Расіяне галасуюць на пнях і павозках
- 18.09.2026, 15:10
Як праходзяць «выбары» ў Дзяржаўную думу.
18 верасня ў Расіі пачаліся трохдзённыя «выбары» ў Дзяржаўную думу. Галасаванне адбываецца на фоне чацвёртага года паўнамаштабнай вайны РФ супраць Украіны. Улады краіны-агрэсара адхілілі ад выбараў адзіную антываенную партыю і распаўсюдзілі галасаванне на акупаваныя ўкраінскія тэрыторыі.
Прапагандысцкая машына Крамля мае намер выкарыстаць вынікі як доказ масавай падтрымкі вайны, хоць выбарцы скардзяцца на прымус, а назіральнікаў сістэматычна не падпускаюць да ўчасткаў.
«Главред» высветліў, як праходзяць выбары ў Дзярждуму 2026 у ўмовах вайны і падаўлення апазіцыі.
Чаму «выбары» ў Дзярждуму не прынясуць Крамлю нечаканасцяў
Рэдактар BBC па Расіі Стыў Розенберг звярнуў увагу на тое, што вынік галасавання за 450 дэпутатаў ніжняй палаты парламенту прадказальны загадзя, а сама кампанія стала першай думскай пасля пачатку паўнамаштабнага ўварвання ў 2022 годзе. Паводле яго назіранняў, Крэмль мае намер выкарыстаць выбары, каб пацвердзіць лаяльнасць большасці расіян вайне і прасунуць у палітыку вайскоўцаў, што вярнуліся з фронту, — паводле афіцыйных даных, у кампаніі ўдзельнічаюць каля двухсот ветэранаў.
Лідар Камуністычнай партыі Генадзь Зюганаў, з якім журналіст сустрэўся на хлебапякарным заводзе пад Масквой, з гонарам гаварыў пра працу адыходзячага склікання парламента.
«Усе партыі ў Думе, абсалютна ўсе, прагаласавалі за 170 законаў у падтрымку спецыяльнай ваеннай аперацыі (так у РФ называюць уварванне ва Украіну, — рэд.). У гэтым сэнсе ў Думе дасягнута стоадсоткавая згода», — заявіў Зюганаў.
Падобную думку пра перадвырашанасць выніку развіў кандыдат ад «Яблыка» Грыгорый Грышын, партыю якога знялі з федэральнага спісу за заклікі да спынення агню.
«Паліцыя выконвае палітычны загад. У гэтым няма сакрэту. Такім чынам улады вызначаюць межы, у якіх, на іх думку, павінны праходзіць выбары», — сказаў Грышын BBC.
Паводле яго, патрабаванне спыніць крывацечанне карыстаецца шырокай папулярнасцю, і большасць расіян цяпер хочуць міру — менавіта таму партыю і прыбралі з бюлетэня. Самога Грышына нядаўна наведалі трое паліцэйскіх у цывільным: падставай стала згадка прозвішча Навальнага ў яго Telegram-канале, якую сілавікі кваліфікавалі як прапаганду экстрымізму.
Грышын таксама зазначыў прынцыповую розніцу паміж выбарамі на Захадзе і ў Расіі
«Выбары на Захадзе — гэта спосаб фарміравання ўрада, які пасля змяняецца, калі выбарцы незадаволеныя. Выбары ў Расіі ніколі не прыводзяць да змены ўлады. У лепшым выпадку гэта спосаб паўплываць на яе, падаць сігнал. Але ўлада ў Расіі ніколі не змянялася ў выніку выбараў», — адзначыў кандыдат ад «Яблыка».
Жыхары падмаскоўнага Дзмітрава, дзе журналіст BBC амаль не заўважыў прыкмет перадвыбарчай кампаніі, у першую чаргу гаварылі не пра бюлетэні, а пра вайну і яе наступствы для побыту. Мясцовая жыхарка Вольга, зяць якой служыць у спецназе, распавяла пра тое, як канфлікт адчуваецца ў паўсядзённым жыцці сем’яў.
«Мы гэта адчуваем — з-за людзей, якія пайшлі ваяваць, і сем’яў, што засталіся там з сынамі, мужамі, дзецьмі і ўнукамі. Але гэтыя выбары не могуць паўплываць на тое, што адбудзецца», — сказала Вольга.
Як праходзяць трохдзённыя «выбары» ў Дзяржаўную думу Расіі
Выданне Al Jazeera падрабязна разабрала механіку самога галасавання, якое працягнецца з пятніцы па нядзелю і ахопіць 111 мільёнаў чалавек з правам голасу. Адначасова з думскай кампаніяй у 11 рэгіёнах пройдуць выбары губернатараў, а ў 39 — рэгіянальных заканадаўчых сходаў. Пры гэтым дазволена электроннае галасаванне, а да ўдзелу прыцягнулі тэрыторыі, акупаваныя Расіяй ва Украіне.
Выданне падкрэслівае, што палова з 450 мандатаў Думы размяркоўваецца па партыйных спісах, а другая палова — па аднамандатных акругах у адзін тур. Спіс кандыдатаў ад «Адзінай Расіі», якая атрымала больш за дзве трэці месцаў на выбарах 2021 года, узначальваюць міністр замежных спраў Сяргей Лаўроў і мэр Масквы Сяргей Сабянін.
У першую «пяцёрку» агульнафедэральнай часткі спісу партыі таксама ўвайшлі:
дзіцячы амбудсмэн Марыя Львова-Белава, у дачыненні да якой Міжнародны крымінальны суд выдаў ордэр на арышт.
Яўген Паддубны (вайсковы карэспандэнт-прапагандыст, які быў цяжка паранены ўкраінскім беспілотнікам);
Уладзіслаў Галоўін (кіраўнік «Юнарміі»).
«Члены партыі «Адзіная Расія» паабяцалі падтрымліваць ваенныя дзеянні і максімалісцкія мэты Пуціна ў межах таго, што Крэмль называе «спецыяльнай ваеннай аперацыяй» ва Украіне», — гаворыцца ў матэрыяле.
Навошта Крэмль выкарыстоўвае выбары для дэманстрацыі падтрымкі вайны
Аналітыкі Інстытута вывучэння вайны (ISW) адзначаюць, што кіраўнік Крамля Уладзімір Пуцін загадзя назваў удзел у галасаванні «абавязкам» грамадзян і «агульным укладам» у перамогу над Украінай, а сама працэдура ўпершыню праходзіць на акупаваных тэрыторыях пад кантролем узброеных вайскоўцаў на ўчастках.
Эксперты ISW звязваюць адхіленне «Яблыка» ад выбараў з бояззю Крамля перад ростам папулярнасці лозунгаў пра спыненне агню сярод насельніцтва. Паводле іх прагнозу, прадстаўленне вынікаў галасавання як агульнанароднага адабрэння курсу ўладаў развяжа Крамлю рукі для новых непапулярных рашэнняў.
«Прадстаўленне вынікаў галасавання як агульнанароднага рэферэндуму стварае глебу для будучых непапулярных рашэнняў уладнай вярхушкі, у прыватнасці гэта дазволіць Крамлю патрабаваць ад насельніцтва новых уступак, у тым ліку правядзення наступных хваляў мабілізацыі», — адзначылі аналітыкі ISW.
Як бюджэтнікаў у Расіі прымушаюць галасаваць на выбарах
Тэлеграм-канал Horizontal Russia зафіксаваў выпадкі ціску на месцах на работнікаў бюджэтнай сферы. У шэрагу рэгіёнаў супрацоўнікаў школ, дзіцячых садкоў і буйных прадпрыемстваў абавязваюць прыходзіць на ўчасткі ў канкрэтны дзень і адчытвацца перад начальствам.
У Свярдлоўскай вобласці настаўніца адной са школ Верхняй Пышмы апісала, якімі метадамі дасягаюць удзелу персаналу ў галасаванні.
«Каму не падабаецца — звальняйцеся», — перадавалі выданню словы кіраўніцтва, скіраваныя да нязгодных супрацоўнікаў.
Падобная схема спрацавала ў Пермскім краі, дзе работнікам «Лукойла» і «Мотовилихинских заводов» загадалі прагаласаваць у першы ж дзень і пацвердзіць гэта фатаграфіяй з участка або скрыншотам электроннага галасавання, пры гэтым даўшы зразумець, за якога кандыдата трэба аддаць голас.
У Бердску Навасібірскай вобласці кіраўнікоў школ і дзіцячых садкоў выклікалі на экстранную нараду, дзе ім перадалі пералік кандыдатаў, за якіх рэкамендавана галасаваць. Пасля гэтага кіраўнікі пачалі рассылаць гэтыя рэкамендацыі ў працоўныя чаты калектываў.
У Самарскай вобласці кандыдат ад КПРФ Міхаіл Абдалкін заявіў, што бюджэтнікаў Навакуйбышаўска прымушаюць галасаваць у пятніцу і намякаюць падтрымаць кандыдатку ад «Адзінай Расіі» Алену Пахомаву. Акрамя таго, адміністрацыя аднаго з прадпрыемстваў «Роснефти» патрабуе, каб супрацоўнікі прагаласавалі ў першы дзень і адчыталіся перад кіраўніцтвам.
У школе № 29 у Белгародскай вобласці загадчыкі абзвоньвалі настаўнікаў і прасілі прыйсці прагаласаваць у першы дзень датэрміновых выбараў. Педагогам выдавалі бюлетэні за іншых людзей і патрабавалі прагаласаваць імі за «Адзіную Расію» і кандыдата Аляксандра Шуваева.
Адключэнне інтэрнэту падчас выбараў
Адначасова з ціскам на бюджэтнікаў на федэральным узроўні выбаршчыкаў рыхтавалі да магчымых тэхнічных збояў — пра гэта загадзя папярэдзіла кіраўніца Цэнтральнай выбарчай камісіі Эла Памфілава, паводле дадзеных тэлеграм-канала Astra. Яна адзначыла, што абмежаванні сувязі не стануць падставай для пераносу або адмены галасавання.
«Магчымыя нейкія, скажам, ненамерныя перабоі ў мабільнай сувязі і перадачы даных. Для нас гэта не падстава для таго, каб адмяніць галасаванне», — заявіла Памфілава.
Паводле яе слоў, рэсурсы дыстанцыйнага электроннага галасавання плануюць уключыць у «белыя спісы», абароненыя ад падобных абмежаванняў.
Чаму назіральнікаў не дапускаюць да выбарчых участкаў у Расіі
Пакуль чыноўнікі абяцалі тэхналагічную празрыстасць працэдуры, незалежнае выданне «Важныя гісторыі» зафіксавала адваротную тэндэнцыю — рост ціску на назіральнікаў і апазіцыйных актывістаў ужо за дзень да галасавання. Журналісты высветлілі, што ў Алтайскім краі участковыя камісіі масава ўключаюць жыхароў у спісы для галасавання на дому без іх згоды, а доля заявак на дыстанцыйнае электроннае галасаванне ў рэгіёне амаль удвая перавышае сярэднераскім паказчык.
Ціск на назіральнікаў набыў сістэмны характар і ў іншых рэгіёнах: у Тамбоўскай вобласці сілавікі мэтанакіравана абзвоньвалі прадстаўнікоў «Яблыка» і дамага́ліся з імі сустрэч. Праваабаронца Уладзімір Жылкін звярнуў увагу на маштаб гэтай кампаніі.
«Гэта сітуацыя — не прыватная ініцыятыва або перагіб на месцы, яна носіць сістэмны характар, адбываецца паралельна, адначасова ў розных раёнах Тамбоўскай вобласці», — напісаў Жылкін.
У Казані членам «Яблыка» 16 верасня адключылі свет у офісе, а ўласнік памяшкання запатрабаваў скасаваць дамовы арэнды. У Свярдлоўскай вобласці з выбараў экстрана знялі адразу пяцярых кандыдатаў антываеннай партыі. Але найбольш рэзанансны выпадак адбыўся ў Растоўскай вобласці, дзе невядомыя ў масках завезлі назіральніка ад «Яблыка» Барыса Міклюкова у невядомым напрамку на прыватным аўтамабілі, пасля чаго сувязь з ім знікла, паведаміла прэс-служба партыі.
Колькі назіральнікаў ад КПРФ не дапусцілі ў Варонежы
Падобная блакіроўка назірання паўтарылася ў Варонежскай вобласці, дзе, паводле выдання «Верстка», ад удзелу ў маніторынгу выбараў фактычна адхілілі ўсю парламенцкую апазіцыю адразу. Крыніцы рэдакцыі ў выбарчай сістэме сцвярджаюць, што каля 400 назіральнікаў ад КПРФ не дапусцілі да ўчасткаў пад выглядам «недахопаў у дакументах», а на этапе датэрміновага галасавання ў горадзе не прысутнічаў ніводны прадстаўнік апазіцыйных партый.
Субяседнік выдання, які працуе ў рэгіянальнай выбарчай сістэме, з сарказмам апісаў выніковую карціну таго, што адбываецца.
«Выбары ў нас сталі настолькі празрыстымі, што іх нават не відаць», — іранічна адзначыў крыніца «Версткі».
Адзін з кіраўнікоў гарадскіх участковых камісій распавёў выданню, што яўка на датэрміновым этапе галасавання рэдка перавышала 10%, што пры адсутнасці незалежнага назірання стварае дадатковыя ўмовы для фальсіфікацый пры надомным галасаванні.
«Галасуюць за ўсіх скопам»
Расійскія СМІ пішуць, што на выбарах ужо пачаліся фальсіфікацыі.
У Белгарадзе ў першы ж дзень датэрміновага галасавання зафіксаваныя ўкіды на выбарчых участках, паведаміў тэлеграм-канал «Пепел». Падчас надомнага галасавання за людзей галасуюць члены выбарчых камісій.
«Галасуюць за ўсіх скопам. Маці патэлефанавала і радасна паведаміла, што мне нікуды ехаць не трэба, бо за мяне ўжо прагаласавалі», — распавёў мясцовы жыхар.
Тэлеграм-канал «Шепот Шебекино» звярнуў увагу на фатаграфіі з выбарчых участкаў у Белгародскай вобласці — на іх відаць, што ў пераносных скрынях для надомнага галасавання бюлетэняў нават больш, чым у стацыянарных на выбарчых участках.
Дзе расіяне галасуюць на пнях і капотах аўтамабіляў
Акрамя сістэмнага ціску на назіральнікаў, «Верстка» апісала і кур’ёзны бок датэрміновага этапу кампаніі — імправізаваныя выбарчыя ўчасткі ў аддаленых населеных пунктах шасці рэгіёнаў і на тэрыторыі самапрагалошанай «ДНР». Журналісты высветлілі, што жыхары галасавалі на пнях, у павозках, на бервянах, лавачках і капотах аўтамабіляў, куды члены камісій дабіраліся на лодках і нават конях.
У Ямала-Ненецкай аўтаномнай акрузе, паводле апублікаваных раённай адміністрацыяй здымкаў, мужчына прагаласаваў, седзячы на палене, паклаўшы дакументы на металічную канструкцыю, усталяваную на пні. У акупаваным Данецку, дзе датэрміновае галасаванне для грамадзянскіх працягваецца дзевяць дзён, выбаршчыкі рабілі выбар на капотах машын, папярэдне накрытых рушнікамі, а члены камісій прыходзілі да жыхароў прыгранічных раёнаў Белгародскай вобласці ў бронекамізэльках і касках.
«На датэрміновым этапе выбараў у Дзярждуму расіяне пачалі галасаваць на пнях, павозках і капотах машын», — піша «Верстка», адзначыўшы, што падобная практыка ўпершыню з’явілася ў 2020 годзе падчас рэферэндуму аб папраўках у Канстытуцыю.