Касмічны парадокс не дае спакою навукоўцам: няўжо Сусвет у два разы старэйшы
- 2.11.2026, 15:27
Магчыма, Сусвет узнік не 13,8 мільярда гадоў таму, а значна раней.
Лічыцца, што Сусвет узнік у выніку Вялікага выбуху, калі з'явіліся час і прастора. Гэта адбылося амаль 13,8 мільярда гадоў таму. З таго часу, як лічыцца, Сусвет працягвае павялічвацца ў памерах, гэта значыць пашыраецца, і, магчыма, гэты працэс будзе бясконцым.
Але калі сіла, што адказвае за паскоранае пашырэнне, гэта значыць цёмная энергія, з цягам часу слабее, то гэты працэс спыніцца, і Сусвет можа вярнуцца да першапачатковага стану, які быў у момант Вялікага выбуху. Але існуе касмічны парадокс, які не дае спакою некаторым навукоўцам. Ён сведчыць пра тое, што ўзрост Сусвету можа быць значна большы, піша Science Focus.
Узрост Сусвету можна вызначыць, вымераўшы бягучую хуткасць яго пашырэння, а затым прымяніць гэтыя даныя да мінулага. Але трэба таксама ведаць, як змянялася хуткасць пашырэння космасу з цягам часу. Гэта залежыць ад складу матэрыі і шчыльнасці энергіі ў Сусвеце. Гэтая інфармацыя захоўваецца ў рэліктавым выпрамяненні — святле, што захавалася з часоў Вялікага выбуху, якое напаўняе ўвесь космас і цяпер.
У 2021 годзе навукоўцы ўдакладнілі ўзрост Сусвету, выкарыстоўваючы для гэтага стандартную касмалагічную мадэль Лямбда-CDM, якая апісвае эвалюцыю космасу з моманту яго ўзнікнення. Згодна з бягучымі ацэнкамі, узрост Сусвету складае 13,797 мільярда гадоў. Але гэтая лічба можа быць няправільнай, як лічаць некаторыя навукоўцы.
Напрыклад, цяпер самай старой вядомай зоркай лічыцца HD 140283, або зорка Мафусаіл. Яе ўзрост ацэньваюць у дыяпазоне ад 13 да 13,7 мільярда гадоў. Але ў 2013 годзе астранамы дапусцілі, што ўзрост зоркі насамрэч складае 14,5 млрд гадоў плюс-мінус 800 мільёнаў гадоў. Але яна не можа быць старэйшая за сам Сусвет. І ўсё ж некаторыя навукоўцы лічаць, што ўзрост Сусвету на самой справе ацанілі няправільна.
На гэта таксама ўказвае той факт, што астранамы пакуль не могуць растлумачыць, якім чынам ужо праз 300 мільёнаў гадоў пасля Вялікага выбуху існавалі добра развітыя галактыкі, якім для гэтага патрэбныя былі б мільярды гадоў.
Навукоўцы прапанавалі магчымыя рашэнні гэтага парадоксу. Наш Сусвет пастаянна пашыраецца, таму вельмі далёкія аб'екты выпраменьваюць святло ў больш чырвоным дыяпазоне, і гэта называецца чырвоным зрушэннем. То бок, чым далей аб'ект, тым больш у яго чырвонае зрушэнне.
Сваю версію таго, чаму святло на больш далёкіх адлегласцях становіцца больш чырвоным, прапанаваў у 1929 годзе астрафізік Фрыц Цвікі. Маецца на ўвазе, што яно губляе сваю энергію пры праходжанні праз космас. Гэта гіпотэза старэючага святла, і яна не атрымала падтрымкі, бо не прадугледжвае пашырэнне космасу.
У 2023 годзе навукоўцы выказалі здагадку, што гіпотэза старэючага святла і пашырэнне Сусвету не абавязкова з'яўляюцца ўзаемавыключальнымі паняццямі. Калі іх аб'яднаць, можна зразумець, чаму самыя старыя галактыкі выглядаюць вельмі сталымі, хоць ім 300 млн гадоў.
Гэта тэорыя дапускае, што космас пастаянна пашыраецца, але ўзаемадзеянне паміж часціцамі з цягам часу змяняецца, і гэта ўплывае на паводзіны святла, якое можа губляць энергію. Такім чынам, галактыкі з высокім чырвоным зрушэннем на самай справе існуюць некалькі мільярдаў гадоў. А ўзрост Сусвету ў такім выпадку складае 26,7 мільярда гадоў, гэта значыць у 2 разы большы, чым лічыцца.