Вялікі сакрэт

• Віталь Гінзбург
• 7.09.2026, 8:18

З палівам у Расіі сапраўды вялікія праблемы.

Чалавек няшчасны таму, што не ведае, што ён шчаслівы; толькі таму. Гэта ўсё, усё! Хто даведаецца, адразу ж стане шчаслівы, у тую ж хвіліну.

Ф. М. Дастаеўскі, «Бесы»

Прамягонны падман

У. Пуцін пасля саміту ШАС у Бішкеку правёў прэс-канферэнцыю для расійскіх СМІ. На ёй У. Пуцін даводзіў, што валодае найбольш дакладнай інфармацыяй, якую атрымлівае з розных чырвоных папачак або непасрэдна ад першых кіраўнікоў дзяржаўных структур. І сярод іншай праўдзівай інфармацыі ўсе даведаліся пра аднаўленне 90% магутнасцяў НПЗ, што падвергліся ўдарам ЗСУ.

Практычна адначасова быў апублікаваны макрапрагноз урада Расіі, з якога вынікае істотнае скарачэнне экспарту нафтапрадуктаў і ў гэтым годзе, і ў перспектыве.

І гэта на фоне скандальнай прэзентацыі А. Кляпача, якая каштавала яму пасады, і значна больш завуяванай ацэнкі дарадцы кіраўніка ЦБ, які ацаніў стан расійскай эканомікі як выжыванне. І гэта на фоне ацэнак становішча ў нафтаперапрацоўцы, зробленых без уліку ўсіх апошніх удараў ЗСУ, якія спынілі КІНЭФ (мінус 7% нафтаперапрацоўкі), тры асноўныя заводы Лукойла (мінус больш за 15%), Яраслаўскі НПЗ (мінус 5%).

У выніку на момант выступу Прэзідэнта Расіі перад «незалежнай» расійскай прэсай 27% выведзеных магутнасцяў проста не паспелі трапіць у статыстыку мінулага тыдня.

Але, што яшчэ цікавей. Роўна праз два дні У. Пуцін на Усходнім эканамічным форуме кажа абсалютна процілеглае. Не праўду, вядома, а іншае.

Асабіста ў мяне няма ніякіх сумненняў — кагосьці з адказных за камплектаванне змесціва чырвоных папачак раптам асеніла: «Нешта з якасцю хлусні стала...».

Бензіну, натуральна, не будзе. Але не з-за развязанай вайны, а выключна ў сілу прыроднай шляхетнасці рускага народа, якой усе злоўжываюць і які чарговы раз надулі.

Ні ў адной нармальнай краіне такое немагчыма ўявіць. Дык каб і не спрабавалі ўяўляць, проста вырашылі не запрашаць непадкантрольныя Д. Пяскову СМІ.

Я ў першай публікацыі гэтага цыклу спецыяльна прааналізаваў не менш за 16 ланцужкоў крытычнай уразлівасці Расіі. Натуральна, не ўсе, але і гэтага нямала. Пры тым гэтыя ўразлівасці ні для каго не з’яўляюцца сакрэтам. Але, тым не менш, перадусім для ўнутранага спажывання вастрыня гэтых праблем у значнай ступені згладжваецца хлуснёй. Прычым хлуснёй беспрэцэдэнтнай па маштабе і нізкапробнай па якасці. І, тым не менш, нягледзячы ні на што, гэта працуе, прычым настолькі, што сістэма дзяржаўнай хлусні стала істотным фактарам устойлівасці дзяржавы. Больш за тое, гэта працуе, нягледзячы на тое, што большасць людзей паасобку ўладам не верыць.

Менавіта гэты парадокс усіх цікавіць больш за ўсё. І яго немагчыма патлумачыць, не выходзячы за агульнапрызнаныя і таму зручныя рамкі паліткарэктнасці.

У гэтых рамках усе, і перадусім расійская імперская апазіцыя, будуць спасылацца на навуку, шукаць прычыны і доказы ў плюралістычным невуцтве, канфармізме. Даследаваць спіраль маўчання або калектыўныя ілюзіі.

Але такія падыходы правамерныя ва ўмовах, хай і сур’ёзных дэфармацый, але таго, што, нягледзячы на гэта, захавала прыкметы і інстытуты грамадства.

Тут усё значна горш.

І нават рэінкарнацыя фашызму, на якую спасылаецца Г. Каспараў, — гэта ніякая не рэінкарнацыя. Рускі фашызм цягам больш чым стагоддзя нікуды не дзеўся. Проста магчымасці рабунку пры адсутнасці дэкаратыўнай ідэі, тыпу камунізму, сталі для яго каталізатарам прагрэсуючай дэградацыі, і гэты народ без долі сумневу спакойна апусціўся на некалькі прыступак па лесвіцы цывілізацыі, на якую ён, між тым, канчаткова так і не здолеў узняцца.

І таму неабходна рабіць непаліткарэктныя высновы адносна не столькі Пуціна, колькі народа, як бы цяжка гэта ні было. Былы амерыканскі пасол у Расіі М. Макфол адным з першых буйных дзеячаў у палітыцы і дыпламатыі схіліўся да гэтага. Прычым з яго меркаваннем можна азнаёміцца ў арыгінале.

Адпаведна, такая сістэма і такі народ проста не ў стане абысціся без хлусні, прычым не ў выглядзе асобных эпізодаў, а такой, што развілася да статусу інстытута. І на салідным фундаменце ў выглядзе:

— Выяўленых сацыяльна-псіхалагічных асаблівасцяў. Хлусіць, як дыхаць — гэта не дыскрымінацыя, не нацызм, не русафобія, а асаблівасці менталітэту, сфармаваны архетып.

— Міфалагічнасці, як вызначальнай рысы рускай свядомасці, што адводзіць яе ўбок ад праўды. Хлусня ў такім выпадку проста губляе сваё першапачатковае негатыўнае значэнне і рацыяналізуецца як частка чарговага міфа.

— Васьмі рыс рускага розуму паводле І. П. Паўлава, асабліва яго прывязанасці да слова замест фактаў.

— Ірацыяналізму, як неад’емнай часткі ўсяго ўкладу жыцця, у якім замацавалася адваротнае ўспрыманне рэчаіснасці.

Адлюстраванне і рэальнасць у такой сітуацыі проста мяняюцца месцамі або мяняюць палярнасць. Праўда ў такой сітуацыі і ў такой сістэме каардынат супрацьпаказаная ў прынцыпе.

Больш за тое, сфармаваны ў Расіі рэжым у гэтым сэнсе можна назваць Таварыствам Узаемнага Падману (ОВО), па аналогіі з такімі ўсталяванымі формамі фінансавых арганізацый, як таварыствы ўзаемнага крэдыту (ОВК) або страхавання (ОВС).

І пры гэтым даволі паказальна, што адным з прынцыпаў функцыянавання падобных арганізацый з’яўляецца прынцып кругавой парукі.

Магчыма, яшчэ не для ўсіх, але для многіх ужо пачынае даходзіць. У адпаведнасці з гэтым прынцыпам або з яго больш прыемнай для слыху інтэрпрэтацыяй — субсідыярная адказнасць — усе расіяне пачынаюць плаціць па рахунках. Але пра гэта трошкі пазней.

А пакуль хлусня працуе, і ўстойлівасць пуцінскага рэжыму ў значнай ступені залежыць ад падтрымання балансу паміж падманам улады народу і крэатыўнасцю насельніцтва ў падмане ўлады. І паліўны крызіс цудоўна гэта ілюструе. Здавалася б, колькі коп’яў было зламана толькі на абмеркаванні маштабу крызісу. Улада да апошняга спрабавала схаваць маштаб праблемы і адмаўляць яе крытычнасць. Больш за тое, нават апазіцыя часткова на гэта павялася і таксама падтрымлівала гэтую хлусню.

Вядомая дыскусія паміж В. Шыраевым і С. Вакуленкам. Ясная рэч, што С. Вакуленка застаўся падначаленым А. Дзюкова. Але яго пазіцыю ў пэўнай ступені падтрымалі і МБХ, і С. Аляксаненка, і В. Іноземцаў. Прычым апошні дадаткова яшчэ і сказаў, што НПЗ рамантуюць у кругласутачным рэжыме.

Але тут умяшаўся сам У. Пуцін і скарэктаваў стратэгію Таварыства Узаемнага Падману. З палівам сапраўды вялікія праблемы, якія нават кругласутачнымі рамонтамі не вырашыць.

Але гэта зусім не праўда, а адміністраванне хлусні. Паводле версіі Пуціна, яго, як звычайна, надулі. Ён, як сумленны чалавек, разлічваў, што расійскія НПЗ, якія забяспечваюць агрэсараў палівам, не будуць бамбіць усе тры дні ўзяцця Кіева. Але пры гэтым забыў згадаць, што такі ж самы НПЗ у Крамянчуку быў знішчаны ў першыя дні вайны.

Уся логіка выбудавана выключна такім чынам. Напрыклад, дэфіцыт паліва можна было часткова ўрэгуляваць рынкавым цэнаўтварэннем.

Але ў такім выпадку расійскі абываталь, які з радасцю і надзеяй чакаў пладоў вайны, зразумее, што яго падманулі і прапанавалі іх (плады вайны) не атрымаць, а аплаціць, у тым ліку на АЗС.

Пры гэтым улада рэзонна баіцца не столькі бунту або незадаволенасці, колькі крэатыўнага падману, але ўжо як рэакцыі насельніцтва. Цэны на паліва растуць пад кантролем улады, але за якую якасць паліва даводзіцца плаціць павышаную цану? Гэта яшчэ адзін падман. А тлумачэнне прычын дэфіцыту — гэта ўжо іншы.

«Падступныя ўкраінцы паляць нашы НПЗ, якія выпускаюць паліва для мірных удараў па іх гарадах». Такі аргумент варвары могуць прыняць і зразумець. А проста павелічэнне цаны ім не спадабаецца.

Ці ўзяць іншую праблему. Відавочна, што ўлада бездарна спальвае свае рэсурсы. І ў той жа час яна не можа прадэманстраваць слабасць або, што яшчэ горш, — няўменне кіраваць крызісам. І тут яна майстэрска маніпулюе рускай свядомасцю, пастаянна прапаноўваючы Цуд.

Магчыма, усе ўжо забыліся, але крыху больш за месяц таму было абяцана нейкае, што не мае аналагаў, рашэнне па бесперабойным забеспячэнні палівам Крыма. Паліва ў Крыме сапраўды з’явілася, але не ўсюды, а па талонах і па часе — дзве гадзіны раніцай і дзве гадзіны ўвечары. Хіба гэта не ўнікальна?

На мінулым тыдні А. Бялоусаў заявіў, што цягам месяца ўся тэрыторыя Расіі будзе прыкрытая сістэмай ППА, якая не мае аналагаў. Месяц яшчэ не прайшоў, а ў Сочы пару комплексаў ППА ўжо знішчаныя.

Акрамя таго, для лепшага ўспрымання цудаў і ўсяго за 5 млрд руб. з’яўляюцца цэнтры прапаганды ў рэгіёнах. І гэта не проста грошы, выкінутыя на вецер. У сістэме татальнай хлусні адлюстраванне праблемы важнейшае за саму праблему.

Прызнанне У. Пуціна — гэта дэманстрацыя маштабу праблемы. Але з дапамогай хлусні змяняецца яе адлюстраванне. Праблема, хай то паліўны крызіс ці ППА, — гэта рэальнасць. Адлюстраванне — гэта яе пазнанне праз крывое люстэрка. І адбываецца цуд, які дазваляе на пэўны час скажаць рэальнасць. Прыемна адчуваць сябе часткай вялікай сілы, адчуваць шчасце і чакаць новых цудаў.

Акрамя кіравання паліўным крызісам, уладзе неабходна падтрымліваць вобраз ворага, сфарміраваць вобраз перамогі. І гэта на кожным кроку.

Таму было б памылкай звязваць гэта выключна з псіхічнымі асаблівасцямі асобы У. Пуціна. Гэта, перадусім, найбольш магчымы і эфектыўны спосаб кіравання гэтым варварскім народам і падтрымання адзінства Расіі.

Пры ўсім гэтым, рэсурс хлусні ў рэжыму не бязмежны. Ён сам дэманструе свае крытычныя ўразлівасці па ўсіх ланцужках. Крытычная ўразлівасць суправаджаецца ўнутранай перагрузкай у Таварыстве Узаемнага Падману. І павялічвае шанцы на яго хутчэйшае разбурэнне.

Віталь Гінзбург, kasparovru.com