Навукоўцы выявілі ў 117-гадовай жанчыны незвычайны парадокс
- 11.09.2026, 13:13
Яе клеткі захоўвалі прыкметы больш маладога арганізма.
Навукоўцы адначасова выявілі прыкметы глыбокага старэння і незвычайнай «маладосці» клетак у жанчыны, якая пражыла 117 гадоў. Даследчыкі з Іспаніі правялі комплексны аналіз яе геному, бялкоў, абмену рэчываў, кішачнай мікрафлоры і змен у ДНК і высветлілі, што некаторыя паказчыкі адпавядалі вельмі пажылому чалавеку, тады як эпігенетычны ўзрост аказаўся значна ніжэйшы за фактычны. Вынікі апублікаваныя ў часопісе Cell Reports Medicine.
Жанчына, якую аўтары абазначылі як M116, была найстарэйшым пацверджаным жывым чалавекам са студзеня 2023 года да сваёй смерці 19 жніўня 2024-га. Яна нарадзілася ў 1907 годзе ў Сан-Францыска, а з васьмі гадоў жыла ў Іспаніі. Навукоўцы атрымалі ўзоры яе крыві, сліны, мачы і кала і параўналі вынікі з данымі іншых груп. Асноўная частка аналізаў крыві была праведзена, калі жанчыне было 116 гадоў.
Адзін з галоўных прыкмет пахілага ўзросту — тэломеры — ахоўныя ўчасткі на канцах храмасом, якія звычайна скарачаюцца пры дзяленні клетак. У M116 сярэдняя даўжыня тэломер склала ўсяго каля 8 кілабаз — гэта быў самы нізкі паказчык сярод вывучаных здаровых добраахвотнікаў. Пры гэтым каля 40% яе тэломер былі надзвычай кароткімі. Аднак даследчыкі адзначаюць, што такое выяўленае скарачэнне не суправаджалася чаканым наборам цяжкіх узроставых захворванняў.
Яшчэ больш нечаканым аказаўся аналіз эпігенетычных змен — хімічных метак на ДНК, якія змяняюцца з узростам і дазваляюць прыкладна ацаніць так званы біялагічны ўзрост тканак. Шэсць розных «эпігенетычных гадзіннікаў» паказалі, што арганізм M116 быў маладзейшы за яе храналагічны ўзрост. Дадатковы метад даў розніцу ў 23,17 года: паводле гэтага разліку біялагічны ўзрост аказаўся прыблізна на два дзесяцігоддзі ніжэйшы за 117 гадоў.
Малекулярны аналіз выявіў мутацыі, звязаныя з узроставым кланальным крыватворэннем, а таксама вялікую колькасць B-клетак, характэрных для пажылых людзей. Адначасова ў жанчыны былі прыкметы эфектыўнага тлушчавога абмену і нізкага ўзроўню сістэмнага запалення. У кішачніку даследчыкі выявілі незвычайна высокую долю бактэрый Bifidobacterium, якія звязваюць з супрацьзапаленчымі працэсамі.
Аўтары лічаць, што выключнае даўгалецце магло быць выклікана спалучэннем многіх фактараў. У M116 выявілі рэдкія генетычныя варыянты, патэнцыйна звязаныя з працай імуннай сістэмы, абаронай сэрца, мозгу і мітахондрый. Атрыманыя вынікі паказваюць, што старэнне арганізма і развіццё ўзроставых захворванняў могуць быць раздзелены на малекулярным узроўні.