Блогер знайшоў у Кракаве «беларускія сляды»
- 31.08.2026, 15:03
А на сценах Вавеля — згадкі беларускіх гарадоў.
У Вавельскім замку можна знайсці мемарыяльныя шыльды, прысвечаныя Мінску, Гомелю і Гродну, у цэнтры Кракава ёсць будынак, дзе ўпершыню была надрукавана «Дудка беларуская» Францішка Багушэвіча, а Уладзімір Караткевіч падымаўся на вежу касцёла Святой Марыі. Блогер Глеб Лепейка праводзіць экскурсіі па беларускіх месцах у Кракаве. Журналіст MOST наведаў адну з іх.
На пачатку XX стагоддзя Вавель — комплекс з каралеўскім замкам і саборам — быў у дрэнным стане і патрабаваў рэстаўрацыі. Пасля таго як Польшча набыла незалежнасць, стала зразумела, што для гэтага патрэбныя вялікія сродкі.
— На той час гэта была абсалютна бліскучая ідэя. Адольф Шышка-Богуш, які кіраваў рэстаўрацыйнымі працамі ў Вавелі, прапанаваў ідэю краўдфандынгу, — кажа Глеб.
Ахвяраваць грошы маглі не толькі заможныя людзі. Імёны тых, чый уклад пакрыў хоць бы адзін дзень рэстаўрацыйных прац, былі змешчаныя на невялікіх таблічках у Вавелі. Паводле слоў Глеба, першае ахвяраванне прыйшло ўжо на наступны дзень пасля абвяшчэння збору сродкаў — з Нью-Ёрка.
788 такіх таблічак захаваліся да нашых дзён, у тым ліку і з беларускім следам.
— Тут Мінск, тут Гомель, а тут Гродна, — кажа Глеб.
У цэнтры Кракава была друкарня, дзе ў 1891 годзе выйшла першае выданне «Дудкі беларускай» Францішка Багушэвіча. Будынак, дзе месцілася друкарня, захаваўся.
Сябар Багушэвіча, Аляксандр Ельскі<.b>, даследчык Беларусі, таксама быў звязаны з Кракавам. Глеб прызнае, што менавіта праз ягоныя кантакты яны маглі дамовіцца пра друк кнігі. Але ён падкрэслівае: дакладна невядома, як Багушэвіч трапіў у гэтую друкарню, бо падрабязнага апісання гэтай гісторыі не захавалася.
Цяпер з’явілася ідэя ўсталяваць на будынку памятную шыльду, якая нагадвала б пра выданне зборніка.
Кракаўская акадэмія ведаў знаходзіцца на вуліцы Слаўкоўскай. З гэтым месцам звязаныя тры асобы з беларускіх земляў.
— Я падзяляю іх паводле таго, што яны рабілі падчас паўстання Каліноўскага. Гэта тры розныя сцэнары, — тлумачыць Глеб.
Адам Кіркор — археолаг і публіцыст. Ён даследаваў курганы ў Беларусі і Літве, выступаў супраць паўстання і публікаваў у сваіх выданнях афіцыйную інфармацыю царскіх уладаў. Пазней Кіркор апынуўся ў Кракаве, дзе працягнуў сваю навуковую працу.
Аляксандр Ельскі, «патрыярх беларускіх даследаванняў», за некалькі дзесяцігоддзяў працы напісаў тысячы артыкулаў пра Беларусь: яе гісторыю, культуру, этнаграфію і геаграфію. Ельскі таксама сабраў вялікую калекцыю гістарычных прадметаў. Частку з іх — каля 20 тысяч артэфактаў — ён перавёз у Кракаў. Гэта іх уратавала: музей Ельскага на радзіме пазней быў знішчаны падчас Першай сусветнай вайны.
Зігмунт Врублеўскі, ураджэнец Гродзенскай вобласці, удзельнічаў у паўстанні 1863 года, пасля чаго быў арыштаваны і сасланы. Пазней ён стаў вучоным і працаваў у Кракаве. Разам з Каролем Альшэўскім Врублеўскі ўпершыню атрымаў вадкі кісларод.
Экскурсія заканчваецца каля касцёла Святой Марыі. Гісторыя Уладзіміра Караткевіча звязаная з гэтым месцам. У 1971 годзе пісьменнік прыбыў у Кракаў і пачуў знакаміты хейнал — мелодыю, якая кожную гадзіну выконваецца з вежы касцёла.
Караткевіч хацеў падняцца да хейналістаў. Цяпер гэта могуць зрабіць турысты, але тады доступ на вежу быў закрыты. Паводле слоў Глеба, ім удалося дамовіцца з капітанам пажарнай службы, каб Караткевічу дазволілі падняцца.
— Трубачы, вядома, вельмі здзівіліся, што да іх падняліся двое замежнікаў з чатырма бутэлькамі гарэлкі. Але гарэлка зрабіла сваю справу, і ім дазволілі застацца, — кажа Глеб.
Паводле яго, Караткевічу нават дазволілі паспрабаваць паграць на трубе. Ёсць таксама гісторыя пра тое, што пісьменнік застаўся на вежы на ноч. Але гэтая частка гісторыі ўжо перадаецца ўскосна, таму дакладна невядома, што адбылося той ноччу.
Пасля смерці Караткевіча ў яго дзённіку знайшлі неапублікаваны верш «Вакол хейнала», у якім узгадваецца адзін з хейналістаў.
— Там ён проста названы імем і прозвішчам. Караткевіч наўрад ці мог ведаць ягонае імя і прозвішча, калі б не сустрэўся з ім, — адзначае Глеб.
Гэта толькі частка беларускіх месцаў у Кракаве. У маршруце ёсць і іншыя мясціны, звязаныя з гісторыяй Вялікага Княства Літоўскага, беларускімі дзеячамі, літаратурай і навукай.