«Мы занялі будынак у цэнтры Мінска і ўзнялі над ім бел-чырвона-белы сцяг»
- 9.09.2026, 16:19
Як праходзілі «выбары» ў Беларусі 25 гадоў таму.
9 верасня 2001 года беларусы выйшлі на Кастрычніцкую плошчу сталіцы. Галоўную ролю ў арганізацыі акцыі пратэсту супраць фальсіфікацыі прэзідэнцкіх выбараў адыграў легендарны рух «Зубр».
Аб тым, як праходзілі «выбары» 25 гадоў таму, тэлеграм-каналу «Баста» распавёў адзін з удзельнікаў тых падзей.
«Адзіным кандыдатам апазіцыі тады стаў Уладзімір Ганчарык — лідар афіцыйных прафсаюзаў, — кажа былы актывіст «Зубра». — Мы разумелі, што Лукашэнка не перамагае ў першым туры; не так даўно гэтую інфармацыю пацвердзіў Генадзь Коршуноў, які тады працаваў у Інстытуце сацыялогіі Акадэміі навук. Мы клікалі людзей на Кастрычніцкую плошчу сталіцы. На жаль, як і ў 2020 годзе, кандыдат у прэзідэнты аказаўся баязлівейшы, чым народ, які за яго галасаваў. Ніякага закліку да пратэстаў ад Ганчарыка так і не прагучала. Дарэчы, намеснікам кіраўніка яго штаба быў Аляксандр Дабраволскі, які з 2020 года да сённяшняга дня з'яўляецца дарадцам Ціханоўскай.
Тым не менш, 9 верасня ў цэнтры Мінска сабраліся тысячы людзей. І яны былі вельмі рашуча настроеныя.
Пасля кароткага і вельмі эмацыйнага мітынгу «зубры» прапанавалі заняць Палац прафсаюзаў. Мы разумелі, што рэвалюцыі патрэбны не проста штаб — сімвал пратэсту, але і месца, дзе можна адносна лёгка абараніць людзей, перакусіць, зарадзіць гукавое абсталяванне і гэтак далей.
Нягледзячы на тое, што Палац прафсаюзаў падпарадкоўваўся штабу Ганчарыка, уваход у яго чамусьці быў зачынены, а каля яго паставілі ахову з дубінкамі.
Сказана — зроблена: шкло ў дзвярах выбілі, дзверы адчынілі, ахову і работнікаў казіно, якія былі ўнутры, адразу як ветрам здзьмухнула. Людзі ўвайшлі ў будынак, частка ўдзельнікаў мітынгу разышлася па дамах з дакладным заданнем — што рабіць заўтра. Уначы над Палацам прафсаюзаў узнялі вялікі бел-чырвона-белы сцяг, прычым «зубр», які гэта зрабіў, знаходзіўся пад прыцэлам лукашэнкаўскіх снайпераў.
Сілавікі разумелі, што ўлада дыктатара трымаецца на валаску і выказвалі нам словы падтрымкі. Прыблізна апоўначы супрацоўнікі АМАПа нават сыгралі ў футбол з «зубрамі» на плошчы. Панаваў настрой перамогі і свята.
Раніцай нашы актывісты і студэнты проста замкнулі веласіпедным замком уваход у БДПУ на плошчы Незалежнасці. Заняткі так і не пачаліся, рыхтаваліся да забастоўкі.
Але прыкладна а дзявятай раніцы прыйшлі адразу дзве навіны: «незалежныя назіральнікі» пабаяліся агучваць рэальныя лічбы з участкаў, а штаб Ганчарыка прызнаў паразу на «выбарах». Для людзей у Палацы прафсаюзаў, для тых, хто быў на плошчы, для студэнтаў і працоўных, што рыхтаваліся да забастоўкі, гэта было проста шокам. Нас здрадзілі.
У гэты ж час дзяржаўныя СМІ загаварылі пра тэрарыстаў, якія аспрэчваюць вынікі выбараў, якія «прызнаў» кандыдат ад апазіцыі. Мы разумелі, што ў такіх умовах утрымліваць заняты пляцдарм ужо няма сэнсу. З камандзірам АМАПа была дасягнутая дамоўленасць, што «зубры» выйдуць з будынка з разгорнутымі сцягамі. Тады мінская міліцыя выконвала дамоўленасці. Ніводзін удзельнік пратэстаў не быў затрыманы.
«Зубр» працягнуў дзейнасць — ужо праз некалькі месяцаў пачалася паўгадовая абарона Курапатаў, якая скончылася сур'ёзнымі саступкамі з боку ўладаў, і найбуйнейшыя акцыі пратэсту — «Так жыць нельга» і «Народны марш «За лепшае жыццё».
А ў 2020 годзе сотні былых «зуброў» узначалілі дваровыя групы супраціву і маршы пратэсту ў гарадах Беларусі.