Навукоўцы назвалі просты спосаб падтрымаць печань
- 27.09.2026, 17:03
Ён не патрабуе ні абсталявання, ні сур'ёзных зменаў ладу жыцця.
Здароўю печані надаюць менш увагі, чым, напрыклад, стану кішэчніка, хоць гэты орган адыгрывае найважнейшую ролю ў працы ўсяго арганізма. Хранічныя захворванні печані, уключаючы цыроз, уваходзяць у лік вядучых прычын смерці дарослых у ЗША, а іх распаўсюджанасць расце, піша Eating Well.
Паводле прагнозаў, да 2040 года больш за 40% людзей могуць сутыкнуцца з метабалічна асацыяванай стеататычнай хваробай печані (MASLD), якую раней называлі неалкагольнай тлушчавай хваробай печані.
Аднак ёсць простыя крокі, якія дапамагаюць даглядаць печань у доўгатэрміновай перспектыве. Адзін з іх не патрабуе ні спецыяльнага абсталявання, ні сур'ёзных зменаў ладу жыцця. Паводле слоў Джуліі Ваттачэрыл, доктара медыцыны і дырэктаркі праграмы па метабалічна асацыяванай стеататычнай хваробе печані Цэнтра захворванняў печані і трансплантацыі Калумбійскага ўніверсітэта, трэба проста часцей уставаць.
«Уставайце!» — кажа спецыялістка.
Сэнс у тым, каб менш сядзець і больш часу праводзіць стоячы. Паводле слоў Ваттачэрыл, невялікія змены, якія можна падтрымліваць доўгі час, асабліва важныя для здароўя.
Печань выконвае мноства функцый. Яна ўдзельнічае ў фільтрацыі крыві і вывадзе таксінаў, перапрацоўцы пажыўных рэчываў і лекаў, страваванні, захоўванні тлушчараспушчальных вітамінаў, а таксама падтрымлівае працу імуннай сістэмы і шчытападобнай залозы.
Як часцейшае стаянне можа падтрымліваць печань
Сам факт таго, што чалавек устае са стула, можа стаць адпраўной кропкай для іншых зменаў у ладзе жыцця.
«Выбар на карысць стаяння стварае магчымасці для дадатковых пазітыўных зменаў, якія даюць доўгатэрміновы эфект», — кажа Ваттачэрыл.
Паводле яе слоў, фізічная актыўнасць і свядомае руханне могуць быць звязаныя і з іншымі карыснымі звычкамі: больш збалансаваным харчаваннем, адмовай ад алкаголю, клопатам пра псіхічнае здароуўе, выкананнем рэжыму сну і больш актыўным сацыяльным жыццём.
Дапамагае падтрымліваць мышцы
Стаянне можа здавацца занадта нязначнай нагрузкай, аднак яно дапамагае падтрымліваць мышачную масу. Гэта асабліва важна для людзей з захворваннямі печані, уключаючы цыроз, бо ў іх нярэдка развіваюцца слабасць і кволасць арганізма з-за страты мышцаў.
У адным з даследаванняў людзі з цырозам, якім патрабавалася больш за 15 секунд, каб выканаць тэст на ўставанне са стула, мелі падвышаную рызыку смерці. У межах тэсту чалавек павінен самастойна перайсці з сядзячага становішча ў стоячае.
Дапамагае заставацца больш актыўным
Нават невялікая колькасць фізічнай актыўнасці можа прыносіць карысць здароўю. Даследаванні паказваюць, што рух асабліва важны для падтрымання функцыі печані і прафілактыкі MASLD.
Само па сабе ўставанне са стула можа здавацца дробяззю. Але яно дапамагае перапыніць працяглае сядзенне і падае мозгу сігнал пра неабходнасць рухацца.
«Проста стаяць даволі нудна, таму вы пачняце рухацца», — тлумачыць Ваттачэрыл. Паводле яе слоў, гэта невялікая свядомая дзея можа павышаць матывацыю і дапамагаць прытрымлівацца больш актыўнага ладу жыцця.
Дапамагае кантраляваць узровень цукру ў крыві
Рэгулярныя перапынкі ў сядзенні і часцейшае стаянне могуць падтрымліваць здароўе печані яшчэ адным спосабам — за кошт паляпшэння кантролю ўзроўню цукру ў крыві.
«Лічыцца, што тлушчавая хвароба печані звязаная з інсулінарэзістэнтнасцю», — тлумачыць гастраэнтэролаг і гепатолаг Арвінд Рэды.
Паводле яго слоў, здаровае харчаванне, рэгулярныя фізічныя нагрузкі і падтрымка агульнага здароўя дапамагаюць знізіць інсулінарэзістэнтнасць. Тыя ж звычкі спрыяюць прафілактыцы іншых захворванняў, звязаных з інсулінарэзістэнтнасцю, уключаючы дыябет, гіпертанію і атэрасклероз.
У адным сістэматычным аглядзе і метааналізе людзі, якія праводзілі стоячы прыкладна на 1,3 гадзіны больш у дзень, мелі невялікае, але статыстычна значнае зніжэнне ўзроўню цукру ў крыві нашча і колькасці тлушчу ў целе ў параўнанні з тымі, хто праводзіў гэты час сядзячы.
Пры гэтым стаянне не замяняе фізічныя практыкаванні. Аднак гэта просты спосаб менш сядзець і дадаткова падтрымліваць здароўе печані і кантроль цукру ў крыві, асабліва калі праца звязаная з працяглым знаходжаннем за сталом.
Падтрымлівае абмен рэчываў
«Печань з'яўляецца цэнтрам абмену рэчываў і пастаянна ўзаемадзейнічае з мышцамі і тлушчавай тканінай», — кажа Ваттачэрыл.
Печань удзельнічае ў перапрацоўцы бялкоў, тлушчаў і вугляводаў. Таму, паводле слоў спецыялісткі, яе варта ўспрымаць не толькі як орган, які фільтруе таксіны або ўдзельнічае ў барацьбе з інфекцыямі. Штодзённыя звычкі, уключаючы часцейшае стаянне замест сядзення, таксама могуць падтрымліваць яе працу.
Што яшчэ дапамагае захаваць здароўе печані
Паводле слоў дыетолага Шарлоты Марцін, клопат пра печань патрабуе балансу паміж скарачэннем шкодных звычак і даданнем карысных.
«Такія змены не толькі абараняюць печань, але і падтрымліваюць здароўе сэрца, страваванне і ўзровень энергіі», — адзначае яна.
Спецыялісты рэкамендуюць звярнуць увагу на некалькі фактараў.
Абмяжуйце алкаголь. Печань адказвае за перапрацоўку алкаголю. Рэгулярнае ўжыванне спіртнога, нават у колькасцях, якія некаторыя лічаць умеранымі, можа спрыяць назапашванню тлушчу ў печані, развіццю тлушчавай хваробы і запалення. У далейшым гэта можа павышаць рызыку больш сур'ёзных захворванняў, уключаючы гепатыт і цыроз.
Падтрымлівайце здаровую масу цела. Залішняя маса і атлусценне адносяцца да асноўных фактараў рызыкі MASLD. Пры гэтым рэзкае пахуданне таксама можа павышаць рызыку хваробы. Калі неабходна знізіць вагу, спецыялісты раяць абмеркаваць бяспечную стратэгію з лекарам або зарэгістраваным дыетолагам.
Будзьце фізічна актыўныя. Менш сядзець і часцей уставаць — добры пачатак. Але рэгулярная фізічная актыўнасць таксама дапамагае кантраляваць узровень цукру і халестэрыну, якія маюць значэнне для здароўя печані. Рэкамендуецца імкнуцца як мінімум да 150 хвілін фізічнай актыўнасці ўмеранай інтэнсіўнасці на тыдзень і двух сілавых трэніровак.
Сачыце за лекамі і дабаўкамі. Печань перапрацоўвае практычна ўсё, што чалавек ужывае, уключаючы безрэцэптурныя абязбольвальнікі і раслінныя дабаўкі. Перавышэнне рэкамендаванай дозы або спалучэнне некаторых прэпаратаў з алкаголем можа пашкодзіць печані.
Праходзьце абследаванні і вакцынацыю. Гепатыты A, B і C могуць павышаць рызыку захворванняў печані. Рэды раіць сачыць за актуальнасцю абследаванняў на гепатыт C і вакцынацыі супраць гепатытаў A і B.
Што кажуць эксперты
Печань адыгрывае важную ролю ў абмене пажыўных рэчываў і лекаў, страваванні і падтрыманні агульнага здароўя арганізма. Таму клопат пра яе павінен быць часткай паўсядзённага ладу жыцця.
Адна з самых простых звычак — часцей уставаць са стула і менш часу праводзіць сядзячы. Гэта дапамагае падтрымліваць мышцы, заставацца больш актыўным, кантраляваць узровень цукру ў крыві і абмен рэчываў.
Пры гэтым Ваттачэрыл адзначае, што ўставаць і праводзіць больш часу стоячы некаторым людзям складаней, чым іншым. Звычку можна адаптаваць з улікам індывідуальных патрэбаў.
Калі чалавеку цяжка ўставаць або доўга стаяць, варта абмеркаваць магчымыя варыянты з лекарам. Нават невялікія змены ў паўсядзённай актыўнасці могуць прыносіць карысць.