Вучоныя раскрылі сакрэт прасторавага мыслення
- 24.09.2026, 19:27
Ключавую ролю ў навігацыі па незнаёмай мясцовасці адыгрывае гіпакамп.
Міжнародная група нейрабіёлагаў пад кіраўніцтвам спецыялістаў з Эдынбургскага ўніверсітэта высветліла, што за планаванне складаных маршрутаў па карце і прытрымліванне звыклых шляхоў у мазгу адказваюць розныя механізмы. Вынікі даследавання, апублікаванага ў часопісе Nature Communications, даказалі, што ключавую ролю ў навігацыі па незнаёмай мясцовасці адыгрывае гіпакамп — парны аддзел мазгу, адказны за кансалідацыю памяці і прасторавае мысленне.
У эксперыменце грызуноў вучылі знаходзіць схаваную ежу ў спецыяльным лабірынце. Адны жывёлы выкарыстоўвалі эгацэнтрычную стратэгію — запаміналі канкрэтныя напрамкі паваротаў і адлегласці адносна ўласнага цела. Іншыя пацукі прымянялі аліцэнтрычны падыход — арыентаваліся па знешніх аб’ектах лабараторыі, выбудоўваючы ў галаве карту мясцовасці. З дапамогай імплантаваных у мазг мініяцюрных мікраскопаў вучоныя ў рэальным часе назіралі за актыўнасцю нейронаў.
Высветлілася, што пры планаванні маршруту па знешніх арыенцірах нейроны гіпакампа пачынаюць актыўна «прайграваць» будучы шлях яшчэ да таго, як жывёла зробіць першы крок. Пры выкарыстанні завучаных эгацэнтрычных маршрутаў такая актыўнасць не ўзнікала. Каб канчаткова пацвердзіць сваю здагадку, даследчыкі выкарысталі метад аптагенетыкі — з дапамогай святлавых імпульсаў яны часова адключалі гіпакамп у пацукоў проста падчас прыняцця рашэння. Гэтая маніпуляцыя цалкам пазбаўляла грызуноў здольнасці арыентавацца па прасторавай карце, але зусім не перашкаджала ім хадзіць звыклымі шляхамі.
«Нашы вынікі пераканаўча паказваюць, што гіпакамп адыгрывае прычынна-выніковую ролю ў запамінанні прасторы пры арыентаванні па карце, але не пры завучаных рухах», — падкрэсліў адзін з вядучых аўтараў даследавання, прафесар Рычард Морыс.
Праблема прасторавой памяці ўжо многія гады знаходзіцца ў цэнтры ўвагі вядучых нейрабіёлагаў свету. Пры развіцці цяжкіх нейрадэгенератыўных захворванняў, у прыватнасці пры хваробе Альцгеймера, адной з першых церпіць менавіта здольнасць чалавека арыентавацца ў прасторы і пракладаць новыя маршруты. Будучыя эксперыменты дапамогуць спецыялістам лепш зразумець, чаму людзі з дэменцыяй перастаюць пазнаваць раней знаёмыя вуліцы і часта губляюцца нават у ўласным раёне.