасці, пра кантроль артэрыяльнага ціску, паказчыкаў узроўню цукру і ліпідаў у крыві, праходжанне неабходных скрынінгаў і перыядычны перагляд лекаў, якія прымае чалавек.
Аднаго пазітыўнага мыслення недастаткова
Даследчыкі не робяць высновы, што аптымізм сам па сабе здольны запаволіць біялагічнае старэнне, амаладзіць арганізм або прадухіліць узроставыя захворванні. Пазітыўнага настрою для гэтага недастаткова.
Яго магчымы ўплыў праяўляецца ў паводзінах. Як чалавек ацэньвае свае магчымасці ў сталым узросце, можа вызначаць, ці будзе ён працягваць рухацца, трэніраваць мазг, падтрымліваць сацыяльныя сувязі і заставацца максімальна самастойным.
Калі чалавек не лічыць свой узрост перашкодай для навучання, фізічнай актыўнасці, зносін або атрымання новага досведу, ён з большай верагоднасцю будзе працягваць такую дзейнасць. У той жа час перакананне, што пасля пэўнага ўзросту нешта рабіць «ужо позна», можа прыводзіць да добраахвотнай адмовы ад актыўнасці.
Даследаванні паказваюць, што ўзроставыя змены не адбываюцца аднолькава ва ўсіх сферах. З гадамі могуць аслабляцца мышцы, пагаршацца раўнавага, слых, зрок або некаторыя кагнітыўныя функцыі. У той жа час іншыя здольнасці могуць захоўвацца значна даўжэй — у прыватнасці, слоўнікавы запас, набытыя веды і ўменне кіраваць эмоцыямі. Больш за тое, сталы ўзрост не пазбаўляе чалавека здольнасці асвойваць нешта новае.
Менавіта таму здаровае старэнне — гэта не спроба пазбегнуць натуральных узроставых змен. Гаворка найперш пра тое, каб як мага даўжэй заставацца рухомымі і самастойнымі, падтрымліваць працу мазга і захоўваць высокую якасць жыцця.