Новы Чэмберлен

• Томас Фрыдман
• 18.10.2026, 4:30

Трамп проста не шануе дэмакратыю.

Калі прэзідэнт Дональд Трамп не разумее, чым для яго абернецца намер абмяняць падтрымку ўкраінскай дэмакратыі на расійскае дызельнае паліва, я магу падрабязна патлумачыць. Ягонае імя ўвойдзе ў падручнікі гісторыі — у раздзел пра лідараў, якія прадалі дэмакратычныя каштоўнасці сваёй краіны дзеля замірэння дыктатара.

Дональд Трамп, пазнаёмцеся: Невіл Чэмберлен. Калі будучыя пакаленні студэнтаў пачнуць шукаць у інтэрнэце словы «здрада», «замірэнне агрэсара» або «здрада базавым каштоўнасцям сваёй краіны», першымі яны ўбачаць менавіта дзве вашыя фатаграфіі. І цалкам заслужана. Але Чэмберлен хаця б спрабаваў, хай і з фатальнымі наступствамі, пазбегнуць сусветнай вайны. Трамп жа спрабуе не дапусціць страты некалькіх месцаў у Кангрэсе — і, хутчэй за ўсё, дасягне ў гэтым не большага, чым калісьці дасягнуў Чэмберлен.

Я ніколі не думаў, што Трамп — нешта кшталту агента расійскага лідара Уладзіміра Пуціна або што той яму плаціць. Усё значна горш.

Трамп проста не шануе дэмакратыю. Ён шануе грошы. І без ваганняў гатовы ахвяраваць першай дзеля другіх. Калі ён дзейнічае ў ўласных камерцыйных інтарэсах, гэта ягоная асабістая справа. Але калі ён выкарыстоўвае прэзідэнцкую пасаду, каб зарабіць, гэта становіцца ганьбай для ўсіх нас.

Няма ніводнай фундаментальнай амерыканскай каштоўнасці, якой Трамп не быў бы гатовы паступіцца. Адчайна імкнучыся знізіць цэны на дызельнае паліва, што б'юць па пазіцыях рэспубліканцаў на прамежкавых выбарах, ён заключыў угоду аб пастаўках дызельнага паліва з Расіі. Тым самым ён патэнцыйна забяспечвае Крамлю каласальны прыбытак, які дазволіць яму яшчэ інтэнсіўней бамбіць Украіну. Пры гэтым сама ўгода наўрад ці хоць колькі заўважна знізіць цэны або павялічыць прапанову паліва.

Але яшчэ горшае іншае: пасля гэтага ягоныя памочнікі запатрабавалі ад Украіны ўстрымацца ад удараў па расійскіх нафтаперапрацоўчых заводах, тады як ад Пуціна Трамп не запатрабаваў спыніць атакі на энергетычную інфраструктуру Украіны. Мяне нудзіць ад самай думкі, што даводзіцца пісаць такія рэчы.

«Сярод вялікіх дзяржаў Злучаныя Штаты ўнікальныя: абарона і прасоўванне ліберальных каштоўнасцяў заўсёды былі часткай іх знешняй палітыкі, бо гэтыя каштоўнасці закладзены ў палітычнай ДНК краіны, — сказаў мне Майкл Мандэлбаўм, аўтар новай кнігі Амерыканскі падыход да знешняй палітыкі: ідэалогія, эканоміка, дэмакратыя. — Розныя прэзідэнты надавалі гэтым каштоўнасцям розную ўвагу — у залежнасці ад абставін і ўласных асабістых схільнасцей».

Аднак ніводзін прэзідэнт раней не адмаўляўся ад іх цалкам — тым больш не адкідаў іх адкрыта, дадаў Мандэлбаўм: «У гэтым сэнсе Трамп сапраўды ўнікальны. Натуральна, усе прэзідэнты, уключаючы яго самога, дзейнічалі ва ўмовах унутранага палітычнага асяроддзя, у якім гэтыя каштоўнасці падзяляе большасць. А значыць, за іх парушэнне яму давядзецца заплаціць палітычную цану. Але ў кароткатэрміновай перспектыве гэта наўрад ці дапаможа Украіне».

Для ўкраінцаў усё тое, што адбываецца, стала шокам. Амаль пяць гадоў яны супраціўляюцца спробам Пуціна сцерці іхнюю краіну з карты свету.

Нядаўна мой сябар Віталій Сыч, галоўны рэдактар украінскага выдання NV, напісаў мне з Кіева: «Калі Дональд Трамп стаў прэзідэнтам, Украіна страціла саюзніка».

«З першых жа дзён свайго прэзідэнцтва Трамп пачаў пазіцыянаваць сябе як «перамоўшчык», «пасярэднік» паміж Украінай і агрэсарам — Расіяй, — дадаў Сыч. — Гэта само па сабе выглядала даволі дзіўна. Цяпер жа ён адкрыта становіцца на бок Расіі, дамагаецца капітуляцыі Украіны і называе гэта мірнай здзелкай. Варта Украіне нанесці ўдар па НПЗ у Расіі, як прэзідэнт ЗША адразу ж публікуе абураны пост у Truth Social. Ён што, стаў прэс-сакратаром Крэмля?»

Па словах Сыча, Злучаныя Штаты доўгі час былі аплотам свабоды і дэмакратыі: «А цяпер іх хвалюе толькі дызельнае паліва. Вось такая змена».

Штодня расійскія ракеты і беспілотнікі забіваюць і калечаць дзясяткі мірных жыхароў, у тым ліку дзяцей, — напісаў ён. — «Расіяне расстрэльваюць нас як мішэні ў ціры. І гэта не выклікае ў Белага дома нават найменшай заклапочанасці. Яго хвалюе толькі расійскі дызель. Сцвярджаць, што мы не хочам міру, — значыць дэманстраваць інтэлектуальнае і маральнае банкруцтва. Вядома, мы хочам міру. Мы проста не хочам, каб капітуляцыю ўпакоўвалі ў мірную абгортку».

Павінен прызнацца: мне цяжка вырашыць, хто выклікае ў мяне большую пагарду — Трамп ці сенатары-рэспубліканцы, якія любяць выстаўляць сябе крутымі хлопцамі. Людзі накшталт Тома Коттана. Калісьці Коттан лютка крытыкаваў прэзідэнта Джо Байдэна за недастатковую ваенную дапамогу Украіне. А сёння ён сядзіць, сціснуўшыся ў куце Капітолія, і маўчыць, пакуль Трамп фактычна прадае Украіну Пуціну.

Адзін раз, у адну з субот, група сенатараў Рэспубліканскай партыі накіравала прэзідэнту Байдэну ліст з патрабаваннем «неадкладна» перадаць Украіне ракеты, неабходныя для перамогі ў вайне з Расіяй. Сенатар Том Коттан з Арканзаса апублікаваў гэты ліст у сацыяльнай сетцы X, раней вядомай як Twitter, заявіўшы, што адмова даць зброю «толькі зацягне вайну і прывядзе да новых ахвяр».

Да Коттана далучыліся сенатары Роджэр Уікер з Місісіпі, Сюзан Колінз з Мэна і Ліндсі Грэм з Паўднёвай Караліны. «Мы настойліва заклікаем вас неадкладна перадаць Украіне армійскія тактычныя ракетныя комплексы MGM-140 ATACMS, — напісалі яны. — Маруджанне толькі нанясе дадатковую шкоду інтарэсам нацыянальнай бяспекі ЗША і працягне гэты канфлікт».

Тады прэзідэнтам быў Байдэн. На гэтым тыдні група з 12 сенатараў абедзвюх партый — шасці рэспубліканцаў і шасці дэмакратаў — накіравала Трампу ліст з патрабаваннем адмяніць угоду аб пастаўках дызельнага паліва і адклікаць дазвол Міністэрства фінансаў ЗША, які дазваляе яе рэалізаваць. Коттан, старшыня сенатскага камітэта па разведцы, ліст не падпісаў.

Цяжка сказаць, ці належыць ідэя Трампа абмяняць дэмакратыю на дызель выключна яму самому, або ж гэтая схема была распрацавана сумесна з яго перамоўнікамі Стывам Уіткофам і Джарэдам Кушнерам. Калі яны сапраўды маюць да гэтага дачыненне, хочацца спадзявацца, што яны разумеюць: у падручніках гісторыі ім дастанецца тая ж ганьбная слава, што і Трампу.

Усё добрае, што яны зрабілі для спынення вайны ў Газе, будзе начыста забыта. Ім варта выказацца проста цяпер, бо гісторыя будзе судзіць і іх таксама.

Томас Фрыдман, New Voice