Пуцін і харчовы ланцуг

• Андрэй Малыгін
• 1.09.2026, 7:09

Чаму кіраўнік Крамля не хоча і баіцца міру.

Калі Пуцін на сустрэчы са студэнтамі — будучымі педагогамі — распавёў ім байку пра касатак і белых мядзведзяў, многія каментатары ў сацсетках узгадалі пра сацыяльны дарвінізм, тэорыю, якая распаўсюдзілася напрыканцы XIX стагоддзя, а затым атрымала другое дыханне ў перыяд Трэцяга Рэйха.

Паклаўшы ў аснову пастулаты дарвінаўскай тэорыі эвалюцыі («жыццё — гэта барацьба за існаванне», «развіццё — гэта ўменне прыстасоўвацца», «выжывае мацнейшы»), сацыяльныя дарвіністы ўяўлялі чалавецтва як бясконцы харчовы ланцуг, у якім кожны народ мае шанец як з'есці канкурэнта, так і быць з'едзеным іншай нацыяй.

Эміль Золя, вялікі прыхільнік тэорыі сацыяльнага дарвінізму, так і пісаў:

Каб свет існаваў, трэба есці і быць з'едзеным. І толькі ваяўнічыя нацыі заўсёды квітнелі, нацыя памрэ, як толькі раззброіцца.

Сам Дарвін не распаўсюджваў сваю біялагічную тэорыю на чалавечае грамадства. За яго гэта зрабілі іншыя.

Гітлер, пачынаючы з «Mein Kampf», выкарыстоўваў пастулаты сацыяльнага дарвінізму як апраўданне непазбежнай вайны. Ён столькі ўвагі надаў у сваёй кнізе ўсемагутнасці і прыроднай каварнасці паўсюднага яўрэйскага народа, што ў чытача спачатку магло скласціся ўражанне, што яўрэі — гэта і ёсць той самы «моцны народ», які валодае асаблівымі правамі на знішчэнне народаў «слабых». Давялося ў асобным раздзеле абгрунтоўваць, чаму немцы ў харчовай пірамідзе павінны знаходзіцца вышэй за яўрэяў. Умбэрта Эка звярнуў увагу на гэты парадокс і сярод 14 прыкмет фашызму вылучыў такі:

Ворагі паказваюцца настолькі магутнымі, што яны пагражаюць нацыі, і ў той жа час настолькі нікчэмнымі, што іх лёгка перамагчы.

Дакладна падмечана: для сучаснай расійскай прапаганды Захад адначасова і магутны, і нікчэмны.

Трэба сказаць, што Другая сусветная вайна паклала канец трыумфальнаму шэсцю сацыяльнага дарвінізму па планеце. Пасля шматмільённых ахвяр вайны чалавецтва прыйшло да высновы, што нармальнае грамадства павінна будавацца на прынцыпах гуманізму, узаемадапамогі, маральных абавязкаў, а не на біялагічных інстынктах. Вайна перастала ўспрымацца як санітарны механізм гісторыі, што знішчае «слабыя» або «бесперспектыўныя» народы дзеля агульнага прагрэсу.

Пуцін спазніўся на стагоддзе. Яго кароткая рэпліка пра арктычных жывёл была б цалкам дарэчная на пачатку мінулага стагоддзя, але цяпер прагучала выклічна і стала апошнім кавалачкам пазла, той цэласнай карціны свету, якую Пуцін паслядоўна дэманстраваў на працягу доўгага часу. Усяго некалькі слоў — можна было б прапусціць міма вушэй, мала што часам нясе зарваўся дыктатар у хвіліны натхнення. Але ж мы ведаем, што самае каштоўнае — не тое, што Пуцін чытае з тэлецуфлёра, а тое, што вылятае з яго экспромтам.

Паводле афіцыйнай стэнаграмы было так:

Д.Баланчукоў: Паважаны Уладзімір Уладзіміравіч! Мяне завуць Дзмітрый Баланчукоў, я настаўнік кітайскай мовы з Белгародскай вобласці.

У.Пуцін: Ніхао!

Д.Баланчукоў: Ніхао! Не магу не пахваліцца: два тыдні таму вярнуўся з Паўночнага полюса…

У.Пуцін: Я адразу ўспомніў Джэка Лондана, калі абарыгены на поўначы пакідалі сваіх старых на з'яданне ваўкам, таму што плямя не магло іх цягаць з сабой. І ўсё даволі жорстка выглядала. Але такая ў іх жыццё. А ў нас іншае жыццё. Мы павінны да нашых ветэранаў ставіцца з велізарнай павагай… Цікава было на Паўночным полюсе?

Д.Баланчукоў: Неверагодна.

У.Пуцін: А што там цікавага? Там белая пустыня і ўсё.

Д.Баланчукоў: Ну, ведаеце, сам факт знаходжання…

У.Пуцін: Цікава. А мядзведзяў бачылі белых?

Д.Баланчукоў: Так, вядома. Двух.

У.Пуцін: Двух? Здаровыя?

Д.Баланчукоў: Вялізныя.

У.Пуцін: Уяўляеце, там побач касаткі жывуць, яны ядуць гэтых мядзведзяў, як драбязу. Яны проста накідваюцца статкам і на часткі іх разрываюць. Усё вельмі цікава.

Так-так, такі харчовы ланцуг. Пра гэта таксама трэба дзецям распавядаць, каб яны разумелі, у якім свеце мы жывём і чаму мы праводзім спецыяльную ваенную аперацыю.

Дык вось, нарэшце мы з першых вуснаў даведаліся, «чаму мы праводзім спецыяльную ваенную аперацыю». Амаль пяць гадоў чакалі адказу на гэтае пытанне, і вось, нарэшце, дачакаліся.

Забудзьцеся пра дэнацыфікацыю і дэмілітарызацыю, пра рускую мову і кіеўскіх неафашыстаў. Не! — «харчовы ланцуг»! І нават не істотна, хто тут алегарычна хаваецца пад «мядзведзямі», а хто пад «касаткамі». Важна тое, што мы жывём у свеце, дзе ты або ежа, або драпежнік. У свеце, дзе, калі ты не дакажаш, што ты моцны, ты адразу апынаешся сярод слабых, і цябе з'ядаюць. СВА была патрэбная для таго, каб даказаць, што ты моцны. Няз'ядальны.

Лёс слабога народа перадвызначаны:

Урэшце такі народ спыніць сваё існаванне на гэтай зямлі… Моцная раса выцесніць слабую… Чалавецтва набыло вялікасць у вечнай барацьбе і можа быць загублена толькі вечным мірам.

Гэта цытата з «Mein Kampf». І яна тлумачыць, чаму Пуцін не хоча і баіцца міру. Бо спачатку трэба даказаць, што ты «моцны» і цалкам знішчыў «слабога».

Многія цяпер узяліся выкрываць Пуціна ў тым, што ён фантазіруе: насамрэч нічога такога паміж белымі мядзведзямі і касаткамі не адбываецца. Але прыкладна можна здагадацца, калі ў яго мозгу пасялілася гэтая байка.

У 2010 годзе ў суправаджэнні Шайгу і Сечына ён пабываў за Палярным кругам, на Зямлі Франца-Іосіфа. І там яму нават давялося дакрануцца да белага мядзведзя — папярэдне пагружанага ў медыкаментозны сон, вядома. Паводле сведчання Андрэя Калеснікава з «Коммерсанта», бедаку некалькі разоў уводзілі седатыўныя прэпараты — Пуцін жа ніколі не прыязджае своечасова.

Ён быў вялікі і бездапаможны, як мужык, што спіць пасля непамяркоўнага запою, — з высунутым языком, гучна дыхаў, выклікаў павагу нават у сваёй бездапаможнасці, — паэтычна апісваў падзею Калеснікаў.

Нарэшце Пуцін сфатаграфаваўся з мядзведзем, які без прытомнасці ляжаў на снезе, пасля чаго ўдзельнікі палярнай экспедыцыі доўга распавядалі яму, як у Расіі ўдаецца захоўваць папуляцыю белага мядзведзя. Відаць, нешта прагучала і пра харчовы ланцуг. І ў такім выглядзе гэта адклалася ў мозгу Пуціна. Калеснікаў піша, што Пуцін доўга не хацеў з'язджаць ад мядзведзя, нейкі час абдымаў абязрухомленага звера, ціснуў яму лапу, як чалавеку, і нават цалаваў яго ў вуха.

Свой рэпартаж пра сустрэчу Пуціна з мядзведзем Андрэй Калеснікаў закончыў так: «Такімі мядзведзямі можна і трэба ганарыцца. Такія бываюць толькі ў нашай Арктыцы. Такіх не задушыш, не заб'еш».

Пра касатак, забойцаў белых мядзведзяў, Калеснікаў тады яшчэ і не чуў.

Мядзведзя, якога абдымаў Пуцін, узважылі. 231 кілаграм! Вялізны страшны звер. І вось уявіце: нават гэты звер можа апынуцца чыесьці ежай. На Пуціна гэта, несумненна, зрабіла ўражанне. Праз сем гадоў ён яшчэ раз наведаў тое месца, дзе ўбачыў белага мядзведзя, гэтым разам у суправаджэнні Мядзведзева. Але ў прысутнасці Мядзведзева мядзведзя ім не паказалі. Хаця зноў падзяліліся рознымі арктычнымі гісторыямі.

Вось вам і «першапрычына» СВА, пра якую цяпер Пуцін прапануе распавядаць дзецям. Забівайце іншых, каб вас не забілі саміх.

Андрэй Малыгін, The Moscow Times