Вайна Каіна і Авеля
- Аарон Леа, Борух Таскін
- 17.09.2026, 8:43
Украінская нацыя аказалася здольнай спыніць найбуйнейшую армію Еўропы.
У сакавіку 1938 года Гітлер абгрунтаваў анексію Аўстрыі: Ein Volk, Ein Reich. Аўстрыйцы абвяшчаліся немцамі, разлучанымі з радзімай несправядлівымі межамі, і пад ваенным ціскам плебісцыт даў 99,7% «за». Не ўварванне – уз’яднанне.
У ліпені 2021 года Уладзімір Пуцін на сайце Крамля апублікаваў сваю чарговую хлусню «Аб гістарычным адзінстве рускіх і ўкраінцаў». У лонгрыдзе ўкраінцы абвяшчаліся часткай адзінага рускага народа, разлучанай з радзімай палякамі, бальшавікамі і інтрыгамі Захаду. У 2014-м – «рэферэндум» у Крыме за дзесяць дзён з узброенымі людзьмі на выбарчых участках. У лютым 2022-га – паўнамаштабнае ўварванне. У верасні 2022-га – псеўдарэферэндумы на акупаваных тэрыторыях Херсонскай, Запарожскай, Данецкай і Луганскай абласцей. Усё паўтараецца: спачатку абвясціць адзінства – затым правесці галасаванне, якое пацвярджае, што «народ хоча ўз’яднацца». Навошта вынаходзіць новае, калі адразу зрабілі добра? Як УАЗ-«буханка».
Ідэолаг
Пуцін успадкаваў гэтую дактрыну ад Аляксандра Салжаніцына. Кананізаваў, заключыў з ім пакетавае пагадненне, прыстроіў двух сыноў на хлебныя месцы (пасля пачатку вайны ўсе трое сыноў пакінулі РФ, а іх бацька ў 2008 годзе казаў: «сам на вайну не пайду, і сыноў сваіх не пушчу»).
У 1990 годзе ў маніфесце «Як нам уладкаваць Расію» Салжаніцын сцвярджаў, што Расія, Украіна і Беларусь утвараюць адзіны славянскі масіў, без якога Расія немагчымая. У 1998-м у кнізе «Расія ў абвале» ён прама пагражаў украінскім уладам ваенным канфліктам з-за Крыму і Левабярэжжа. Дысідэнт, антысаветчык і лаўрэат Нобелеўскай прэміі, а на справе – хлус і рускі нацыст, асвячаў тэрытарыяльныя прэтэнзіі «маральным аўтарытэтам».
Артыкул Пуціна 2021 года – пераказ позняга Салжаніцына, у якога было слова. А ў Пуціна была армія. Так і дамовіліся. Праўда, за кошт «малодшага брацкага народа», як называлі ўкраінцаў у СССР.
Браты?
Дактрына «братніх народаў» грунтуецца не толькі на псеўдагістарычных, але і на рэлігійных крыніцах. Патрыярх Кірыл і РПЦ распрацавалі канцэпцыю «Рускага свету» – сакральнай цывілізацыі, аб’яднанай «Кіеўскай купеллю хрышчэння Русі». У гэтай тэалогіі Кіеў з’яўляецца не сталіцай суверэннай дзяржавы, а «маці гарадоў рускіх» – святыняй, якая належыць усяму праваслаўнаму свету. Лагічна ж бамбіць Кіеў, праўда? І Кірыл благаславіў вайну як абарону «кананічнай тэрыторыі» царквы. Калі Кіеў сакральна належыць «Рускаму свету», значыць, украінская праваслаўная аўтакефалія з’яўляецца ерэссю, а ўкраінская дзяржаўнасць – блюзнерствам. Тады толькі ракетамі і бомбамі, інакш нельга.
Гістарычныя аналогіі
Спачатку – адмаўленне суб’ектнасці. Мова, культура і дзяржаўнасць абвяшчаюцца вынаходніцтвам замежных маніпулятараў. Валуеўскі цыркуляр 1863 года гаварыў: «асобнай маларасійскай мовы не існавала, не існуе і існаваць не можа, а іх нарэчча, ужыванае простанароддзем, ёсць тая ж руская мова, толькі сапсаваная ўплывам Польшчы».
Затым – штучны падзел. Межы абвяшчаюцца гістарычнай несправядлівасцю і выпадковасцю. Слабадан Мілошавіч абвясціў межы Босніі і Харватыі выдумкай маршала Ціта. Садам Хусейн абвясціў Кувейт «19-й правінцыяй Ірака» і паспрабаваў выправіць «гістарычную несправядлівасць». Аятала Хамейні абвясціў іракскіх шыітаў і перскамоўных афганцаў часткай адзінай ісламскай уммы (паніранізм). Пуцін абвясціў украінскую дзяржаўнасць прадуктам Леніна, Сталіна і Захаду. І ўвогуле адмовіўся ад межаў сваёй краіны. Яны нідзе не заканчваюцца. Але тады нідзе і не пачынаюцца?
Трэцяе – «вызваленне». Ваенная агрэсія пераймяноўваецца ў спецаперацыю. Гітлер вяртаў немцаў дадому. Мусаліні не захопліваў Далмацыю – ён вызваляў Italia Irredenta. Пуцін не ўварваўся ва Украіну – ён ажыццяўляе «дэнацыфікацыю» ў межах «адзінай гістарычнай і духоўнай прасторы».
Чацвёртае – прымусовая асіміляцыя. На часова акупаваных украінскіх тэрыторыях уведзены расійскія падручнікі, забаронена ўкраінамоўная адукацыя, знішчаюцца сімвалы ўкраінскай ідэнтычнасці. Мусаліні ў Далмацыі забараняў славенскую і харвацкую мовы, прымусова змяняў прозвішчы, абвяшчаючы мясцовае насельніцтва «сапсаванымі італьянцамі».
Так гэта працуе амаль 200 гадоў.
Эканоміка крадзяжу
Дактрына «братніх народаў» мае і чыста прагматычнае вымярэнне, старанна замаскіраванае ідэалогіяй. Данбас – прамысловае сэрца Украіны з найбуйнейшымі запасамі вугалю і металургічнымі магутнасцямі. На чарнаморскім шэльфе ёсць значныя запасы вуглевадародаў. Газатранспартная сістэма Украіны – найбуйнейшая ў Еўропе, праз якую дзесяцігоддзямі ішоў расійскі газ у ЕС.
Да 2014 года ўсё працавала праз рынкавыя і нярынкавыя інструменты: ЧФ арандаваў базу ў Севастопалі, газавыя кантракты звязвалі эканомікі дзвюх краін, данбаскія прамысловыя ланцужкі трымалі рэгіён у залежнасці.
Майдан-2014 зруйнаваў гэтую мадэль не сілай, а дэмакратычным выбарам суверэннай нацыі. У Пуціна заставаліся інструменты апроч анексіі і вайны: перамовы, новыя пагадненні, эканамічныя стымулы.
Фінляндыя ўступіла ў НАТА – РФ не пачала вайну з Фінляндыяй. Польшча ў НАТА з 1999-га – ніякой «дэнацыфікацыі» Варшавы пакуль не абвешчана. Розніца не ў пагрозе, а ў жаднасці: Украіна мела тое, што Пуцін хацеў прысвоіць – Крым, Данбас, шэльф, труба. Ды і ўвогуле, жыццё на землях Украіны для рускіх значна больш камфортнае. Чаму б іх не адабраць? Дактрына «братніх народаў» спатрэбілася не таму, што скончыліся мірныя інструменты, а таму, што Пуцін вырашыў украсьці тэрыторыі. Рабунак – гэта пра крэмлёўскіх. Крымінальнае злачынства з ідэалагічнай завострайкай.
Гісторык Дзмітрый Шушарын мяркуе, што можна і без ідэалогіі: расійскаму таталітарызму не патрэбная дактрынальная фіксацыя – ён самаўзнаўляецца праз знішчэнне любой альтэрнатывы. Менавіта таму дактрына «братніх народаў» не рухнула, калі яе абвярглі факты. Канцэпцыя «Рускага свету», распрацаваная крэмлёўскім «філосафам» Пятром Шчадравіцкім, з’явілася задоўга да «крымнаш». Свет пакуль не вывучыў, што сяброўства з рускімі і руская культура заўсёды папярэднічаюць рускім танкам. Пуцін не выдумаў анексію Крыму ў 2014-м. Ён рэалізаваў тое, што Шчадравіцкі, сёння бязбедна жывучы ў Еўропе і працягваючы раскладаць іншыя народы і рускіх у эміграцыі, апісаў як «уз’яднанне культурнай прасторы».
Нябрацтва як забойства
Развязаўшы вайну, Пуцін даказаў, што ўкраінцы – асобны народ, і зрабіў гэта адзіным даступным яму спосабам: паспрабаваўшы іх знішчыць.
Вайна, якая павінна была скончыцца за тры дні, вядзецца 4 гады і 7 месяцаў – даўжэй, чым так званая Вялікая Айчынная. Расійскія страты перавысілі 1,5 мільёна чалавек забітымі, параненымі і зніклымі без вестак. Мільёны ўкраінцаў у эміграцыі, сотні тысяч забітыя. І ўсё ж ва Украіне людзі ваююць за свабоду. Украінская нацыя, якую Пуцін абвясціў неіснуючай, аказалася рэальнай і здольнай спыніць найбуйнейшую армію Еўропы.
Дактрына «братніх народаў» была абвергнутая вайной, якую яна ж і нарадзіла. Украінцы, якія ў 2019-м яшчэ вагаліся ў сваёй ідэнтычнасці і галасавалі, як пісаў украінскі журналіст Віталь Портнікаў, «за мару пры адначасовым недаацэньванні рызыкі», сёння з’яўляюцца нацыяй, загартаванай у той самай вайне, якую пачаў Пуцін. І ніколі не будуць братамі.
Так рускі нацызм зрабіў два народы смяротнымі ворагамі, што, вядома, у гісторыі не новае.
Проста Каін і Авель былі першымі.
Аарон Леа, Борух Таскін, kasparovru.com