Хутка Пуціну давядзецца працаваць асабіста

• Аббас Галлямаў
• 18.09.2026, 12:02

Ступень кіравальнасці сістэмы будзе і надалей слабнець.

У адміністрацыю прэзідэнта я прыйшоў працаваць напрыканцы 2000 года. Да таго часу Пуцін кіраваў краінай ужо месяцаў восем–дзевяць, працэс кансалідацыі ўлады ішоў поўным ходам, і адміністрацыя станавілася цэнтрам прыняцця рашэнняў.

Старажылы мне, аднак, распавядалі: «Ты думаеш, гэта заўсёды так было, што ты тэлефануеш, прадстаўляешся: маўляў, я з адміністрацыі прэзідэнта, — і ўсе, падскокваючы, бягуць выконваць твае даручэнні? Ха, як бы не так! Пры познім Ельцыне кудысьці тэлефанаваць і ў кагосьці нейкія дакументы прасіць — гэта была мука. Які-небудзь Сбербанк або мэрыя Масквы, напрыклад, маглі цябе проста матам паслаць. Але нават калі матам не пасылалі, дык на твае просьбы ім было напляваць. Ніводнай даведкі ад іх не даб’ешся было, ніводнай справаздачы. Гэта ты цяпер як сыр у масле катаешся, а раней тут паспрабуй папрацаваць».

Чаму сітуацыя памянялася? Таму што з’явілася адчуванне, што краінай кіруе насамрэч легітымны прэзідэнт — асоба, якая займае сваё месца па праве. Народ жа тады сапраўды яму верыў і шчыра за яго галасаваў. І ўсё — такая, здавалася б, эфемерная рэч, як легітымнасць, радыкальна змяніла статус прэзідэнцкай адміністрацыі. З нейкай дапаможнай канцылярыі яна ператварылася ў цэнтр сілы — месца, дзе прымаюцца галоўныя рашэнні.

Цяпер думка пра тое, што званок з адміністрацыі прэзідэнта можна праігнараваць, а яе прадстаўніка паслаць, здаецца абсурднай, але пачакайце. Як кажуць, у Расіі трэба доўга жыць. Адваротны адлік ужо ідзе. Легітымнасць Пуціна слабее, хутка яго рэйтынг будзе не нашмат вышэйшы, чым у Ельцына ў канцы праўлення. Статус адміністрацыі — у тым выглядзе, у якім ён замацаваны ў заканадаўстве, — не з’яўляецца такім ужо лёсавызначальным. Законы прымаюць Дзяржаўная дума і Савет Федэрацыі, выконвае іх урад. Партыі галасуюць, суды судзяць, Следчы камітэт узбуджае і расследуе справы, пракуратура за ўсім гэтым наглядае. Пры чым тут адміністрацыя прэзідэнта?..

Хутка кіраваць працэсамі, што ідуць у краіне, Пуціну стане значна складаней. Супрацоўнікаў яго апарату, якія захочуць пракантраляваць выкананне прэзідэнцкіх даручэнняў, урадавыя — у тым ліку і сілавыя — структуры пачнуць проста адшываць: «Хто нам даў даручэнне? Прэзідэнт. Вось перад прэзідэнтам мы і адзвітуемся — у вызначаны тэрмін».

Давядзецца тады Пуціну ўсё абмяркоўваць асабіста — і з прэм’ерам, і з віцэ-прэм’ерамі, і з міністрамі, і са старшынямі палат парламента, і з Рахунковай палатай, і з ЦВК, і з ЦБ, і з кіраўнікамі дзяржаўных кампаній, і з партыйнымі лідарамі, і з губернатарамі. Нават ОНФ і Грамадская палата паспрабуюць падняць свой статус і скажуць, што яны, маўляў, «ад народа» і хочуць асабіста мець зносіны з прэзідэнтам. А ў сутках у прэзідэнта ўсяго 24 гадзіны, ды і ў басейне паплаваць хочацца. Раней усю прамежкавую працу з вышэйшай бюракратыяй на сабе цягнула адміністрацыя, але ў нейкі момант яна акажыцца не ў стане гэта рабіць — гэтак жа, як у канцы 90-х. Адчуўшы, што ёсць легітымная падстава пазбавіцца ад надакучлівага кантролю, што ёсць шанец стаць больш самастойнымі фігурамі, чыноўнікі абавязкова гэта зробяць. Ступень кіравальнасці сістэмы і далей будзе слабнець, дзяржаўная тканіна — распадацца. Так, уласна, рэжымы і паміраюць.

У другой палове 90-х я працаваў у паўнамоцным прадстаўніцтве Башкартастана пры прэзідэнце Расіі. Памятаю, аднойчы ўвечары тагачасны кіраўнік рэгіёна Рахімаў, завяршыўшы ўсе свае справы ў Маскве, збіраўся ў аэрапорт. У гэты момант у нас тэлефон званіць, сакратарка кліча мяне: «Тэрмінова, адзін алігарх тут, шукае Муртазу Губайдулыча». Бяру слухаўку, там голас: «Добры дзень, прэзідэнт яшчэ не з’ехаў? Перадайце яму, што я з Юмашавым дамовіўся, і той заўтра раніцай гатовы з ім сустрэцца». Я кулём лячу ўніз, перахопліваю Рахімава проста каля машыны. «Прабачце, — кажу, — алігарх тэлефануе, ён дамовіўся, Юмашаў заўтра вас прыме». Трэба было бачыць яго твар — быццам у яго адразу ўсе зубы адначасова забалелі. «Блін, — кажа, — ды навошта ён мне патрэбны? Я і не прасіў ні пра якую сустрэчу… У мяне заўтра паездка ў раён, мяне там людзі чакаюць… Слухай, скажы, што ты мяне не дагнаў, што я ўжо з’ехаў і мабільны не адказвае. Ну ўсё, пакуль. Ідзіце вы к чорту са сваёй Масквой».

Вось што ўспамінаў пра падзеі 1905 года супрацоўнік тагачаснага міністэрства ўнутраных спраў Гурко: «Раскладанне ўлады ішло хуткімі крокамі …> Агульная распушчанасць ахапіла самыя разнастайныя колы. Урадавыя чыноўнікі пачалі выказваць сваю нязгоду з меркаваннем начальства, а суды імкнуліся паказаць сваю незалежнасць, прысуджаючы асоб, замешаных у вызваленчым руху, да самых лёгкіх пакаранняў, а то і ўвогуле апраўдваючы іх. Паліцыя ўгледзела ў тым, што адбывалася, падставу для ўзмацнення хабарніцтва».

Цяпер ва ўсё гэта немагчыма паверыць, але калісьці так яно і было.

Так яно і будзе…

Аббас Галлямаў, Telegram