Момант настаў

• Валерый Пекар
• 28.09.2026, 16:05

Украіна і Еўропа павінны ўстаяць разам.

Цяжкія часы нараджаюць моцных людзей. Моцныя людзі ствараюць добрыя часы. Добрыя часы нараджаюць слабых людзей. А слабыя людзі ствараюць цяжкія часы.

Гэта фраза, якая стала папулярнай дзякуючы Майклу Хопфу, адлюстроўвае ідэю, карані якой сягаюць аж да Ібн Хальдуна. Сёння заходняя цывілізацыя знаходзіцца на апошняй стадыі гэтага гістарычнага цыклу. Еўрапейцы, якія на працягу апошніх 500 (а то і 2500) гадоў былі самымі энергічнымі, кемлівымі, брутальнымі, разважлівымі, упартымі, жорсткімі, вынаходлівымі, згуртаванымі, бясстрашнымі, праніклівымі заваёўнікамі, творцамі сэнсаў, першапраходцамі, падарожнікамі, вынаходнікамі, навукоўцамі і мастакамі, у выніку стварыўшы сённяшні свет у тым выглядзе, у якім ён існуе, — гэтыя еўрапейцы страчваюць прадуктыўнасць, інавацыйнасць і гатоўнасць абараняць свой свет

Амерыканцы, якія стварылі наймацнейшую дзяржаву планеты і найбольш інавацыйную эканоміку і перабудавалі пад сябе сусветны парадак, — гэтыя амерыканцы ўзяліся разбураць уласныя дзяржаўныя інстытуты і сусветны парадак, пазбаўляцца саюзнікаў і партнёраў па ўсім свеце і адступаць з усіх фарпостаў, адмаўляючыся ад той ролі, якая прынесла ім грошы, славу і ўладу.

Уступленне заходняй цывілізацыі ў апошнюю частку гістарычнага цыклу робіць нашэсце варвараў практычна непазбежным. Гісторыя даказвае, што сам па сабе заняпад дабрадзейнасцяў не вядзе да заняпаду цывілізацыі. Патрэбны яшчэ адзін фактар: распаўсюджанне тэхналогій на варварскія тэрыторыі, якія мяжуюць з цывілізацыяй. Толькі тады, калі варвары атрымліваюць доступ да гэтых тэхналогій, яны здольныя кінуць выклік старым гегемонам. Гэты момант настаў.

У той момант, калі варвары стаяць на парозе, высвятляецца адна непрыемная рэч. Аказваецца, што ніякіх агульначалавечых каштоўнасцяў няма, ёсць каштоўнасці той цывілізацыі, да якой ты належыш. І людзі тваёй цывілізацыі выбіраюць: абараняць іх або апусціць рукі. Украіне патрэбная Еўропа проста таму, што інакш Украіна не ўстаіць. Таму цяпер мы большыя еўрапейцы (і большыя еўрааптымісты), чым значная частка еўрапейцаў. Мы або разам выберамся, або разам патонем.

Сёння Еўропа патэнцыйна пад пагрозай з трох бакоў — з усходу, паўднёва-ўсходу і поўдня. Калі б у еўрапейцаў было стратэгічнае мысленне, яны тэрмінова заняліся б забеспячэннем сваёй бяспекі хаця б з усходу, дзе ўжо палае, каб мець шанцы потым справіцца з двума іншымі выклікамі. Вайну на два (а тым больш на тры) фронты Еўропа не вытрымае.

Калісьці Юваль Ной Харары самаўпэўнена напісаў, што чалавецтва пераадолела тры найвялікшыя бедствы — эпідэміі, войны і голад, іх больш ніколі не будзе. COVID-19 і расійскае ўварванне абверглі два з іх, на чарзе трэцяе — настане дзень, калі мільёны галодных афрыканцаў ад еўрапейскіх прадавольчых запасаў будзе аддзяляць толькі Міжземнае мора, а наша збожжа не зможа іх выратаваць, бо Чорнае мора будзе закрытае.

Тут мусіла б быць нейкая глыбакамысная выснова, але яе няма. Замест гэтага скажу так, як чуў у маршрутках: калі пачнецца трэцяя сусветная, лепш жыць ва Украіне, бо тут, прынамсі, ведаюць, што рабіць.

Мая мара (хутчэй за ўсё, нерэальная, але марыць не забароніш) — каб Украіна была, як Іспанія ў другой чвэрці ХХ стагоддзя: у 1930-я ў Іспаніі быў ад, а астатнія атрымлівалі асалоду ад спакойнага жыцця. Наступілі 1940-я, і ад быў па ўсёй Еўропе, а ў Іспаніі было бясхмарнае неба. Магчыма, гэта адбудзецца з намі, калі пачнецца вайна, але для гэтага нам яшчэ трэба нямала зрабіць

Валерый Пекар, Facebook