«Алею ў агонь падлівала яшчэ і мая прафесія»
- 26.09.2026, 11:52
Вядомая псіхатэрапеўтка расказала, як пачала худнець з дапамогай «Озэмпіка».
У сярэдзіне лета псіхатэрапеўтка Ганна Матуляк напісала ў Facebook, што год таму пайшла да эндакрынолага па рэцэпт на «Озэмпік» і ўжо схуднела на 30 кілаграм. На такі крок вырашыцца было няпроста: грыз сорам і трымалася надзея — можа, атрымаецца без яго? Але «шматлікія спробы» справіцца самой эфекту не давалі. З прэпаратам працэс пайшоў, але год жыцця праляцеў быццам «у мясарубцы». Пра тое, як змянілася звонку і колькі ўсяго давялося перацярпець у душы, Ганна расказала «Зеркалу».
«Дахадзіла да 98–99 кілаграм, а потым — оп — і кілаграмчык-два назад»
Знаёмыя заўсёды казалі Ганне, што выглядае яна — агонь. «Магчыма, — не запярэчвала псіхатэрапеўтка, — але каб гэты агонь канчаткова не згас, яму даводзілася прабівацца скрозь тоўсты слой абаронаў». Чытай: кілаграмаў. Цяпер, стаўшы на вагі, жанчына бачыць лічбу 68. Да асабістага «візуальнага ідэалу» яшчэ, «мо, тры-пяць» кілаграм, але гэта, удакладняе, ужо не крытычна.
— Зараз мая задача — падкачаць цела, надаць яму форму, — адзначае Ганна і дзеліцца важным для сябе назіраннем: — Нягледзячы на тое, што шмат гадоў была ў вялікай вазе і, здавалася б, мусіла да яе прызвычаіцца, ніколі не магла на вока падабраць рэчы па памеры. Заўсёды брала меншыя, чым я ёсць, і адчайвалася, што не ўдаецца знайсці на сваю фігуру нешта прыгожае. Як толькі схуднела… Пры тым вага даволі хутка змянялася, і я з ходу пачала выбіраць без прымеркі тое, што сядае ідэальна. І гэта для мяне знак — вось яна я. І справа тут не ў тым, што існуюць нейкія кананічныя вобразы прыгажосці, а вага — гэта дрэнна. Не, проста канкрэтна я ў той вазе не была сабой. Псіхалагічна ў першую чаргу.
Да першых родаў праблемаў з вагой у мяне ніколі не было. У 2004-м, у 22 гады, я нарадзіла старэйшую дачку. Тады да 55 кілаграмаў, што былі ў мяне на пачатку цяжарнасці, дадалося яшчэ 13. З таго часу лічбы на вагах пачалі вагацца. Памятаю свае фоткі, калі малой споўніўся годзік, там я яшчэ вельмі стройная. Можа, кілаграмаў 60. У 2025-м, калі пайшла па рэцэпт на «Озэмпік», было ўжо 98.
20 гадоў паміж гэтымі датамі — час бясконцых «адкатаў». Я худнела, а пасля набірала яшчэ больш. Спортам і дыетамі (трымалася ўсяго, што тады было ў модзе) зніжала вагу да 70 кілаграм, а потым яна станавілася 75. І вось я ўжо з 75 пачынаю рух — і апынаюся на адзнацы 80.
Калі мне было 29, мы з мужам пачалі планаваць другую дзіця. Сямь гадоў другаснага бясплоддзя (сітуацыя, калі ў пары, у якой ужо ёсць дзеці, працяглы час не атрымліваецца зноў зацяжарыць. — Заўв. рэд.) і спробаў зразумець, што адбываецца, абнажылі шэраг праблемаў з маім здароўем. Яны наўпрост удзельнічалі ў наборы і ўтрыманні вагі. Гэта парушэнні ў працы шчытападобнай залозы і СПКЯ — сіндром полікістозных яечнікаў.
А калі доўгачаканая цяжарнасць наступіла, я пачала… худнець. Гэта было, з аднаго боку, дзіўна, з другога — не. Да таго моманту ўжо разумела: у маёй гісторыі вагі, акрамя фізіялагічных фактараў, ёсць і істотная псіхалагічная складнік. Я шмат працавала з гэтай тэмай у ўласнай тэрапіі. Усведамляла, якую функцыю для мяне выконвае вага, з чым звязаныя мае адносіны з ежай і целам. Але разумення не ставала, каб устойліва змяніць сітуацыю.
Тады я не вельмі глядзела на сваю гісторыю праз прызму расстройстваў харчовых паводзінаў (РХП). Чамусьці РХП дагэтуль часта асацыююць перш за ўсё з відавочнай анарэксіяй або буліміяй. Хаця яно можа выглядаць значна менш прыкметна. Само па сабе тое, што чалавек схуднеў, а потым паправіўся, вядома, яшчэ ні пра што не кажа. Але калі гадамі паўтараецца адзін і той жа цыкл: абмежаванні, зніжэнне вагі, вяртанне да ранейшага харчавання, набор і новая спроба пахудзець, гэта ўжо нагода ўважлівей паглядзець на адносіны з ежай і целам.
Кожны раз, калі на вагах заўважала новую галоўную лічбу, гэта палохала. Спачатку сем, потым восем, потым дзевяць. Напэўна, самай страшнай для мяне была «100». Але не памятаю: можа, аднойчы яе бачыла, а можа, і ні разу. Дахадзіла да 98–99 кілаграм, а потым — оп — і кілаграмчык-два назад.
«Здавалася, што на мяне глядзяць з непрыманнем, можа нават з агідай»
Чым больш я станавілася, тым складаней было адчуваць сябе лёгкай, свабоднай. Фактычна гэта быў пераход у пазіцыю маці і ўмацаванне ў ёй. Неяк паважаная мною на той момант жанчына сказала фразу, якая надоўга засела ў галаве: «Або маці, або б**дзь». Сутнасць у тым, што ўнутры мяне нібыта існавала ідэя: з з’яўленнем дзяцей трэба выбраць — заставацца жанчынай або ператварыцца ў маці. Апошняя валодае пэўнымі характарыстыкамі: заўсёды мяккая, саступлівая, усім зручная, з мяккімі межамі.
У маім выпадку цела дапамагала забяспечваць гэтую канцэпцыю. Лішнія кілаграмы рабілі мяне ў ўласных вачах менш прывабнай, абмяжоўвалі. Я ўжо не магла выглядаць сэксуальна або дражліва. Не магла купляць вопратку, якую хацела. Такую больш жывую. Цяпер гляджу на рэчы таго перыяду… Нейкія дзіўныя прынты… Не скажу, што яны былі жудасныя, але быццам усё пра бяспеку. Такая вось маці-маці, якая нават крыху асэксуальная.
Ці хацела я такой быць? Не, гэта быў выбар без выбару. І паўплываць кардынальна на сітуацыю здавалася немагчымым: пахудзець не атрымлівалася.
Олею ў агонь падлівала яшчэ і мая прафесія. Як псіхатэрапеўтцы, мне было сорамна знаходзіцца ў такой вазе і быць ёю незадаволенай. Бо ты павінна або ўсвядоміць праблему і з ёй разабрацца, або прыняць сябе і палюбіць. А ў мяне не атрымлівалася ні тое, ні другое.
Параўноўвала сябе з калегамі, з нейкімі іншымі жанчынамі. Думаю, я праецавала свой сорам на навакольных. Здавалася, што на мяне глядзяць з непрыманнем, можа нават з агідай. Усё гэта адбівалася на вельмі многіх аспектах. У тым ліку асабістым і сексуальным жыцці. Бо калі табе не падабаецца ўласнае цела, складана атрымліваць асалоду ад сябе. Ад таго, як выглядаеш, як сябе адчуваеш. Жыццё ўва мне пачало змаўкаць. Людзі вакол гэтага не заўважалі, знаёмыя паўтаралі: «Ты такая энергичная, яркая…» Усю боль я пераварвала ўнутры.
У той перыяд я не была сацыяльна актыўнай, дом — офіс. Тады не звязвала гэта з сорамам або іншымі перажываннямі. Наадварот, тлумачэнні былі вельмі лагічныя: «Няма часу, стамілася, ды і навошта кудысьці ісці, можна і дома паседзець, кіно паглядзець». Вага, сорам, стаўленне да ўласнага цела і паступовае сацыяльнае аддаленне перапляталіся ўва мне.
«А далей здарылася гісторыя, якая многае для мяне звязала»
У нейкі момант я ўжо змірылася з тым, што мне не ўдасца схуднець. Бо калі раней у мяне былі толькі праблемы са шчытападобнай залозай (спробы адрэгуляваць гармоны, абмен рэчываў, інсулінарэзістэнтнасць) і СПКЯ, то пазней дадалася яшчэ і менапаўза.
Апошняя спроба «ўзяць сябе ў рукі» была ў 2021 годзе. Я скінула 10 кілаграм, але вага зноў пачала патроху вяртацца. Тады вырашыла не адкладаць тое, што даўно хацела зрабіць, і пайшла на абдамінапластыку (аперацыя па карэкцыі жывата. — Заўв. рэд.). Справа ў тым, што адна з асаблівасцяў маёй фігуры — натуральна «цяжарны» жывот. Мне саступалі месца ў транспарце, цікавіліся, на якім я тэрміне. Гэта ўзмацняла сорам.
Перад аперацыяй схуднела на дзесяць кілаграм, а пасля яе ўвогуле як быццам ужо прымірылася з усёй гэтай гісторыяй. Да таго ж у верасні 2022-га мы пераехалі ў Літву, і вага перастала ўвогуле быць нейкай важнай тэмай. Тут столькі праблем навалілася, што галоўным было проста выжыць.
Пра «Озэмпік» пачула, здаецца, у 2023-м, калі пра яго пачалі гаварыць у публічнай прасторы. І хоць [у Літве] я магла атрымаць яго па медыцынскіх паказаннях, спыняў сорам. Так і чула гэтыя галасы: «Ой, зразумела! Ужо ўколы робіць, вось і скінула». Звяртала ўвагу, як вельмі многія пішуць у сацсетках: «Я сама пахудела» або «Я сам схуднеў». Нібыта, бляха, чалавек, які прымае прэпарат, робіць гэта не сам!
Летам 2024-га сяброўка сказала пра знаёмую, якой лекар выпісаў «Озэмпік». І тут у мяне штосьці шчоўкнула: «Няма нічога сорамнага ў тым, каб прызнаць: мне неабходная падтрымка. Мне патрэбная дапамога, і я яе атрымаю!»
А далей здарылася гісторыя, якая шмат што для мяне звязала. За некалькі месяцаў да таго, як пайшла па рэцэпт, да мяне прыехала мама. Многія гады я спрабавала неяк адаптавацца да таго, што адбывалася ў нашых адносінах: да крытыкі, абясцэньвання, прэтэнзій. Спрабавала будаваць адносіны і адначасова пастаянна адчувала сябе недастатковай, няправільнай, нейкай не такой.
І вось мама прыязджае, а ў гэты ж час у мяне гасцявала сяброўка. Яна назірала за нашымі адносінамі збоку і ўбачыла прыблізна тое ж, што многія гады адчувала я. Для мяне гэта аказаўся важны досвед сведчання. Упершыню побач быў іншы чалавек, які фактычна пацвердзіў: «Табе не здаецца. Тое, што адбываецца, насамрэч ненармальна».
І тут для мяне гісторыя з мамай нечакана злучылася з гісторыяй вагі. Бо гаворка ішла ўжо не толькі пра межы з канкрэтным чалавекам. Я пачала выходзіць з таго спосабу жыць, які многія гады лічыла амаль часткай сябе: цярпець, прыстасоўвацца, быць мяккай, зручнай. Выхадзіць з пазіцыі «маці-маці».
Цяпер думаю, магчыма, гэта канчаткова і падштурхнула мяне да «Озэмпіка». Як? Я была гатовая пачаць гаварыць сапраўднае глыбокае «не». Спачатку сваёй маме, потым усім астатнім. Умоўна кажучы, выйсці з «турмы», у якую сябе пасадзіла, — сепаравацца. Спачатку маральна, а потым, худнеючы, ужо і на целавым узроўні. І я была здзіўленая, колькі (пры ўсёй маёй усвядомленасці) я магла разумець галавой, але працягваць узнаўляць у жыцці. Думаю, што вага таксама была часткай гэтай сістэмы, адным са спосабаў утрымліваць папярэднюю канструкцыю сябе.
«Перыяды самых інтэнсіўных унутраных змен часта супадалі з найбольш прыкметным змяншэннем вагі»
Калоць «Озэмпік» пачала з ліпеня 2025-га. І не саромеюся пра гэта гаварыць, каб сваёй гісторыяй падтрымаць іншых. Год рабіла ўколы раз на тыдзень, яшчэ на столькі ж мне іх падоўжылі. Першы месяц прыёму мяне падташнівала, што было лагічна. Гэта здаралася, калі з’ядала нешта тлустае або вельмі каларыйнае. Гэтае адчуванне дазволіла пачаць рэгуляваць харчаванне. Зразумела, што калі вельмі хочацца фастфуду, палова бігмака і дзіцячыя фры — мой мяжа.
Іншых пабочных эфектаў не было, але па адчуваннях у жыцці пачалася літаральна «мясарубка». Цяпер думаю, што, магчыма, так доўга ў мяне не атрымлівалася ўстойліва схуднець яшчэ і таму, што я не была гатовая да таго эмацыйнага шторму, які пачаўся разам са зніжэннем вагі. Інтэнсіўныя пачуцці сталі літаральна «вывалівацца» з мяне кавалкамі разам з кілаграмамі. Цяпер разумею гэта так: гадамі вага нібыта выконвала працу кантэйнера, дапамагала ўтрымліваць тыя эмоцыі, якія немагчыма было праяўляць і пражываць.
Як толькі ўжо не магла шмат есці, пачала бясконца плакаць. Слёзы цеклі з любой нагоды. Было адчуванне, што я ўвесь час гарую і нешта аплакваю. За слязьмі з’явілася злосць. Паступова пачала заўважаць, якую велізарную колькасць ярасці назапасіла за жыццё.
Восень 2025-га была эмацыйна вельмі складанай. Зімой наступіла пэўная зацішша, а канец вясны і лета аказаліся проста ядравымі. Зразумела цікавую рэч: перыяды самых інтэнсіўных унутраных змен часта супадалі з найбольш прыкметным зніжэннем вагі.
Да канца я ўсё яшчэ не магу выбудоўваць гэтую ланцужку. Найболей гаворка ідзе пра працэсы, якія складана ўбачыць цалкам, пакуль ты ў іхнутры. Таму ўсё фіксую для будучай кнігі. Але адну паўтараючуюся заканамернасць у ўласнай гісторыі ўжо бачу: многія перыяды зніжэння вагі супадалі ў мяне з унутранымі этапамі сепарацыі.
Гэта і гісторыя з мамай, і крызісы ў адносінах з мужам, і перыяды расстанняў. У рылсах цяпер часта форсіцца сюжэт накшталт «выйшла з дрэнных адносін і схуднела». І тады вельмі складаны ўнутраны працэс лёгка зводзяць да простай формулы: ёсць чалавек, і адносіны з ім нейкім чынам вызначаюць, як выглядае яго партнёр. Мне гэта падаецца занадта простым тлумачэннем. Значна цікавей заўважыць, што адбываецца ў гэты момант з самім партнёрам: што ён пачынае сабе дазваляць, што перастае цярпець і якія ранейшыя спосабы жыць больш не працуюць.
Увогуле, увесь гэты год прайшоў для мяне, як у адной непрыстойнай песні: «Гэта е***ае лета �…> склеіць з згарэлых галінак труначкі для нервовых клетак». Мяне эмацыйна трэсла. Чытала свае падлеткавыя дзённікі, аднаўляла нейкія падзеі… Адчуванне, што ўсё, што адбывалася са мной за першыя 20 гадоў жыцця, я выплакала, і тое не да канца. Гэта была рэальная перазборка сябе. Адначасова здарыўся сур'ёзны крызіс у нашых з мужам адносінах, што лагічна. Інтэнсіўныя змены ўнутры аднаго [у пары] непазбежна закранаюць усю сямейную сістэму.
Быў для мяне гэты год і пра сепарацыю. Толькі не ад канкрэтнага чалавека, а ад старых уяўленняў пра сябе, засвоеных мадэляў і спосабаў жыць. У нейкі момант галоўным стаўся пытанне: «А хто я, калі перастану быць той, да якой прывыкла?»
«Мне здаецца, без «Озэмпіка» я б так і не схуднела»
Па адчуваннях, калі сышлі гэтыя 30 кілаграм, я вярнула сабе сябе. Некаторы час мая вага ўжо не рухаецца. Ці будзе яна далей зніжацца — пытанне. Пакуль я гэта даследую (усміхаецца). Думаю, калі яна стане 65 або 60 кілаграм і я захачу спыніцца, з’явяцца для гэтага і інструменты.
Мне здаецца, без «Озэмпіка» я б так і не схуднела. Не таму, што мне не ставала ўсвядомленасці або псіхатэрапіі. Але для змен у псіхіцы гэтага недастаткова. Калі прэпарат знізіў апетыт і звыклы спосаб рэгуляваць стан праз перакусы перастаў працаваць, мне давялося сустрэцца з тымі перажываннямі, якія да гэтага атрымлівалася прыглушаць ежай.
Да таго ж не хачу зводзіць гісторыю вагі толькі да псіхалогіі. На гэта ўплывае велізарная колькасць фактараў, і людзі па-рознаму «адказваюць» на прэпараты. Для мяне гэта пра злучэнне розных узроўняў — фізіялагічнага і псіхалагічнага.
Напрыклад, у працы з некаторымі кліенткамі, якія таксама прымаюць прэпараты для зніжэння вагі, мы прыходзім да іх дзіцячага досведу адносін. У псіхадынамічным падыходзе ёсць метафара «праглынутага аб'екта»: часам можна даследаваць, ці не выконвае цела сімвалічную функцыю ўтрымлівання ўнутры чагосьці жывільнага, падтрымліваючага. У выніку для аднаго гэта не будзе мець ніякага сэнсу. У другога можа ўзнікнуць вельмі дакладны вобраз, напрыклад «мамы ўнутры», таго цяпла і падтрымкі, якіх калісьці не ставала. У трэцяга вага апынецца абаронай ад свету і адносін. Чацвёртаму падыдзе ўсё пералічанае і яшчэ нешта. Не бывае аднолькавых тлумачэнняў аднаго і таго ж сімптому ў двух розных людзей.
Казаючы пра маё пахудзенне з «Озэмпікам», часта прыводжу прыклад з ЭКА. Як рэпрадуктыўны псіхолаг, я працую ў тым ліку з парамі, якім не ўдаецца зачаць дзіця, хоць абследаванні не дазваляюць выявіць адназначную прычыну. Мы можам працаваць з іх псіхалагічным станам, стрэсам, перажываннем бясплоддзя (але некарэктна сцвярджаць, што праблема — гэта менавіта псіхалагічны «блок»). Потым пара ідзе на штучнае апладненне — і ўсё атрымліваецца. І тут ЭКА становіцца медыцынскай тэхналогіяй, якая дазваляе дзейнічаць на іншым узроўні.
Для мяне з прэпаратамі для зніжэння вагі ў пэўным сэнсе падобная логіка: псіхатэрапія працуе са сваёй часткай складанай сістэмы, медыцына — са сваёй. Адно не адмяняе другое. Чым больш могуць супрацоўнічаць розныя вобласці, тым больш магчымасцяў дапамагчы канкрэтнаму чалавеку з яго канкрэтнай праблемай.