Рызыкоўная для Крамля ідэя

• Абас Галямоў
• 8.09.2026, 11:45

Трэба разумець базавую псіхалогію расіян.

У Дзярждуме РФ прапанавалі дазволіць удзельнікам вайны запраўляцца на АЗС без чаргі. Гэта рызыкоўная для ўладаў ідэя.

Пра велізарныя па расійскіх мерках выплаты ўдзельнікам вайны ведаюць усе. Але грошы — рэч абстрактная. Ніхто не бачыць, як яны прыходзяць на чужую картку. А вось чарга на аўтазапраўках — гэта ўжо зусім іншая справа. Тут прывілегія матэрыялізуецца проста ў цябе на вачах — прычым аказваецца скіраванай асабіста супраць цябе: ты стаіш і чакаеш, а іншы чалавек цябе аб’язджае. Гэта, як кажуць, зусім іншы калянкор.

Галоўная праблема тут у тым, што сама чарга ўспрымаецца табою як следства вайны, пры гэтым ты — у адрозненне ад вайскоўца, які на ёй багацее, — не яе бенефіцыяр. І вось цяпер ты мусіш у гэтай чарзе стаяць, у той час як ён — той, хто грэбе на вайне грошы лапатай (пра гэта ўсе чулі, пра гэта ўлада, што рэкламуе службу па кантракце, з кожнага слупа крычыць) — атрымлівае права яе — цябе — аб’ехаць. Той, хто ваюе, у гэтай сітуацыі апынаецца па адзін бок барыкад з Пуціным, які пачаў вайну, і паслужлівымі дэпутатамі, што прыдумалі льготу, — у той час як ты стаіш па другі бок. Ты — чужы на гэтым святе жыцця.

Вядома, грамадзяне разумеюць, што не ўдзельнікі вайны самі яе развязалі. Не, яе пачала ўлада. Але ўлада — далёка, а ўдзельнікі — вось яны, побач. Прэцца ў абыход чаргі. А яны ж не тое каб зусім не пры справах. Мала таго, што яны зарабляюць на вайне, дык яны, самае галоўнае, не могуць яе выйграць. Вось ужо без малага пяць гадоў ваююць. Дзяды за гэты час да Берліна дайшлі, а гэтыя ўсё Малую Токмачку штурмуюць. Калі ўдумацца, яны і ёсць крыніца праблемы. Даўно б перамаглі — і бензіну было б удосталь…

Трэба разумець базавую псіхалогію чалавека, які стаіць у чарзе. Яго раздражняе кожны, хто спрабуе пралезці наперад. У дадзеным выпадку гэтае раздражненне будзе набываць палітычнае гучанне.

***

Таквіль у свой час вельмі дакладна ўлоўліваў галоўны нерв Французскай рэвалюцыі: па сутнасці дробязныя, але кідаючыяся ў вочы прывілегіі, што належаць тым, хто, паводле меркавання асноўных мас насельніцтва, іх не варты, раздражняюць больш за ўсё.

Прывілегіі павінны апраўдвацца рэальным укладам у агульную справу, а калі яго — гэтага ўкладу — не відаць — як было ў выпадку з французскім феадальным класам, які даўно ўжо перастаў кіраваць краінай, захаваўшы пры гэтым перавагі ў параўнанні з астатнім насельніцтвам, — то такія прывілегіі ў пэўны момант узрываюць сітуацыю.

Французская манархія адабрала ў дваранства рэальную ўладу, адказнасць, права кіраваць і абавязак клапаціцца пра падданых, судзіць іх, але пакінула яму льготы, грашовыя правы і сацыяльную перавагу. Менавіта гэта раздражняла астатніх — неадпаведнасць створанага грамадскага дабра нематываванаму статуснаму дамінаванню.

Менавіта дробныя і бессэнсоўныя прывілегіі раздражняюць больш за ўсё. Як напісаў Таквіль: «Рэвалюцыя, уласная мэта якой палягала ў знішчэнні ўсюды рэшткаў сярэднявечных устаноў, успыхнула не там, дзе гэтыя ўстановы, захаваўшыся лепш, наймацней прымушалі народ адчуваць іх цяжар і суровасць, а, наадварот, там, дзе яны давалі адчуваць іх найменш; так што іх іга здавалася найбольш невыносным там, дзе насамрэч яно было найменш цяжкім».

Гэта важная палітычная заканамернасць. Успрыманне прывілегіі вызначаецца не толькі яе памерам. Значэнне мае тое, наколькі грамадства лічыць яе заслужанай.

Расійская ўлада старанна спрабуе надарыць удзельнікаў вайны асаблівым статусам. Але чым даўжэй цягнецца вайна і чым мацней яе наступствы пачынаюць адчуваць людзі, тым складаней будзе становіцца грамадскае стаўленне да гэтага статусу. Асабліва калі прывілегіі пачынаюць сутыкаць людзей адзін з адным непасрэдна ў паўсядзённым жыцці.

Адна справа — прачытаць у інтэрнэце, колькі каму заплаціла дзяржава, і зусім іншая — гадзіну стаяць у чарзе за бензінам і глядзець, як цябе аб’язджае чалавек, які мае спецыяльнае права не стаяць разам з усімі.

Памер прывілегіі нязначны — літаральна некалькі хвілін згубленага ў чарзе часу. Але менавіта таму гісторыя з бензакалонкамі патэнцыйна цікавая.

Яна ператварае вялікую і абстрактную сістэму размеркавання дзяржаўных выгод у маленькі бытавы канфлікт паміж двума канкрэтнымі людзьмі.

Таквіль, бадай, сказаў бы, што менавіта ў такіх драбязах старыя сістэмы часам і выяўляюць, што раздадзеныя імі прывілегіі перасталі ўспрымацца як натуральныя.

Ініцыятары думскай льготы, здаецца, вырашылі праверыць таквілёўскі парадокс эксперыментальна.

Абас Галямоў, «Точка»