Сёння дзень нараджэння акадэміка Андрэя Сахарава
- 21.05.2020, 20:18
99 гадоў таму нарадзіўся вялікі навуковец і праваабаронца.
99 гадоў таму ў гэты дзень - 21 траўня 1921 года - у Маскве нарадзіўся савецкі фізік, акадэмік, палітычны дзеяч, праваабаронца, Нобелеўскі лаўрэат Андрэй Дзмітрыевіч Сахараў.
У 1942 годзе будучы навуковец з адзнакай заканчвае фізічны факультэт Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта. На фронт падчас Вялікай Айчыннай вайны ён не трапіў паводле стану здароўя і быў эвакуаваны з Масквы, нагадвае «Панорама».
Пасля вайны Сахараў пачынае працаваць з вядомым спецыялістам па квантавай фізіцы Ігарам Тамам у Інстытуце імя Лебядзева. У лістападзе 1947 года Андрэй Дзмітрыевіч датэрмінова абараніў кандыдацкую дысертацыю.
Поспех навукоўцу прыносіць яго найвялікшы твор - вадародная бомба, пасля чаго ён становіцца ганаровым сябрам Акадэміі навук СССР. Сярод яго работ - працы па магнітнай гідрадынаміцы, фізіцы плазмы, кіраванага тэрмаядзернага сінтэзу, элементарным часціцам, астрафізіцы, гравітацыі.
У ліпені 1953 года Сахараў абараніў доктарскую дысертацыю. З 1953 да 1968 года працаваў над удасканаленнем ядзернай зброі. У снежні таго ж года яму было прысвоенае званне Героя Сацыялістычнай Працы, і прысуджаная Дзяржаўная прэмія. Другую Зорку Героя ён атрымаў у 1956 годзе разам з Ленінскай прэміяй, а трэцюю - у 1962 годзе.
Падчас гэтай працы ў яго душы ўвесь час змагаліся два пачуцці: пачуццё абавязку перад Айчынай і пачуццё пратэсту супраць ядзерных выпрабаванняў. Навуковец рабіў спробы дамагчыся забароны выпрабаванняў, але беспаспяхова.
Андрэй Дзмітрыевіч Сахараў вядомы не толькі як фізік-ядзершчык, але і як заўзяты прыхільнік лібералізацыі ў камуністычным свеце. У 1974 годзе сабраў прэс-канферэнцыю, на якой паведаміў пра Дзень палітвязняў, які адбыўся ў СССР. У 1975 годзе напісаў кнігу «Пра краіну і свет». У тым жа годзе Сахараву была прысуджаная Нобелеўская прэмія міру.
Ён выступаў з маніфестамі, заклікаў да аб'яднання савецкіх і амерыканскіх рэсурсаў, выступаў за скасаванне цэнзуры і палітычных судоў, а ў 1979 годзе, пасля ўводу савецкіх войскаў у Афганістан, тройчы выступіў з заявай, якая асуджае гэтую акцыю, і заклікаў савецкія ўлады вярнуць войскі на радзіму. У студзені 1980 года ён быў звольнены з усіх пасад, пазбаўлены ўсіх узнагарод і адпраўлены ў ссылку ў Горкі (цяпер - Ніжні Ноўгарад).
Быў вызвалены з горкаўскай ссылкі толькі з пачаткам перабудовы, у снежні 1986 года - пасля амаль сямігадовага зняволення. Вярнуўшыся ў Маскву, навуковец не памяняў сваіх поглядаў і да самай смерці выступаў у абарону міру і правоў чалавека.
У канцы 1980-х гадоў Андрэй Дзмітрыевіч быў абраны дэпутатам ад Акадэміі Навук і на I з'ездзе народных дэпутатаў СССР уведзены ў склад камісіі выпрацоўкі новай Канстытуцыі краіны. Ён адразу ж прыступіў да працы над праектам Канстытуцыі, увасобіўшы ў яе свае ўяўленні аб мэтазгодным дзяржаўным і эканамічным уладкаванні СССР.
Андрэй Дзмітрыевіч Сахараў памёр увечары 14 снежня 1989 году ад сардэчнага прыступу. Гэта адбылося падчас публічнага чытання праекта канстытуцыі на Мясніцкай вуліцы ў Маскве.
У 2001 годзе ў Ерэване адкрылі помнік Андрэю Сахараву. Помнік, першы на тэрыторыі былога СССР, усталяваны ў гонар 80-годдзя вялікага навукоўца і праваабаронцы на плошчы, названай яго імем.
Сучаснікі Андрэя Сахарава ў адзін голас адзначалі яго адмысловую матэматычную здольнасць. Андрэй Дзмітрыевіч мог лічыць да двух: валодаў уменнем бачыць адначасова два бакі медалю. Аналізаваў любую праблему «ў цэлым», кожны раз мог пачаць «з чыстага ліста», прымаючы пад увагу разнастайныя фактары, а таксама ўлічваючы перспектывы і наступствы. Прасторава-часовая карціна ўзнікала адразу і з чаканым адказам у канцы, казалі яго сябры-фізікі.
Сахараў быў унікальны для той эпохі: ён з'яўляўся адзіным незалежным экспэртам у галіне ядзерных узбраенняў, меркаванне якога ўлічвала як савецкае кіраўніцтва, так і пазней адміністрацыя ЗША. Больш за тое, Сахараў меў мужнасць сказаць праўду. І не толькі ў ядзерных пытаннях.