Хто насамрэч захоплівае ўладу ў Крэмлі

• Юрый Федарэнка
• 31.08.2026, 11:49

Цар баіцца ўласных баяраў.

Улада на балотах — такая ж закрытая структура, як і любая банда. Калі ў нармальных дзяржавах грамадства і СМІ адсочваюць кожны крок уладатрымальнікаў, то сачыць за рэальнымі падзеямі ў Крэмлі практычна немагчыма. Аднак пэўная інфармацыя ў сусветныя СМІ ўсё ж прасочваецца, і з гэтых паведамленняў можна зрабіць выснову пра галоўную тэндэнцыю: грамадзянскія чыноўнікі адыходзяць на другі (ці дзясяты) план, а ўсе рычагі ўплыву сканцэнтроўваюцца ў руках другой службы ФСБ.

Некаторыя палітолагі сёння называюць другую службу ФСБ кіраўнічай кампаніяй холдынгу пад назвай «Расійская Федэрацыя». У прынцыпе, падзеі, што адбываюцца «ў адкрытым доступе», толькі пацвярджаюць гэтую кропку гледжання. За некалькі месяцаў на балотах пасадзілі ў турму больш «інакадумцаў», чым за папярэднюю чвэрць стагоддзя. Гаворка не толькі пра «апазіцыянераў»: пад рэпрэсіі трапілі сотні чыноўнікаў (асабліва рэгіянальных) і бізнесменаў.

Прама цяпер адбываецца найбуйнейшая з 1990-х гадоў пераразмерка ўласнасці і сфер уплыву ў РФ. Куратарам працэсу з'яўляецца ФСБ, прычым не ўся структура, а пэўныя групы ў ёй. А розныя суды, розныя галіны ўлады, розныя органы мясцовага самакіравання даўно ператварыліся ў тэатр, за кулісамі якога — усё тая ж палата ФСБ.

Гэтыя працэсы маюць гістарычныя аналагіі. За часоў Сталіна рэальная ўлада ў «краіне саветаў» належала НКВД. Асновай і сакрэтам сталінскага «эфектыўнага менеджменту» былі катоўні НКВД, а «саветы» ўяўлялі сабой суцэльную бутафорыю. Пры жаданні можна правесці і больш глыбокія паралелі — напрыклад, з апрычнінай Івана Жахлівага. Як кажуць, усё новае — гэта добра забытае старое.

Але вернемся ў нашы дні. Чаму максімальная канцэнтрацыя ўлады ў руках другой службы ФСБ адбываецца менавіта цяпер? Адказ на паверхні: бункерны дзед усё мацней адчувае страх. Адзін з яго «экзістэнцыйных» страхаў — уласнае атачэнне. Ён вельмі добра памятае бунт Прыгожына і той факт, што ў крытычны момант многія чыноўнікі кінуліся ўцякаць з Масквы. У пэўны момант склалася ўражанне, што ніхто не хоча абараняць свайго «лідэра».

Страхі цара перад уласнымі баярамі — так было заўсёды — абвастраюцца на фоне барацьбы паміж рознымі праўладнымі групоўкамі. Менавіта гэтыя працэсы мы і назіраем, калі бачым навіны пра арышты намеснікаў міністраў, алігархаў і іншай прыдворнай шушні. Сацыёлагі называюць гэтую з'яву «канфліктам эліт», хаця назваць «элітай» бандыцкія морды расійскіх уладатрымальнікаў язык не паварочваецца.

Зразумела, што ніякая новая пуцінская апрычніна не вырашыць праблемы ўнутрывідавай барацьбы гэтых «эліт», а толькі пагоршыць яе. Няма таксама сумненняў, што ўнутраны тэрор ФСБ сведчыць пра поўную дэградацыю грамадскіх інстытутаў і дзяржаўнага кіравання. У доўгатэрміновай і сярэднетэрміновай перспектывах гэта шлях у нікуды.

А калі ацэньваць сітуацыю ў перспектыве некалькіх бліжэйшых месяцаў, можна меркаваць, што Пуцін дзейнічае па-свойму рацыянальна. Меры яго асабістай бяспекі ўзмоцнены. Небяспечныя «паплечнікі» — запалоханыя. Апазіцыя знішчана. Альтэрнатыўных цэнтраў прыняцця рашэнняў няма. Усё гэта, з пункту гледжання Пуціна, зніжае верагоднасць таго, што яго заб'юць свае. Прынамсі, у бліжэйшы час.

Калі мы канстатуем, што ўлада на балотах дэградуе, узнікае спакуса пасмяяцца з праціўніка. На розум прыходзіць фраза: «Божа, якое ж яно безнадзейнае!» Але ворага не варта ні недаацэньваць, ні пераацэньваць. Тэрарыстычны рэжым на балотах працягвае ўяўляць рэальную пагрозу. Вайна не скончыцца заўтра. Мы павінны з халоднай галавой улічваць усе яго моцныя і слабыя бакі.

Чым даўжэйшую дыстанцыю барацьбы мы будзем пралічваць, тым карацейшай яна ў выніку будзе. Таму мы гатовыя гуляць на доўгую перспектыву. Мы не маем права на стомленасць. Працуем далей. Разам да Перамогі. Слава Украіне!

Юрый Федарэнка, «Фэйсбук»