Лукашэнка прайграў гісторыі

• Ірына Халіп
• 7.08.2026, 10:12

Мы перамаглі сябе.

Увесь тыдзень у скронях, быццам малаткамі, б'е верш Бродскага «Шэсць гадоў праз». Ён пачынаецца радкамі: «Так доўга разам пражылі, што зноў другое студзеня прыпала на аўторак». А мы так доўга пражылі, што дзявятае жніўня зноў прыпадзе на нядзелю.

Та самая нядзеля, калі адкрытыя выбарчыя ўчасткі, і вакол іх збіраюцца натоўпы. Та самая нядзеля, калі пах гарадскога пылу і разагрэтага асфальту здаецца прыгажэйшым за любы вытанчаны водар, бо гэта пах свабоды. Та самая нядзеля, калі кроў кіпіць увесь дзень, бо наперадзе вечар — самы, магчыма, важны вечар у жыцці. Та самая нядзеля, якая становіцца кропкай біфуркацыі для ўсёй краіны. Та самая нядзеля, роўнай якой ужо не будзе.

Здаецца, гэтыя шэсць гадоў былі бясконцымі. Туды змясцілася ўсё: рэпрэсіі, вайна, уцёкі сотняў тысяч беларусаў ад турмы і мільёнаў украінцаў ад вайны. Па канцэнтрацыі падзей хапіла б на стагоддзі. Але ўсё змясцілася ў шэсць гадоў. Гэта толькі для зняволенага шэсць гадоў — велізарны тэрмін. Для тых, хто па той бок рашоткі, — так, драбяза. А на фоне сусветнай гісторыі — увогуле незаўважны павеў ветрыку. Дзеці, народжаныя ў 2020 годзе, яшчэ нават у школу не пайшлі. Іх першы званок — 1 верасня. А для некаторых і ўвогуле праз год.

Кожны раз 9 жніўня ўсе ўзгадваюць той дзень 2020 года і спрабуюць падводзіць вынікі. Гэта быццам навагодняя ноч, калі ўсім раптам становіцца важна зрабіць высновы. І лепш, калі гэтыя высновы аптымістычныя: ніхто не любіць ныцікаў і няўдачнікаў. Заўсёды прыемней чытаць «у гэтым годзе я нарадзіла двайнят і зарабіла мільён еўра», чым «я ўвесь год працаваў на будоўлі, і мне адмовілі ў відзе на жыхарства». Адсюль бясконцыя бадзёрыя мантры «мы ўжо перамаглі!».

Не, мы не перамаглі — давайце будзем шчырымі хаця б адносна саміх сябе. Інакш мы б не сядзелі па турмах і не бадзяліся па чужых краінах у пошуках прытулку. Мы не перамаглі дыктатуру, але Лукашэнка прайграў. Гучыць парадаксальна, але факт. Ён прайграў не нам — ён прайграў гісторыі. А мы пакуль перамаглі толькі саміх сябе, што, дарэчы, таксама вельмі важна.

Узгадайце, як беларускія артысты і музыкі з’язджалі ў Расію. Раней, да 2020 года, менавіта гэта лічылася прыкметай паспяховасці — прабіць сабе дарогу ў Расіі. І галоўнае, што рабілі нашы суайчыннікі, пачынаючы штурм сваіх Алімпаў, — забываліся на тое, што яны беларусы. Здавалася, што гэта можа затармазіць прасоўванне і стварыць перашкоды ў кар'еры. Галоўнае — не вылучацца. Дарэчы, украінцы таксама ехалі прабівацца ў Расію, але для іх гэта хутчэй было спосабам зарабіць грошы, каб потым развіваць сваю справу ва Украіне і ўкладваць маскоўскія грошы ва ўкраінскі бізнес. Для нашых жа суайчыннікаў кар'ера ў Расіі была самамэтай. І што цяпер? Нават тыя, хто яшчэ з невядомай прычыны туды едзе, заўсёды падкрэсліваюць: толькі вы не блытайце, мы вам не расіяне, мы — беларусы. Цяпер гэта для кожнага — прадмет гонару. Нават для тых, каму раней было ўсё адно.

А ўспомніце, як раней паводзілі сябе расійскія турысты ў Беларусі — прыязджалі быццам у ўласную правінцыю, і вельмі нямногія іх ставілі на месца. Цяпер кожны мінак падрабязна патлумачыць, што ў Беларусі не смецяць, што беларуская мова — гэта не прадмет кпінаў са словам «Масква» і што за байкі пра «адзін народ» можна і па пысе атрымаць.

Ёсць дзве разнавіднасці нацыянальнага гонару. Імперскі гонар — па змоўчанні, гэта заводскія налады. Расіянін разумее, што ўвесь свет чытае Дастаеўскага і ведае Гагарына і Цыялкоўскага. Яму нацыянальны гонар паднеслі на талерцы яшчэ ў радзільні. А прадстаўнік прыгнечанага народа штодня даказвае, што яго народ, яго краіна, яго культура і гісторыя — прадмет гонару і падстава для павагі сусветнай супольнасцю. Дык вось, да беларусаў гэты нацыянальны гонар прыйшоў шэсць гадоў таму. Менавіта ў тым жніўні. Цяпер кожны гатовы разарваць любога, хто ўсумніцца ў выбітных якасцях народа, у яго гераізме, у яго гістарычнай ролі ў сусветнай гісторыі.

Вось гэта і ёсць перамога 2020 года — усвядомлены і заслужаны нацыянальны гонар. А за ўсё астатняе яшчэ давядзецца пазмагацца, каб перамагчы ўжо не сябе, а дыктатуру. Ну і добра, мы прывыклыя.

Ірына Халіп, спецыяльна для Charter97.org