Ікра, «Варяг» і Шанхай

• Павал Баеў
• 11.09.2026, 8:12

Што стаіць за турнэ Пуціна.

Пуцін з канца ліпеня наведаў прынамсі сем гарадоў Сібіры і Далёкага Усходу. Турнэ Пуціна пачалося ў Іркуцку і Омску, а завершылася 3 верасня ўдзелам ва Усходнім эканамічным форуме ва Уладзівастоку. Крэмлёўскія медыя асвятлялі паездку з звыклым пафасам і пампай, аднак самі перамяшчэнні Пуціна наглядна прадэманстравалі яго адарванасць ад рэальнасці і нежаданне заўважаць нарастаючыя эканамічныя цяжкасці ў Расіі, выкліканыя вайной супраць Украіны.

Так, на Ітурупе — найбуйнейшым з Паўднёвых Курыльскіх астравоў — Пуцін наведаў рыбаперапрацоўчы завод і паспрабаваў ласосевую ікру, але не згадаў пра цану гэтага папулярнага прадукту, якая пастаянна расце. Неўзабаве расійскія СМІ паведамілі пра рэзкае скарачэнне аб'ёмаў вылаву рыбы ў рэгіёне і новы скачок цэн на ікру, часткова звязаны з падаражаннем суднавога дызельнага паліва.

Тым часам Японія, якая лічыць, што гэтыя чатыры астравы былі незаконна анексаваныя Савецкім Саюзам у гады Другой сусветнай вайны, адказала жорсткай рэакцыяй на першы ў гісторыі візіт Пуціна на Паўднёвыя Курылы, што азнаменавала новы рэкордны спад у двухбаковых адносінах.

12 жніўня Пуцін назіраў за заключным этапам вучэнняў Ціхаакіянскага флоту каля ўзбярэжжа Сахаліну. У адказ на нядаўнія затрыманні еўрапейскімі краінамі танкераў ценявога флоту ён прыгразіў «люстраным адказам», назваўшы такія дзеянні «пірацтвам».

На борце «Варяга» — флагманскага карабля флоту, названага ў гонар крэйсера, што ўдзельнічаў у першай бітве Расійска-японскай вайны 1904 года, — Пуцін звярнуўся да гісторыі яго знакамітага папярэдніка, акружанай мноствам міфаў. Ён паспрабаваў рэанімаваць старую легенду пра тое, быццам расійскія маракі затапілі свой карабель, каб ён не дастаўся праціўніку. На самой справе крэйсер атрымаў толькі нязначныя пашкоджанні ў кароткім баі з японцамі, якія потым без цяжкасцяў паднялі яго з дна, далі яму назву «Соя» і ўключылі ў склад свайго флоту.

Спасылкі Пуціна на Расійска-японскую вайну, што завяршылася 121 год таму паразай Расіі і падпісаннем пры пасрэдніцтве ЗША Портсмутскага мірнага дагавора, выглядаюць асабліва парадаксальна на фоне цяперашняй вайны Расіі супраць Украіны.

Гістарычную паралель узмацніў і сам Кіеў: у дзень візіту Пуціна на «Варяг» украінскія сілы нанеслі ўдары па фрэгатах «Адмірал Макараў» і «Адмірал Эсэн» у Наварасійскай бухце, пасля чаго Чарнаморскі флот Расіі застаўся без ніводнага дзеючага буйнага надводнага баявога карабля.

Найбольш рэзананснай падзеяй у турнэ Пуціна стаў саміт Шанхайскай арганізацыі супрацоўніцтва (ШАС) у Кыргызстане, які запомніўся празмернай пампай пры яўным дэфіцыце рэальнага зместу. Галоўным прыярытэтам для Пуціна была сустрэча з генеральным сакратаром ЦК КПК Сі Цзіньпінам. Расійскія СМІ паведамлялі, што лідары мусілі абмеркаваць фіналізацыю здзелкі па будаўніцтве газаправода «Сіла Сібіры — 2», прызначанага для транзіту расійскага прыроднага газу з арктычных радовішчаў Ямала праз Манголію ў КНР.

Пуцін і Сі абмяняліся звыклымі запэўненнямі ў трываласці расійска-кітайскага стратэгічнага партнёрства, аднак кантракт па газаправодзе пасля саміту ШАС так і застаўся на стадыі «высокай ступені гатоўнасці». Пуцін таксама правёў шэраг двухбаковых сустрэч і выказаў салідарнасць з прэзідэнтам Ірана Масудам Пезешкіянам.

Што да перамоў з прэм'ер-міністрам Індыі Нарэндрай Модзі, якія мусілі падрыхтаваць глебу для візіту Пуціна ў Індыю ў гэтым месяцы, то заклік Модзі спыніць вайну супраць Украіны паставіў расійскага дыктатара ў своеасаблівы дыпламатычны тупік.

Усходні эканамічны форум ва Уладзівастоку мусіў даць Пуціну пляцоўку для звароту да азіяцкіх інвестараў і прасоўвання такіх праектаў, як Амурскі газахімічны комплекс — сумеснае прадпрыемства расійскага СІБУР і кітайскай Sinopec. Аднак 25 жніўня магутны пажар на Амурскім прадпрыемстве забраў жыцці як мінімум 15 чалавек і сарваў запланаваны ўрачысты запуск праекта на палях форуму.

Гэта паказала: хоць Далёкі Усход у цэлым знаходзіцца па-за дасягальнасцю ўкраінскіх беспілотнікаў, дрэнна працуючая расійская эканоміка па-ранейшаму стварае сур'ёзныя рызыкі для замежных інвестараў.

Запэўніванні Пуціна ў тым, што нафтаперапрацоўчыя заводы, пашкоджаныя ўкраінскімі ўдарамі, будуць хутка адноўлены, абвяргаюцца пачаткам другой хвалі паліўнага крызісу, якая пакуль не дэманструе прыкмет аслаблення. Чым мацней Пуцін абапіраецца на распараджэнні зверху, спрабуючы аднавіць эканамічны рост і запусціць новы інвестыцыйны цыкл, тым вышэй рызыка, што трывога сярод чыноўнікаў, прадстаўнікоў бізнесу і звычайных спажыўцоў пачне вылівацца ў палітычна дэстабілізуючыя дзеянні.

Эканамічны спад у Расіі паслабляе яе пазіцыі на мірных перамовах. Паводле паведамленняў, дырэктар ЦРУ Джон Рэткліф спрабаваў данесці гэта да кіраўнікоў расійскай разведкі падчас візіту ў Маскву 25 жніўня.

Пуцін, відаць, адмовіўся сустрэцца з Рэткліфам, аднак 5 верасня сустрэўся са спецыяльнымі пасланнікамі ЗША Джарэдам Кушнерам і Сцівам Уіткафам. На наступны дзень Кушнер і Уіткаф упершыню накіраваліся ў Кіеў. Чаканні таго, што Пуцін пагодзіцца на разумны кампраміс, заставаліся нізкімі, аднак цікавасць да дыялогу з амерыканскімі перамоўшчыкамі была значнай.

Маскоўскія каментатары ўважліва сачылі за адкрытай размовай з прэзідэнтам Украіны Уладзімірам Зяленскім, да якой таксама далучыліся высокапастаўленыя прадстаўнікі Францыі, Германіі і Вялікабрытаніі. Галоўная праблема для пасярэднікаў у тым, што ўяўленні Пуціна пра ход вайны ўсё больш разыходзяцца з рэальнасцю. Расіяне не бачаць выхаду з гэтага тупіка: хоць большасць выступае за спыненне вайны Крэмля супраць Украіны, амаль усе разумеюць, што яна працягнецца яшчэ больш за год.

Еўрапейцаў цалкам абгрунтавана трывожыць узмацненне расійскіх правакацый, дыверсій і ўмяшання ў выбары. Для Злучаных Штатаў сур'ёзным выклікам з'яўляецца намер Пуціна зрабіць паварот у бок КНР і Азіяцка-Ціхаакіянскага рэгіёна ў цэлым. Аднак збоі ў рэалізацыі гэтага курса сведчаць пра больш маштабную праблему: галоўным вектарам усёй расійскай палітыкі застаецца вайна Пуціна супраць Украіны.

Масква скіравала максімум намаганняў на тое, каб не прайграць у гэтай бессэнсоўнай і загадзя прайгрышнай канфрантацыі, з-за чаго Сібір і Далёкі Усход аказаліся абяскроўленымі — без інвестыцый, рэсурсаў і людзей. Прамыя сігналы з Індыі, Турцыі і нават Казахстана пра бессэнсоўнасць і небяспеку працягвання вайны ўзмацняюць пасланні з Вашынгтона: кожны наступны варыянт мірнага плана будзе каштаваць Крэмлю ўсё больш сур'ёзных і балючых саступак.

Павал Баеў, New Voice