«Паехаў у пасольства Украіны ў Варшаве і заявіў: «Я беларус і хачу служыць у ЗСУ»»
- 25.09.2026, 9:55
Гісторыя беларускага пацыфіста, які пайшоў на вайну добраахвотнікам.
«Косіў» ад арміі, а на вайну пайшоў добраахвотнікам. Беларускі баец у інтэрв’ю «Салідарнасці» расказаў пра жыццё і смерць, страту сяброў, ПТСР і асабісты бой, які яшчэ не скончыўся.
— Я проста бачыў сябе на першай лініі і прасіўся ў пяхоту, хоць мне прапаноўвалі быць дроншчыкам. І я такі тады быў не адзін. Жаданне змагацца з гэтай ардай было настолькі моцным, што, калі б у мяне было такое ж жаданне, напрыклад, зарабляць грошы, дакладна стаў бы мільянерам, — жартуе Уладзіслаў Салавей, успамінаючы свае першыя дні на вайне.
Гэты баец Палка Каліноўскага, раней камандзір разведгрупы Інтэрнацыянальнага легіёна ГУР Мінабароны Украіны, а цяпер баец роты спецыяльнага прызначэння з пазыўным «Соня», «косіў» ад службы ў арміі з усіх сіл, лічачы сябе пацыфістам.
Але ў 2022 годзе за адзін дзень ён прыняў рашэнне і прыклаў нямала высілкаў, каб трапіць на фронт. Пра тое, якім быў шлях выпускніка юрфаку з бліскучай перспектывай працы ў судовай сістэме да рэальных баёвых сутыкненняў, Уладзіслаў распавёў «Салідарнасці».
«Дырэктар садка вельмі здзівілася, сказала, што «маладога юрыста са веданнем англійскай» у яе ўпершыню»
— У вашай біяграфіі асабліва цікаўны момант звязаны з працай у дзіцячым садку.
— Гэта было ў 2020 годзе, я ўсё яшчэ быў у пошуку сябе, бо мая юрыдычная прафесія мяне не задавальняла. Увогуле на юрфак пайшоў, таму што раілі бацькі. Самому насамрэч падабаліся творчыя прафесіі.
Яшчэ падчас вучобы па спецыялізацыі «Адвакатура і натарыят» зразумеў, што ў неправавой краіне наўрад ці знайду працу ў гэтай сферы. Юрысконсультам не хацеў, адвакатская дзейнасць была мёртвая, ісці ў сілавыя структуры тым больш не было цікава.
Працаваў паўгода судовым выканаўцам — гэта была найгоршая праца ў маім жыцці, таму вырашыў кардынальна ўсё змяніць, і шлях пошуку сябе прывёў мяне ў дзяржаўны дзіцячы садок у мінскіх Драздах.
Яго называюць «элітным» і з-за размяшчэння: там сапраўды было шмат дзяцей заможных бацькоў, і будынак новы, нетыповы, за аснову ўзялі еўрапейскі праект.
А я жыў тады побач, падумаў: чаму б і не, і прыйшоў туды са сваім рэзюмэ. Дырэктар вельмі здзівілася, сказала, што «маладога юрыста са веданнем англійскай» у яе ўпершыню на сумоўі, але дазволіла паспрабаваць.
Шмат каму сапраўды тое маё рашэнне здавалася нетыповым. Але на той момант я ўжо кім толькі ні быў: працаваў у дрэваапрацоўцы, на будоўлі, у продажах, быў рэпетытарам па англійскай, памочнікам адваката ў Маскве, арганізатарам вытворчасці на кар’еры ў Падмаскоўі, паспеў пажыць у Варшаве і Германіі, быў там афіцыянтам, таксістам, працаваў у гатэлях, асабістым вадзіцелем.
У такім спісе выхавальнік з дзіцячага садка не здаецца ўжо нечым надзвычайным. Я заўсёды ахвотна ішоў за нечым новым. Аднак гэты мой досвед доўжыўся нядоўга, бо ўладкаваўся я туды ў траўні, а ў жніўні ўжо трапіў на Акрэсціна і больш у садок не вярнуўся.
— Чаму працу судовым выканаўцам вы назвалі найгоршай у жыцці?
— Заўсёды ненавідзеў паперы і тую дзяржаўную сістэму. Там было ўсё разам. Судовы выканаўца — чалавек, якога апрыёры не любяць. Яго праца заключаецца ў тым, каб у кошт даўгоў адбіраць маёмасць, блакаваць рахункі, накладаць розныя забароны.
На мяне тады павесілі і аліменшчыкаў. У Беларусі, дзе 80% разводаў, іх велізарная колькасць — проста катастрофа. Разводзяцца маладыя і старыя, багатыя і бедныя, бізнесмены і дзяржслужачыя.
Па долгу службы я больш камунікаваў з жанчынамі. Цікава, што не ўсе ішлі па аліменты. Бывала, чыста з помсты патрабавалі, напрыклад, забараніць вадзіць машыну. Неяк сказаў адной, калі яе былы муж пазбавіцца права кіравання, то яна з дачкой пазбавяцца аліментаў, на што атрымаў адказ: «Мне не патрэбныя яго грошы, хачу, каб ён пакутаваў».
Яшчэ ў 2017 годзе я праз паўгода не вытрымаў і збег адтуль. А зараз у судовых выканаўцаў наогул іншыя функцыі, як і ў ўсёй судовай сістэмы. Тое, што яны робяць у дачыненні да невінаватых людзей, знаходзіцца па-за межамі закона.
Калі яшчэ там працаваў, звярнуў увагу на адну тэчку, якая адрознівалася ад астатніх памерам, яна была проста як «Вайна і мір». Да яе не падпускалі старонніх, ахоўвалі, і з асаблівай стараннасцю кантралявалі, каб гэты даўжнік не прамарудзіў з выплатай ні на адзін дзень.
Было вельмі цікава, хто ж гэты чалавек, за якім так пільна сочаць. Неяк змог прачытаць прозвішча на тэчцы — гэта быў Мікалай Віктаравіч Статкевіч.
«Асобныя моманты на Акрэсціна не магу забыць, нават з улікам таго, што бачыў на вайне»
— У 2020 годзе што прымусіла вас звярнуць увагу на падзеі ў краіне?
— Да пэўнага моманту я сапраўды быў апалітычны. Гэта не значыць, што не разумеў, у якой дзяржаве жыву, але, як і многія, верыў, што змены магчымыя толькі пасля Лукашэнкі.
Яшчэ падчас вучобы бываў на судовых пасяджэннях і бачыў, што рэальнасць не проста не супадае з універсітэцкай тэорыяй, яна ёй проста супрацьлеглая. Вяршэнства закона, пра якое гаварылі на лекцыях, на практыцы абарочвалася судамі супраць невінаватых людзей.
Ужо тады суддзі здаваліся мне бязвольнымі шрубкамі сістэмы. Было зразумела, калі ён выйдзе з гэтай сістэмы, сам сядзе, таму што ў яго таксама няма ніякіх правоў.
Бачыў потым на Акрэсціна гэтых суддзяў. Яны «судзілі» нас там у кабінетах, дзе падлога і сцены былі забрызганы крывёю, і выглядалі бяссільна.
Асабіста я звярнуў увагу на Віктара Бабарыку, кіраўніка банка, выключна інтэлігентнага чалавека. А маім трыгерам сталі ўзнёсласць і надзея, якія ўбачыў вакол. Няўжо гэтая сістэма можа пахіснуцца, падумаў я, і вырашыў, што таксама павінен дапамагчы.
Рабіў тое, што мог: выходзіў на мітынгі, выказваў сваю пазіцыю. Прынёс у групу БЧБ-сцяжок. Мяне папрасілі яго прыбраць, але я гэтага не зрабіў, і ніхто не настойваў. Шмат якія дзеці, дарэчы, казалі: «А ў нас дома ёсць такі ж», а ў бацькоўскім чаце пачалі з’яўляцца стыкеры з БЧБ.
— Як вы трапілі на Акрэсціна?
— Прагаласаваўшы 9 жніўня, пасля закрыцця ўчастка пайшоў да Стэлы. Аказаўся ў першых радах: памятаю светлашумавыя гранаты, якімі мне прапалілі куртку, потым нас пачалі разганяць, мы хаваліся па дварах пад лавачкамі.
А другой гадзіне ночы мяне злавілі. Вядома, усё гэта было вельмі страшна. Да таго моманту мне пад ногі яшчэ ніколі не кідалі гранаты. Нас, некалькі чалавек, закінулі ў аўтазак, мяне літаральна запіхнулі ў «шклянку», дзе ўжо было трое хлопцаў.
На Акрэсціна творыўся проста трэш. Асобныя моманты не магу забыць, нават з улікам таго, што бачыў на вайне.
Быў хлопец, якога вельмі моцна збівалі, ён ужо не мог крычаць і прахрыпеў амапаўцу: «Забі ўжо мяне». Той адказаў: «А я цябе і забіваю».
Быў украінец. Яны ўбачылі яго пашпарт: «О, Слава Украіне». Той адразу: «Героям Слава», а яму: «Адказ няправільны» — і пачалі збіваць.
Быў 16-гадовы школьнік, якога схапілі проста з ровару. Праўда, непаўналетніх праз пару сутак забралі.
Было і шмат выпадковых людзей, у тым ліку такіх, хто, як у тым анекдоце, прасіў: «Не чапайце, я галасаваў за Лукашэнку». Але гэта не ратавала.
Асаблівай жорсткасцю вылучалася адна маладая светлавалосая жанчына. Яна ўсім пагражала згвалтаваннем, здзекавалася з нейкай дзяўчынкі, пакуль тая не абмочылася ад страху, а потым з яе смяялася.
У камеры 4 на 4 метры нас было сорак чалавек. Усе стаялі, задыхаючыся, заражаліся кан’юнктывітам і іншымі інфекцыямі.
Суд, калі яго можна так назваць, быў на трэція суткі. І гэта былі трое сутак без сну, ежы, з мутнай вадой з крана. У мяне ўжо вочы слязіліся так, што я амаль нічога не бачыў: нас па аднаму выводзілі, у калідоры білі, ставілі на калені, зноў білі…
Суддзя напрыканцы спытала, ці ёсць у мяне просьбы? Папрасіў патэлефанаваць маме і сказаць, што я жывы. Яна нават нумар тэлефона запісала, але не патэлефанавала.
Суткі я не дасідзеў. Яшчэ праз тры дні нас зноў пагрузілі ў аўтазакі, зноў ехаў у «шклянцы», а спадарожнікам быў таксіст у хатніх шлёпанцах, якога жонка адправіла па хлеб у краму ў іх жа доме. Ён жартаваў: «Болей па хлеб у жыцці не пайду».
Таксіст па паваротах і «ляжачых паліцэйскіх» вызначыў, што вязуць на трасу ў бок Жодзіна. Па дарозе аўтазак зламаўся, і нас прымусілі перабягаць у іншы.
Гэта нагадвала карціну з фільма пра Другую сусветную вайну: з двух бакоў стаяў канвой з сабакамі, тыя лаялі, аўтаматы накіроўвалі проста на нас, і ўсё ахутаў чорны дым, які ішоў са зламанага аўтазака.
Але везлі нас не ў Жодзіна. У шчыліны можна было разглядзець лес, і, знаходзячыся пад уражаннем ад папярэдняй сцэны з аўтаматчыкамі, нават жахнуўся: няўжо будуць расстрэльваць?
Нарэшце, аўтазакі спыніліся, нас выгрузілі, і яны хутка з’ехалі, а потым вярталіся яшчэ некалькі разоў з новымі партыямі. Гэта былі сотні людзей, не памясціўшыхся на Акрэсціна.
Нам пашанцавала: як аказалася, нас прывезлі на вайсковую базу. Памятаю, стаім у шоку, насупраць вайскоўцы ў яшчэ большым шоку ад убачанага — перад імі натоўп збітых, змарнелых, брудных людзей.
Было відаць, што яны не разумеюць, што адбываецца. Нас пастроілі, выйшаў маёр, кажа, не перажывайце, цяпер мы вас адвядзём у душ, усіх накармім, у нас ёсць ложкі.
Нам сапраўды далі мыла і ручнікі, адвялі ў сталоўку, накармілі кашай з сасіскамі. Пасля далі кніжкі і наступныя двое сутак не чапалі. А потым выпусцілі.
Памятаю, як мы выходзілі з гэтай часткі па бетоннай алеі, з двух бакоў якой раслі вялікія прыгожыя дрэвы. Нам вярнулі мабільныя, і адзін хлопец пад чахлом знайшоў схаваны маленькі БЧБ-сцяжок. Здаецца, што калі б яго знайшлі на Акрэсціна, то маглі забіць.
У канцы алеі сустракалі валанцёры, яны прапаноўвалі ежу, напоі, цыгарэты. Мяне чакалі блізкія. Мы ўсе плакалі ў той момант, таму што нас шукалі ўсе дні, і родныя насамрэч думалі пра найгоршае.
Калі ехалі дадому па Мінску, горад грымеў: кругом сцягі, плакаты, прыбраныя людзі. У аднаго майго сябра ў машыне ўжо зламаўся сігнал, і ён проста ўключаў на ўсю гучнасць «Перамен!».
Гэта быў момант моцнага душэўнага ўздыму і салідарнасці, якраз пачалі спыняцца прадпрыемствы, і нам сапраўды здавалася, яшчэ трошкі дожмем — і атрымаецца.
Мы былі вельмі наіўнымі, я нават сказаў сябру: «Няўжо гэта канец?». Ён тады адказаў: «Не абольвайся, гэта толькі пачатак». Потым вельмі часта ўспамінаў гэтыя яго словы.
Пасля Акрэсціна я моцна захварэў, падчапіў там лёгкавую інфекцыю і паўгода лячыўся. Тым часам мітынгі паступова згасалі, усё больш людзей вакол раз’яжджаліся, кагосьці затрымлівалі.
І для сябе я не выключаў такога варыянту, хоць і вырашыў, што нікуды не паеду, знайшоў чарговую працу і зноў выкладаў англійскую. Але тут настаў люты 2022-га.
Я ніколі не быў ва Украіне, не меў там ні родных, ні нават знаёмых. У той дзень мяне разбудзіў званок сябра. Ён проста крычаў, што пачалася вайна, а я ўсё роўна не паверыў, сказаў, што так не жартуюць, і паклаў слухаўку. І толькі пасля зайшоў у Тэлеграм.
«У арміі я не служыў, увогуле лічыў сябе пацыфістам, «косіў» як толькі мог»
— Чаму вы вырашылі, што вашае месца ў краіне, у якой вы ніколі не былі і нават мала што пра яе ведалі?
— Адразу зразумеў, што ў нас агульны вораг, усё ўсвядоміў і да вечара таго першага дня ўжо прыняў рашэнне. Адчуваў сваю асабістую адказнасць за тое, што наша тэрыторыя выкарыстоўваецца як плацдарм для атакі. Лічыў гэта прамым наступствам нашага паражэння ў 2020 годзе.
Не вельмі разумею, калі кажуць, што вайна ідзе ва Украіне і нас гэта не датычыцца. Яна пачалася з тэрыторыі Беларусі, і нас яна дакладна датычыцца.
Але да фронту дабіраўся амаль год. Спачатку па асабістых абставінах не мог выехаць. Калі, нарэшце, трапіў у Польшчу, ужо там вымушаны быў затрымацца па справах, потым раптам першы раз у жыцці цяжка перахварэў ветраной воспай.
Як толькі акрыяў, паехаў проста ў пасольства Украіны ў Варшаве. Адразу ў дамофон заявіў: «Я грамадзянін Беларусі і хачу служыць у ЗСУ».
У адказ пачуў здзіўленае: «Што?», але мяне ўпусцілі, абшукалі, праверылі дакументы, выслухалі маю гісторыю і далі кантакты Палка Каліноўскага.
Праводзячы, сказалі: «Дзякуй». Кажу: «Дык я яшчэ нават да вайны не дабраўся». — «Дзякуй за тое, што ёсць людзі, якія хочуць нам дапамагчы».
Мяжу перасёк толькі ў снежні 2022 года. Так апынуўся ў ПКК. У арміі я не служыў, увогуле лічыў сябе пацыфістам, «косіў» як толькі мог.
Падчас рэнтгену спецыяльна выкруціў спіну так, што мне па здымку ледзь не далі інваліднасць (смяецца).
— Вайна аказалася месцам, дзе вы затрымаліся даўжэй за ўсё. Чаму?
— Вайна не адпавядала нічому з маіх уяўленняў, але ў мяне сапраўды, нарэшце, з’явілася адчуванне, што я на сваім месцы.
Разумеў, што стаў на абарону каштоўнасцяў, якія цалкам супадаюць з маімі, і аддаваў сабе справаздачу ў тым, што за гэта гатовы рызыкнуць жыццём.
У мяне быў вельмі добры першы камандзір з пазыўным «Сенат». Ён прафесійны вайсковец, таксама прыехаў добраахвотнікам з Беларусі, але, у адрозненне ад мяне, які меў кніжнае ўяўленне пра вайну, не быў схільны да ілюзій.
На першае ж заданне ён пацягнуў мяне кудысьці пад дажджом, у гразі па пояс, шмат кіламетраў, потым мы хаваліся ў падвале, дзе з ежы быў толькі лук, усю ноч капалі траншэі і не зрабілі ніводнага стрэлу.
Ён тады сказаў: «Вайна — гэта не прыгожыя перамогі над кацапамі. Яна выглядае так: ноч, бруд, траншэя, рыдлёўка».
— Чаму ў вас пазыўны «Соня»?
— У вучэбцы праспаў першае пабудова, за гэта мяне празвалі Соняй. Сказаў: «Так і запішыце».
Каб трапіць у пяхоту, куды прасіўся, трэба было здаць экзамен: прабегчы кіламетр за пэўны час, адціснуцца, і 10 разоў падцягнуцца ў бронекамізэльцы з бранеплітамі, кожная з якіх важыла 5 кг.
Фізпадрыхтоўка патрабавалася сур’ёзная, але я трэніраваўся, пачаў яшчэ ў Беларусі, ва Украіне тры месяцы быў у вучэбцы.
Першую смерць убачыў у Кляшчэеўцы. Гэта была важная аперацыя, контрнаступ, украінская брыгада, да якой мы былі прыккамандзіраваныя, тады спрабавала адбіць Бахмут. Там за паўтара месяца я прайшоў сапраўднае баявое хрышчэнне і ліквідаваў усе прабелы, калі і мне давялося страляць, і па мне стралялі.
Тады ў мяне на руках загінуў малады ўкраінец. Яго параніла, у яго пачалося ўнутранае кровазліццё. А я скончыў курсы байца-выратавальніка, і ў нас з пабрацімам, адзіных, апынуўся медыцынскі заплечнік.
І вось мы два беларусы спрабавалі яго рэанімаваць, але, натуральна, у полі нічога зрабіць не маглі. Ён увесь у крыві, мы ўсе ў крыві, побач ягоны лепшы сябар проста сыходзіць з розуму — і мы вырашаем яго эвакуіраваць.
Несці параненага вельмі цяжка, асабліва калі няма жорсткіх насілак. Каб несці на мяккіх насілках на вялікую адлегласць, трэба 12 чалавек: шэсць нясуць, яшчэ шэсць ідуць наперадзе адпачываюць, потым яны мяняюцца.
Мы сабраліся з украінцамі разам і панеслі. Тыя два кіламетры па акопах і рытвінах, здавалася, не скончацца ніколі, гэта была самая цяжкая ноша ў маім жыцці.
Калі дабраліся, яго спрабавалі адкачваць, але не змаглі. Мы выйшлі да ягонага сябра і пабрацімаў, і мне трэба было ім сказаць, што ён памёр. Я лічыў сябе віноватым, хоць лекар пацвердзіў, што шанцаў не было, раненне занадта цяжкае.
Тады яго сябар за тое, што я спрабаваў выратаваць яго таварыша, аддаў мне яго маленькі шэўрон, увесь заліты крывёю…
І вось што значыць вайна: хлопец толькі памёр, тут жа пад’ехала БМП, мне сказалі: «Вяртайся на пазіцыю, вайна яшчэ не скончылася», далі вільготную сурвэтку выцерці кроў з твару і рук, і мы паехалі.
Потым гінулі і мае таварышы, беларусы і ўкраінцы, з якімі паспеў пасябраваць. І я таксама плакаў, гэта кожны раз боль, хоць і кажуць, што чалавек да ўсяго прывыкае.
Насамрэч з часам проста вучыцца кантраляваць свае эмоцыі. Разумееш, што вакол увесь час гінуць, калі пастаянна журыцца, губляецца баяздольнасць. А мы тут для таго, каб змагацца.
І калі мы хочам быць у строі і нешта рабіць, каб іх смерць не была дарэмнай, трэба ўзяць сябе ў рукі. Нельга забываць пра гэтых хлопцаў, але трэба рухацца далей.
Хоць зразумела, што проста так эмоцыі выключыць нельга, усё роўна гэта будзе цябе пераследаваць, усё роўна будзе ПТСР.
«Калі разведчык пастаянна ўступае ў бой, гэта такі сабе разведчык»
— Вы зараз служыце ў разведцы, значыць, ідзяце першымі? Гэта вельмі страшна?
— Найбольш страшныя — гэта ўсё ж такі ДШВ (дэсантна-штурмавыя войскі). Гэта калі ўкраінцы ходзяць у штурм па два разы на дзень. Разведка — форма пяхотнай дзейнасці, гэта праца па зборы інфармацыі.
Мы не павінны весці бой. Калі разведчык пастаянна ўступае ў бой, гэта такі сабе разведчык. Па магчымасці бою наогул трэба пазбягаць.
З цягам часу наша праца моцна змянілася. Цяпер яе з большасці выконваюць дроны.
— Ці маглі вы ўявіць сабе такую тэхналагічную рэвалюцыю проста на полі бою?
— Я не ўяўляў, што так будзе. Пры гэтым рыдлёўкі, траншэі, бруд, кулямёты — усё засталося. А вось лініі фронту з абаронай як такой цяпер не існуе ў тым уяўленні, як было.
Раней «шэрак» (шэрая зона) — лінія паміж нашай зямлёй і зямлёй праціўніка — гэта было яснае поле: наша пасадка і іх пасадка. Цяпер гэта такая размытая тэрыторыя, дзе ўсё перамешана.
І разведка стала цалкам іншай. Цяпер толькі аэаразведка. У ранейшым выглядзе мы больш не патрэбныя. Але мы падладжваемся пад новыя абставіны. Напрыклад, выяўляе дрон у «шэрай зоне» тых, хто ўжо паспеў зайсці кудысьці ў тыл кацапам і не мае магчымасці іх дастаць.
Тады разведчыкі ўладкоўваюць засадкі, зачысткі, могуць заняць і ўтрымліваць нейкую пазіцыю, каб яе не заняў праціўнік.
— У сувязі з тым, што вайна ператварылася ў дронавую, ахвяр стала менш?
— Мне здаецца, стала гінуць больш людзей, таму што меншая колькасць выжывае пасля сустрэчы з дронамі. Пасля раненні ў звычайнай перастрэлцы ты можаш кудысьці адкаціцца.
З дроном так не атрымаецца, таму што за адным будзе ляцець другі, трэці, пакуль не даб’юць. Адпаўзці не ўдасца.
— На чыім баку, на ваш погляд, тэхнічная перавага?
— Было па-рознаму. Пару гадоў таму я адчуваў, што тэхнічны перавага ў нас. Потым расіяне пачалі масавае вытворчасць аптавалаконных дронаў, і перавага перайшла да іх.
Ад бесправадных дронаў добрыя РЭБы абараняюць, а ад аптавалаконных няма ніякай абароны, такі можна толькі расстраляць з аўтамата.
Спачатку яны проста бязлітасна душылі нас гэтымі БПЛА. Але ўкраінцы хутка падхапілі іх таксама на ўзбраенне. Цяпер, на мой погляд, у абедзвюх бакоў дронаў у дастатку, не хапае аператараў.
На жаль, колькасць людзей у іх насуперак усім прагнозам не заканчваецца. Вайна ідзе больш за чатыры гады, тыя, хто быў падлеткам у пачатку, ужо могуць ісці на фронт, выраслі сотні тысяч патэнцыйных байцоў.
Разлічваць на тое, што іх спыняць страты ў жывой сіле, што яны адчуюць крытычныя страты і вырашаць: ну ўсё, мы больш не можам губляць людзей, не варта.
«Баюся палону, баюся смерці, баюся, што не вярнуся дадому ніколі, тут загіну»
— Вы распавядалі, што ў вас быў зацягнуты ПТСР, з-за якога вы нават часова пакідалі службу.
— У мяне быў перыяд псіхалагічнага і эмацыйнага знясілення. Я быў проста спустошаны пасля гібелі запар некалькіх таварышаў.
Акрамя таго, амаль увесь свой баявы шлях я прайшоў на пасадзе сяржанта. У маім падначаленні заўсёды былі людзі. Гэта каласальная адказнасць.
Вайна, каб вы разумелі, гэта неверагоднага аб’ёму аналітычная задача. Калі ты збіраешся проста бегаць з аўтаматам і страляць, цябе заб’юць на наступны дзень, смелы — не роўна «добры салдат».
Тут перад кожнай аперацыяй трэба думаць больш, чым над універсітэцкім дыпломам. Гэта вельмі моцная мабілізацыя рэсурсаў усяго арганізма, штодзённая інтэлектуальная і фізічная праца.
Ваенную справу не дарэмна лічаць навукай і навучаюць ёй у акадэміях. Мне давялося вучыцца ўсяму ў палях, паскорана, і адразу прымяняць атрыманыя веды на практыцы.
Прасіце прыклад? Неяк мне далі загад узначаліць сваю разведгрупу і ісці дапамагчы ўкраінцам утрымаць аб’ект. Мы, 10 беларусаў, зайшлі ў будынак, дзе было 12 украінцаў.
Заходзілі ўсю ноч, быў вельмі цяжкі заход. І тут да будынка падыходзяць 5 кацапаў. Здавалася, трэба пачынаць па іх страляць, але я прапаную прытаіцца і не паказваць, што тут 22 чалавекі.
Мы не страляем, яны сыходзяць. Я хутка пралічваю абарону гэтага трохпавярховага доўгага будынка, расстаўляю ўсіх на сектары, кожнаму раблю арыенцір «пачатак–канец», распісваю, хто як дзяжурыць, каб людзі паспявалі адпачываць і змяняць адзін аднаго, тлумачу, у якім выпадку страляць, у якім не. Прыблізна так выглядае праца камандзіра.
— І гэта ўсё проста трэба напісаць?
— Вядома, а як вы столькі інфармацыі ўтрымаеце ў галаве. Сядаю, адкрываю нататкі ў тэлефоне і распісваю ўсё, з пазыўнымі і часам.
— І рабіць гэта трэба аператыўна?
— Так, яшчэ часам пад абстрэлам. Па тым будынку, напрыклад, стралялі з мінамётаў і танкаў. Мы працягвалі імітаваць сваё адсутнасць і не адказвалі. У выніку кацапы вырашылі, што будынак не ахоўваецца, і адправілі да нас на штурм сур’ёзную групу з 17 чалавек з камандзірам.
Яны былі ўпэўненыя, што зайдуць налёгку, магчыма, сустрэчуць пару чалавек, але былі заспетыя знянацку і панеслі страты. Тактычна лепш, каб праціўнік не ведаў, колькі вас, якая ў вас зброя да самага апошняга моманту.
І вось каб рэгулярна займацца дзейнасцю такога кшталту, трэба мець стабільны эмацыйны стан. Калі ты перастаеш кантраляваць эмоцыі з-за страты блізкіх, плюс хранічны недасыпанне, праблемы са здароўем — у сукупнасці гэта зніжае твае кагнітыўныя здольнасці.
Ты становішся нервовы, раздражняльны, дрэнна соображыш, не можаш пралічваць сітуацыі, страчваеш сітуацыйнае мысленне, пачынаеш рабіць памылкі. У канчатковым выніку ты можаш дапусціць памылку, якая абернецца ахвярамі.
Такі стан я называю выгараннем або стратай баяздольнасці. І са мной гэта адбылося. Для аднаўлення патрабуецца ад трох месяцаў да паўгода тэрапіі. І я быў вымушаны ўзяць такі перапынак.
Зараз зноў у строі, але ўжо не займаю сяржантскіх пасад. Цяпер я самастойная баявая адзінка, гэта значна меншая адказнасць. Таксама займаўся інструктарскай дзейнасцю, вучыў украінцаў.
— Вы часта згадваеце ўкраінцаў. На фронце не ўзнікае пытання нацыянальнасцяў?
— Асабіста да мяне ўкраінцы заўсёды цудоўна ставіліся. Яны паважаюць маю пазіцыю. Тое, што пасля ўезду ў краіну ў мяне ў СБУ быў допыт 5 гадзін, дык яны ўсіх так правяраюць, расіян могуць і некалькі сутак.
Яны абавязаны турбавацца пра сваю бяспеку, я на іх месцы паступаў бы так жа.
— Вы баіцеся палону, смерці?
— Вядома, баюся палону, баюся смерці, баюся, што не вярнуся дадому ніколі, тут загіну. Баюся спалохацца ў баі, баюся падвесці людзей, за таварышаў баюся, якіх люблю, што яшчэ хто-небудзь загіне. Я пастаянна баюся.
Як можна з такімі думкамі працягваць? Напэўна, мяне матывуе мэта.
— Але вы ўжо столькі сваіх сіл аддалі для дасягнення гэтай мэты, можаце, напэўна, спакойна саступіць месца іншым?
— Былі і такія думкі, асабліва калі сыходзіў папраўляць здароўе. І потым, я ж добраахвотнік, Украіна мяне не запрашала, позвы не было. Сам такое рашэнне прыняў і, у адрозненне ад украінцаў, магу ў любы дзень устаць, разгарнуцца, сказаць «дзякуй» і закончыць службу.
Чаму я гэтага не зрабіў? Па сваіх перакананнях. Я аднавіўся і зразумеў, што бой яшчэ не скончаны, я яшчэ магу змагацца, магу прыносіць карысць, навучаць маладых байцоў, перадаваць досвед.
Вайна можа працягнуцца яшчэ гады. Украіна, калі я сюды ехаў, была для мяне чужой краінай. Праз чатыры гады гэта ўжо мой другі дом, тут столькі перажыта.
Я палюбіў і гэтую краіну, і гэтых людзей вакол мяне — Украіна ўжо ў маім сэрцы. Але не забываю, дзеля чаго ехаў першапачаткова. Мой асабісты бой скончыцца, калі я вярнуся дадому, у сваю бяспечную Беларусь.