Экс-завуч распавяла пра шакавальныя навоўвядзенні ў беларускіх школах
- 10.09.2026, 9:55
«Думаеш ужо — Госпадзе, колькі можна?»
Навучальны год у беларускіх школах пачаўся з шакавальных навоўвядзенняў: цяпер школьнікаў маюць права даглядаць на ўваходзе ў установы, бацькоў, чые дзеці рэгулярна прагульваюць урокі, будуць штрафаваць, а Лукашэнка застаўся незадаволены фізпадрыхтоўкай моладзі і загадаў «ўстрэсці» вучняў у гэтым плане.
Плюс міністр адукацыі Андрэй Іванец зрабіў шэраг заяў, якія абурылі бацькоў школьнікаў. Напрыклад, ён лічыць, што вучням не патрэбныя рэпетытары — іх ролю цалкам могуць узяць на сябе бацькі.
Пра тое, чаму так адбываецца, «Філін» пагутарыў з настаўніцай Таццянай Крапіневіч, якая працавала завучам па метадычнай працы гімназіі ў Ляхавічах, а пасля вымушанага пераезду працуе ў польскай школе.
— Амаль кожны дзень у Мінадукацыі выказваюцца і прыдумваюць нейкія абмежаванні, накаляючы абстаноўку. Думаеш ужо: Госпадзе, колькі можна? Не магу вылучыць тут нешта адно, у мяне хутчэй пытанне: наколькі шмат што з гэтага наогул правамерна? — кажа настаўніца. — Тыя ж дагляды — гэта ж парушэнне правоў дзіцяці, права на недатыкальнасць. Наколькі кампетэнтныя людзі, якія будуць указваць, каго даглядаць, і тыя, хто будзе праводзіць дагляд?
Ці гісторыя ў баранавіцкай школе з знешнім выглядам, дзе ў іх жа правілах унутранага распарадку 2025 года гаворыцца пра абарону чалавечай годнасці, а цяпер яны рэгламентуюць, з якой кудзеркай павінен хадзіць дзіця. Я лічу, што акуратнасць не роўная ўшчымленню права чалавека на самавыяўленне.
Правіла павінна вырашаць нейкую праблему. Якую праблему вырашае правіла, згодна з якім у хлопчыкаў на галаве не могуць быць выстрыжаныя малюнкі? Якую праблему вырашыць выбарачны дагляд дзяцей або ўзмацненне фізічнай падрыхтоўкі?
Калі чыноўнікі кажуць, што ў перапоўненасці першых класаў вінаватыя бацькі або што рэпетытары не патрэбныя, бо бацькі самі павінны быць у стане патлумачыць задачу вучню, яны спрабуюць схаваць, што ў адукацыі процьма праблем: недахоп педагогаў, нізкая якасць педсаставу.
Пры гэтым уводзяць жорсткія меры, заганяюць усіх у рамкі, каб ніхто не меў права скардзіцца. Маўляў, глядзіце, мы можам усё: даглядаць, калі нешта не падабаецца, указаць, як вам выглядаць, і іншае. Нібыта дзіця павінна па каталогу выбраць сабе знешнасць, прычым усё ўніфікуюць. Дык што, з аднаго боку, улады перакладаюць праблему з хворай галавы на здаровую, а з другога — запалохваюць.
Сёлета я вельмі спачуваю бацькам і педагогам. І разумею, чаму сітуацыя ў беларускай адукацыі толькі пагаршаецца: многія людзі, якія сябе цэняць, проста не могуць працаваць у такіх умовах.
Што да ўзмацнення фізічнай падрыхтоўкі, дык у нас дагэтуль фізкультура будуецца вакол нарматываў. Дзеці ўсе розныя, з рознымі магчымасцямі і асаблівасцямі. Адзін за лета вырас на 10 сантыметраў, другі — увогуле не вырас. Але ўсё ўніфікуецца: усе хлопчыкі павінны выканаць практыкаванне на столькі-то, усе дзяўчынкі — на столькі-то. Ды і наогул фізкультура ў межах вучэбнага дня… Ну, гэта такая грувасткая сістэма. Старэйшыя дзеці сярод дня пайшлі на фізкультуру, але ў іх нават няма магчымасці прыняць душ. А потым яшчэ трэба пераключацца на прыродазнаўчыя навукі. Сістэма не адаптуецца ні пад дзіця, ні пад час, а ператвараецца толькі ў інструмент кантролю і запалохвання ў руках дзяржавы.
Таццяна Крапіневіч, якая цяпер працуе ў Польшчы, параўноўвае:
— Калі я распавядаю польскім калегам пра навоўвядзенні ў школах Беларусі — што дзяцей даглядаюць на ўваходзе або забараняюць хадзіць з распушчанымі валасамі, — яны глядзяць на мяне вялікімі вачыма і пытаюцца: як такое магчыма ў XXI стагоддзі ў Еўропе? Кажу: ну, вось так.
У Польшчы, напрыклад, таксама нельга карыстацца тэлефонам у школе, але на дзіця не ціснуць, няма кантролю, агрэсіі. І тлумачаць, чаму дзейнічае такое правіла. Усё абгрунтоўваецца.
Тут чалавечы камфорт на першым месцы — і не важна, ты вучань, педагог ці тэхнічны работнік. А ў Беларусі, на жаль, прысутнічае іерархія: любяць паказваць, дзе чые месца і хто галоўнейшы.