ХДС прайграе, але Мерц застаецца: вынікі выбараў у Германіі

• 21.09.2026, 8:14

Сёння канцлер сустрэнецца з кіраўнічымі органамі сваёй партыі.

«Катастрофа». Гэтае слова канцлер ФРГ і лідар партыі Хрысціянска-дэмакратычны саюз (ХДС) Фрыдрых Мерц (Friedrich Merz) выкарыстаў, каб ахарактарызаваць вынікі праведзеных 20 верасня земскіх выбараў у Мекленбургу — Пярэдняй Памераніі і Берліне. Прычым заяву ён зрабіў яшчэ да таго, як стала вядома, што кансерватары ўпершыню ў гісторыі не будуць прадстаўлены ў адным з зямельных парламентаў, перадае «Нямецкая хваля».

У Мекленбургу-Пярэдняй Памераніі ХДС набраў усяго 4,9% — каб прайсці ў ландтаг неабходна прынамсі 5%. Першае месца, як і ў Саксоніі-Анхальт двума тыднямі раней, дасталося ультраправой «Альтэрнатыве для Германіі» (АдГ). У Берліне перамогу атрымала Левая партыя. Хрысціянскія дэмакраты занялі другое месца, але і АдГ набрала толькі крыху менш.

Нават калі б ХДС усё ж прасочыўся ў ландтаг Мекленбурга-Пярэдняй Памераніі, вынікі для партыі канцлера — правальныя. Так дрэнна ХДС не выступаў ніколі. Тым не менш Мерц пасля завяршэння выбараў заявіў пра намер працягваць рэформы, праяўляючы «цвёрдасць духу, стойкасць і цярпенне», і адхіліў чуткі пра магчымую адстаўку з пасады канцлера, якія пачалі актыўна цыркулёўваць пасля перамогі АдГ у Саксоніі-Анхальт.

Вынікі выбараў у зямельны парламент Мекленбурга — Пярэдняй Памераніі

АдГ атрымала перамогу ў Мекленбургу — Пярэдняй Памераніі з 38,2% галасоў. На мінулых выбарах, у 2021 годзе, у яе было 16,7%. На другім месцы — сацыял-дэмакраты (СДПГ). У іх 35,5% — супраць 39,6% у 2021-м. Далей ідуць: Левая партыя з 6,5% (-3,4 п. п.) і «Саюз 90»/«зялёныя» з 5,7% (-0,6 п. п.). Астатнія партыі не пераадолелі пяціпрацэнтны бар’ер.

Такім чынам, АдГ стала адзінай партыяй з тых, што ўдзельнічалі ў выбарах 2021 года, каму ўдалося палепшыць свой вынік. Аднак гэтая перамога — хутчэй сімвалічная. Калі ў Саксоніі-Анхальт, дзе АдГ набрала 43,8% галасоў, ультраправыя маюць рэальныя шанцы прыйсці да ўлады, дык у Мекленбургу — Пярэдняй Памераніі — не.

Вакол супрацьстаяння «Альтэрнатыве для Германіі» сваю кампанію выбудоўвала кіраўніца зямельнага ўрада, сацыял-дэмакрат Мануэла Швезіг (Manuela Schwesig). Адным з яе сімвалаў сталі агітацыйныя плакаты са слоганам «Frau gegen Blau», што можна перакласці як «Жанчына супраць сініх». Сіні — колер АдГ. «Сітуацыя сур’ёзная: АдГ здольная нанесці шкоду нашай эканоміцы, парушыць нашу згуртаванасць», — папярэджвала Швезіг у інтэрв’ю DW.

У дзень выбараў Швезіг у інтэрв’ю ZDF сфармулявала дзве прычыны, чаму АдГ удаецца набіраць ачкі, забіраючы галасы ў тым ліку ў СДПГ. «Па-першае, у маёй федэральнай зямлі многія выступаюць супраць падтрымкі ўкраінцаў — як фінансавай, так і ваеннай, і АдГ актыўна будавала на гэтым сваю перадвыбарчую кампанію, — сказала палітык. — Па-другое, многія хочуць аднаўлення паставак газу па “Паўночным патоку”. Мы не падтрымліваем ні адну з гэтых двух пазіцый і разумелі, што страцім з-за гэтага галасы, але я палічыла, што ў цяперашнія часы важна захоўваць прынцыповасць».

Адначасова ў сваёй кампаніі Швезіг дыстанцыявалася ад кіруючай кааліцыі, у якую ў якасці малодшага партнёра ўваходзіць яе партыя. У дзень выбараў, каментуючы правал ХДС, Швезіг заявіла, што «збянтэжаная» рэакцыяй Мерца. На яе думку, «канцлер павінен сумленна спытаць у сябе, ці можа ён проста працягваць працаваць, быццам нічога не здарылася».

Стратэгія Швезіг дала вынік: яшчэ ў пачатку месяца СДПГ атрымлівала ў апытаннях крыху менш за 30%, а год таму — менш за 20%. Канчатковыя 35,5% дазволяць сацыял-дэмакратам сфармаваць кааліцыю з левымі і «зялёнымі».

Вынікі выбараў у Палату дэпутатаў Берліна 20 верасня

На выбарах у Берліне ўпэўненую перамогу атрымала Левая партыя — з 25,7% галасоў. Гэта прыкладна ўдвая больш, чым на мінулых выбарах у 2023 годзе. ХДС хоць і заняў другое месца, але істотна пагоршыў вынік: 18,8% — супраць 28,2% у 2023-м. Трэцяе месца з 16,3% (+7,2 п. п.) заняла АдГ. Таксама ў парламент упэўнена прайшлі «Саюз 90»/«зялёныя», з 14,3% (-4,1 п. п.) і СДПГ, з 12,1% (-6,3 п. п.). Іншыя партыі набралі менш за 5%. Яўка на выбарах склала 74,2%.

Галоўнае патрабаванне Левай партыі — абагулненне (Vergesellschaftung) парадку 200 тысяч кватэр, якія належаць канцэрнам кшталту Deutsche Wohnen, Heimstaden і Vonovia. Левыя абвінавачваюць гэтыя кампаніі ў тым, што яны нажываюцца на дэфіцыце жылля, завышаючы кошт арэнды, і прапануюць перадаць іх актывы дзяржаве для ўсталявання жорсткага кантролю над цэнамі. Уласнікам прадугледжваецца выплата кампенсацый — але толькі ў памеры 40–60% рынкавога кошту і па даволі складанай схеме. На рэферэндуме 2021 года гэтую ініцыятыву ўжо падтрымалі 59,1% берлінцаў.

«Мы сцвярджаем, што магчымасць жыць у кватэры — гэта базавае права чалавека, і мы хочам абараніць гэтае права ад спекуляцый», — казала кандыдатка ў бургамістры Берліна ад Левай партыі Эліф Эралп (Elif Eralp) у інтэрв’ю выданню Genau. Увечары 20 верасня, калі стала зразумела, што яе партыя атрымлівае ўпэўненую перамогу, Эралп заявіла: «Калі левыя прыйдуць да ўлады, абагулненне адбудзецца».

Але ўсё не так проста. Для фармавання ўрада Левай партыі патрэбныя партнёры. Кааліцыя з левых, СДПГ і «зялёных» матэматычна магчымая, аднак перамовы абяцаюць быць складанымі.

Ужо 20 верасня сустаршыня «Саюза 90»/«зялёных» Фелікс Банашак (Felix Banaszak) заявіў, што ключавой умовай для дыялогу стане «адназначная заява супраць антысемітызму», маючы на ўвазе, відавочна, скандалы з удзелам радыкальнага крыла Левай партыі. Сацыял-дэмакраты, у сваю чаргу, вельмі крытычна настроеныя да ідэі пераможцаў берлінскіх выбараў пра абагулненне жылля.

Што вынікі вераснёўскіх зямельных выбараў значаць для ўрада Германіі

Паводле крыніц Die Zeit і Table.Briefings, тэкст звароту, які неўзабаве пасля завяршэння выбараў зачытаў Фрыдрых Мерц, быў падрыхтаваны за некалькі дзён да таго. Гэта можа сведчыць пра тое, што палітык вырашыў захаваць за сабой пасады канцлера і старшыні ХДС незалежна ад вынікаў. Праўда, аднаго рашэння Мерца недастаткова — яму таксама неабходная падтрымка як мінімум уласнай партыі.

16 верасня кіраўнікі ўрадаў васьмі федэральных зямель ад блока ХДС/ХСС апублікавалі ліст, у якім заявілі, што «Германіі патрэбныя надзейнасць і рашучыя дзеянні», а не «дыскусіі пра кадры». Яны падкрэслілі, што ў «стабільнай і моцнай Германіі» мае патрэбу ЕС — улічваючы, што ў наступным годзе выбары адбудуцца адразу ў некалькіх краінах: Францыі, Італіі, Іспаніі, Польшчы і Грэцыі. Але гэты ліст не выглядае як акт безумоўнай падтрымкі — канцлера ў ім нават не назвалі паімённа.

Унутрыпартыйная дыскусія, відавочна, працягнецца. У панядзелак, 21 верасня, Мерц сустрэнецца з кіраўнічымі органамі ХДС, а ў аўторак — з фракцыяй у Бундэстагу.