Утаймаванне слана
- 3.11.2026, 10:18
Як дэмакраты паўплываюць на курс Трампа ў выпадку перамогі ў абедзвюх палатах.
Шанцы дэмакратаў на атрыманне большасці ў абедзвюх палатах Кангрэса вельмі істотныя, таму многія амерыканцы звязваюць прамежкавыя выбары з вялікімі надзеямі. Але нават у гэтым выпадку краіну чакае цяжкая барацьба: з боку Кангрэса ў справу пойдуць законы без права выбарачнага вета, жорсткія дэдлайны і персанальны шантаж міністраў выклікамі на сенатскія слуханні. Аднак Белы дом мае багаты арсенал сабатажу: права вета, бюракратычная валакіта, агаворкі пра нацыянальную бяспеку і мемарандумы, што ператвараюць прамыя загады Кангрэса ў простыя рэкамендацыі. Спрэчка паміж галінамі ўлады асуджаная завязнуць у судах, дзе перавага гістарычна застаецца за Авальным кабінетам. Дэмакратам застаецца разлічваць толькі на супрацоўніцтва з незадаволенай часткай Рэспубліканскай партыі, піша The Insider.
16 кастрычніка 2026 года, за двое сутак да ўступлення ў сілу «Закона сенатара Ліндсі Грэма пра санкцыі з пекла», Дональд Трамп прыпыніў яго дзеянне. Прэзідэнт ЗША сваім указам замарозіў дакумент, над якім Кангрэс працаваў некалькі месяцаў, скарыстаўшы стандартную лазейку — права прыостановіць дзеянне санкцый, калі гэта неабходна ў інтарэсах нацыянальнай бяспекі. Той факт, што юрысты назвалі гэтую працэдуру незаконнай, яго не спыніў. Падобнае ўжо адбывалася ў 2017–2018 гадах: тады адміністрацыя аналагічным чынам адкладала выкананне закона CAATSA аб антырасійскіх санкцыях, нягледзячы на тое, што ён быў ухвалены большасцю галасоў абедзвюх палат.
Гэты жэст Трампа на карысць Крамля абвастрыў рознагалоссі паміж галінамі ўлады напярэдадні выбараў у Кангрэс ЗША 3 лістапада. Перадаючы кантроль над Палатай прадстаўнікоў і Сенатам дэмакратам, амерыканскі выбаршчык чакае, што Кангрэс атрымае магчымасць наўпрост уплываць на дзеянні прэзідэнта.
Адзін з асноўных прадметаў палітычнай спрэчкі — ваенная падтрымка Украіны і эканамічны ціск на Маскву. Гэты ж канфлікт паўнамоцтваў закранае і іншыя пытанні: збліжэнне з краінамі ЕС і НАТА, пастаўкі ўзбраенняў Тайваню, а таксама ўнутраную павестку — бяспеку на паўднёвай мяжы, міграцыйныя правілы і перагляд падатковага заканадаўства. Але ці зможа дэмакратычная большасць у Кангрэсе навязаць сваю волю прэзідэнту па ўсім спектры гэтых праблем? Хутчэй за ўсё, не.
У адрозненне ад парламентскіх рэспублік Еўропы, дзе ўрад фарміруецца кіроўнай партыяй і працуе заадно з дэпутатамі, у ЗША заканадаўчая і выканаўчая галіны незалежныя і часта канкуруюць. Кангрэс размяркоўвае федэральны бюджэт і прымае законы, але не мае ўласных адміністрацыйных інструментаў для іх выканання. Капітолій не можа наўпрост кіраваць міністэрствам абароны, мытнай і памежнай службамі, падатковым управленнем або дыпламатычным корпусам. Усе гэтыя ведамствы падпарадкоўваюцца Беламу дому.
З-за такога падзелу паўнамоцтваў прыняты Кангрэсам закон працуе хутчэй як праектная дакументацыя. Будзь то пералік траншаў на закуп артылерыі для ЗСУ, фінансаванне новых памежных патрулёў у Тэхасе або рэгуляванне тарыфаў — для рэалізацыі гэтых мер парламентарыям патрэбна ўдзел кіраўніка выканаўчай улады.
Нават калі парламенту ўдасца пераадолець фармальнае прэзідэнцкае вета, закон перадаецца на выкананне ведамствам, кіраўнікі якіх, лаяльныя Беламу дому, маюць юрыдычныя і бюракратычныя магчымасці, каб адкласці, перагледзець або абмежаваць яго фактычнае прымяненне.
Імпічменту Трампа не будзе
Палітыка Кангрэса адносна прэзідэнта ЗША часта асацыюецца з пагрозай імпічменту, аднак на практыцы гэты інструмент мае хутчэй сімвалічнае, чым прыкладное значэнне. Атрымаўшы простую большасць — 218 месцаў у Палаце прадстаўнікоў, — апазіцыйная партыя сапраўды можа рэгулярна запускаць працэс імпічменту ў дачыненні да прэзідэнта або членаў яго кабінета. Аднак давесці справу да рэальнага звальнення практычна немагчыма.
За ўсю гісторыю ЗША Палата прадстаўнікоў выносіла імпічмент прэзідэнтам чатыры разы — Эндру Джонсану (1868 год), Білу Клінтану (1998 год) і двойчы Дональду Трампу (2019 і 2021 гады). Міністрам — усяго двойчы: ваеннаму міністру Уільяму Белнэпу (1876 год) і міністру ўнутранай бяспекі Алехандру Майоркасу (2024 год). Ні ў адным з гэтых выпадкаў справа не завяршылася адхіленнем прэзідэнта або яго прызначэнца ад пасады.
У Канстытуцыі ЗША прапісаная двухступенная працэдура імпічменту. Само слова «імпічмент» азначае толькі прад'яўленне афіцыйнага абвінавачвання — аналаг зацвярджэння абвінаваўчага заключэння ў крымінальным судзе. Эту функцыю выконвае Палата прадстаўнікоў, дзе для высоўвання абвінавачванняў дастаткова простай большасці ў 218 галасоў з 435. Пасля гэтага справа перадаецца ў верхнюю палату — Сенат, які бярэ на сябе ролю суда прысяжных.
Для прызнання федэральнага чыноўніка вінаватым і яго неадкладнага звальнення патрабуецца кваліфікаваная большасць — дзве траціны галасоў сенатараў, гэта значыць 67 са 100 (пры ўмове поўнага кворуму). У умовах сучаснай партыйнай сістэмы сабраць такую колькасць галасоў супраць дзеючага прэзідэнта або яго міністраў палітычна недасягальна. Любы працэс імпічменту без 2/3 галасоў прысутных на пасяджэнні сенатараў заканчваецца гарантаваным апраўданнем.
Абмежаванасць імпічменту на практыцы кампенсуецца галоўным козырам Кангрэса ЗША ў супрацьстаянні з прэзідэнтам — так званай «сілай кашалька». У амерыканскай сістэме выканаўчая ўлада не мае права траціць сродкі федэральнай казны без прамога дазволу заканадаўцаў. Парламент выкарыстоўвае сваю манаполію на размеркаванне бюджэту, каб дыctaваць Беламу дому свае ўмовы. Кангрэс фарміруе пакеты фінансавай і ваеннай дапамогі для саюзнікаў або скарачае бюджэты федэральных ведамстваў, прапісваючы мэтавае прызначэнне кожнага долара.
Згодна з федэральным заканадаўствам, прэзідэнт абавязаны выдаткаваць выдзеленыя траншы строга на паказаныя праграмы і пазбаўлены права самаўпраўна замарожваць іх або перанакіроўваць на ўласныя палітычныя патрэбы. Сапраўдная вайна паміж галінамі ўлады ідзе за зачыненымі дзвярыма фінансавых камітэтаў Кангрэса.
Калі Белы дом пачынае хітрыць і з дапамогай бюракратычных прыёмаў тармазіць або сабатуе нязручныя яму праграмы, Кангрэс уключае тактыку «фінансавага ўдушэння». Дэпутаты стараюцца звязаць адміністрацыі рукі: яны прымаюць законы, у якіх дашчэнту, да коскі, прапісваюць, на што менавіта, у якія тэрміны і па якіх правілах урад мае права патраціць грошы. Аднак і тут у злонамернага і мэтаўстойлівага прэзідэнта ёсць шэраг легальных і паўлегальных інструментаў для сабатажу або бясконцага зацягвання выканання ўказанняў парламента.
У выніку амерыканская палітыка ператвараецца ў пастаяннае перацягванне каната: Кангрэс піша ўсё больш дэталёвыя правілы, а юрысты і фінансісты Белага дома шукаюць усё новыя спосабы гэтыя правілы абысці. І з улікам характару падзелу ўлад у ЗША гэтае спаборніцтва часцей працуе на карысць дзеючага прэзідэнта ЗША, чым на карысць Кангрэса.
Што можа «простая большасць»
Апіраючыся на сваю манаполію размяркоўваць грошы, простая большасць ніжняй палаты дае магчымасць прапісваць у бюджэце мэтавыя шматмільярдныя траншы на закуп узбраення для ўкраінскай арміі. Адначасова Кангрэс здольны накласці прамыя заканадаўчыя забароны, што пазбаўляюць Белы дом права ў аднабаковым парадку здымаць санкцыі з расійскіх банкаў, энергетычнага сектара або ценявога флоту. Кантралюючы абедзве палаты, большасць дэмакратаў пазбаўляе Белы дом магчымасці перанакіраваць зарэзерваваныя сродкі на ўласныя ўнутрыпалітычныя праекты, кшталту сцяны на мяжы з Мексікай.
У Сенаце ЗША пераважная большасць законапраектаў, уключаючы асігнаванні і санкцыйныя забароны, сутыкаецца з працэдурай філібастару, гэта значыць абструкцыяй. Каб пераадолець гэтае перашкоду і вынесці дакумент на галасаванне, патрабуецца 60 галасоў са 100. Такім чынам, простай большасці (51 голас) недастаткова, каб навязаць Беламу дому маштабныя пакеты дапамогі або заканадаўчыя забароны, — для гэтага непазбежна патрабуецца двухпартыйная падтрымка.
Акрамя кантролю над грашыма, парламентская большасць атрымлівае доступ да следчых і кадравых інструментаў. Старшынёўства ў профільных камітэтах дае заканадаўцам квазісудовыя паўнамоцтвы, галоўным з якіх з'яўляецца права павесткі. Калі камітэт патрабуе ад высокапастаўленых чыноўнікаў Дзярждэпартамента або Міністэрства фінансаў з'явіцца на слуханні або прадаставіць закрытую дакументацыю, гэты запыт немагчыма праігнараваць без прававых наступстваў.
Адмова ад дачы паказанняў або ўтойванне перапіскі можа трактавацца як крымінальнае злачынства — непавага да Кангрэса, за якую тэарэтычна пагражае рэальны турэмны тэрмін да аднаго года. Паралельна з гэтым 51 голас у Сенаце дазваляе ажыццяўляць кадравы фільтр, блакуючы прызначэнне нявыгадных парламенту або занадта радыкальных кандыдатаў на пасады суддзяў, намеснікаў міністраў і паслоў.
Допусцім, маштабны закон, які ўключае новы пакет ваеннай падтрымкі Кіеву і пакет абмежаванняў для расійскай эканомікі, паспяхова праходзіць абедзве палаты і атрымлівае статус афіцыйнага дакумента. Тут і пачынаецца этап прэзідэнцкага супраціву і сабатажу.
Права прэзідэнцкага вета
Калі кіраўнік дзяржавы катэгарычна адмаўляецца прымаць закон, ён выкарыстоўвае сваё права вета і вяртае яго на Капітолійскую гару. Канстытуцыя прадугледжвае для Кангрэса інструмент абыходу гэтай блакіроўкі — пераадоленне вета, якое патрабуе кваліфікаванай большасці ў дзве траціны галасоў як у Палаце прадстаўнікоў, так і ў Сенаце. Ва ўмовах жорсткай партыйнай палярызацыі дасягнуць такога кансэнсусу практычна немагчыма, таму прэзідэнцкая забарона найчасцей азначае канчатковае закрыццё ініцыятывы.
Разумеючы гэтую матэматычную перашкоду, заканадаўцы выпрацавалі іншую стратэгію пераадолення прэзідэнцкага супраціву. Спрэчныя ініцыятывы, уключаючы пакеты ваеннай дапамогі саюзнікам або новыя санкцыйныя рэжымы, наўмысна ўключаюцца ў тэксты крытычна важных законаў — напрыклад, у абавязковы абарончы бюджэт або рэзалюцыю аб фінансаванні федэральнага ўрада. Такія дакументы ў амерыканскай палітычнай практыцы адносяцца да катэгорыі must-pass — законы, якія неабходна прыняць любой цаной.
Паколькі прэзідэнт пазбаўлены права выбарачнага вета і не можа выкрэсліваць з тэксту асобныя нязручныя пункты, яму даводзіцца або падпісваць дакумент разам з непажаданымі геапалітычнымі дадаткамі, або блакаваць увесь бюджэт краіны цалкам. Апошні варыянт непазбежна правакаваў бы шатдаўн — прымусовую прыпынку працы дзяржаўных ведамстваў, закрыццё нацыянальных паркаў і спыненне выплат сотням тысяч амерыканскіх вайскоўцаў, памежнікаў і службоўцаў.
Пагроза такога сур'ёзнага ўнутранага крызісу і спадарожных рэпутацыйных страт звычайна звязвае Беламу дому рукі, прымушаючы кіраўніка выканаўчай улады капітуляваць і ўхваляць рашэнні Кангрэса. Але з улікам канфліктнага стылю працы Трампа і адказнасці перад краінай, на якой настойваюць дэмакраты, хутчэй за ўсё, менавіта ім давядзецца ісці на кампрамісы з упартым прэзідэнтам.
Акрамя пагрозы звычайнага шатдаўну, у арсенале Кангрэса ёсць яшчэ адзін важны інструмент фінансавага шантажу — галасаванне за павышэнне столі дзяржаўнага доўгу. Адмова падняць ліміт запазычанняў пагражае тэхнічным дэфолтам ЗША, абвалам рынку казначэйскіх аблігацый і панікай на Уол-стрыт. Упісаўшы пакеты ваеннай дапамогі Украіне або антырасійскія санкцыі ў закон аб столі дзярждоўгу па прынцыпе must-pass, дэмакраты могуць паспрабаваць загнаць Белы дом у кут, разлічваючы, што Трамп не рызыкне абрынуць фондавыя рынкі.
Аднак і на гэты ультыматум у выканаўчай улады знойдзецца цэлы спектр абыходных манеўраў. На першым этапе Казначэйства здольнае задзейнічаць «надзвычайныя бухгалтарскія меры», перакідваючы сродкі з унутраных дзяржаўных фондаў і выйграючы для Авальнага кабінета да паўгода часу без усялякага ўдзелу парламента.
Калі гэты рэсурс будзе вычарпаны, Белы дом можа загадаць Мінфіну перайсці да ручной прыярытызацыі плацяжоў: спраўна плаціць працэнты інвестарам па дзяржаблігацыях за кошт бягучых падатковых паступленняў, але замарозіць унутраныя сацыяльныя праграмы, усклаўшы віну за крызіс на несагаворлівых заканадаўцаў. І гэтак далей.
У гэтай гульні пераможа той бок, у якога больш нахабства і гатоўнасці ісці да канца, хто гатовы нанесці рэальную эканамічную шкоду сваёй краіне дзеля перамогі над апанентам. Сёння ж няма сумневу, што менавіта Трамп — самы нахабны і цынічны гулец на палітычнай мапе краіны.
Як сабатаваць законы
Нават калі закон паспяхова праходзіць абедзве палаты Кангрэса, выканаўчая ўлада мае ўражлівы арсенал сродкаў для блакіроўкі яго выканання, не звяртаючыся да прэзідэнцкага вета. Найбольш просты метад — выкарыстанне агаворак пра нацыянальную бяспеку.
У большасці санкцыйных і абаронных законаў парламентарый традыцыйна пакідаюць кіраўніку дзяржавы лазейку, якая дазваляе прыпыніць дзеянне пэўных нормаў, калі яны пагражаюць стратэгічным інтарэсам ЗША. Менавіта па такой схеме ў кастрычніку 2026 года Дональд Трамп заблакаваў уступленне ў сілу энергетычных санкцый супраць Расіі, прадугледжаных «пякельнымі санкцыямі».
Выкарыстоўваючы тую ж аргументацыю, Белы дом здольны спыніць перадачу ўжо ўхваленых ракетных комплексаў Кіеву, спаслаўшыся на крытычнае знясіленне ўласных запасаў Пентагона і пагрозу амерыканскай абараназдольнасці.
Калі новы закон не змяшчае падобных лазеек, адміністрацыя можа пайсці на прамое парушэнне дзеючых законаў, а менавіта Закона аб кантролі за ўтрыманнем сродкаў 1974 года, які пазбаўляе Белы дом права самаўпраўна ўтрымліваць грошы ў казне і абавязвае расходаваць сродкі строга на тыя мэты, што зацвердзіў парламент.
Аднак прэзідэнт можа свядома праігнараваць гэтае патрабаванне і загадваць замарозіць траншы на падтрымку Украіны. Палітычны разлік у такім сцэнары грунтуецца выключна на выйгрышы часу. Прымусіць адміністрацыю да выканання закона можна толькі праз працяглыя судовыя разбіральніцтвы. Пакуль парламентарыі будуць судзіцца з Белым домам, праходзячы інстанцыі да самага Вярхоўнага суда, пройдуць доўгія месяцы, цягам якіх фінансавая дапамога застанецца заблакаванай, а знешнепалітычная ініцыятыва — фактычна паралізаванай.
Не менш эфектыўнай тактыкай з'яўляецца штучнае зацягванне працэсаў, старая добрая бюракратычная валакіта. Выкананне закона можа захраснуць у бясконцых міжведамасных праверках і дадатковых аўдытах. Гістарычнымі прэцэдэнтамі служаць замарозка ваеннай дапамогі Украіне ў 2018–2019 гадах пад падставай праверкі ўзроўню карупцыі. Тады Дзяржаўны дэпартамент і Міністэрства фінансаў месяцамі зрывалі тэрміны ўвядзення абавязковых антырасійскіх санкцый паводле закона CAATSA.
Галоўны інструмент арганізацыі падобных затрымак знаходзіцца ў Адміністрацыйна-бюджэтным упраўленні Белага дома. Гэтая мала вядомая шырокай публіцы структура выконвае функцыі галоўнага бухгалтара прэзідэнта. Ні адзін долар з Казначэйства не можа быць пералічаны вайскоўцам без подпісу чыноўнікаў гэтага ўпраўлення. У 2019 годзе менавіта памочнік дырэктара гэтага ведамства Майкл Дафі па ўказанні з Авальнага кабінета паставіў пазнаку «замарозіць», адным росчыркам пёра спыніўшы ваенныя пастаўкі, ухваленыя цэлым парламентам.
Нават у сітуацыі, калі фінансавыя і бюракратычныя бар'еры ўдаецца пераадолець, прэзідэнт усё роўна захоўвае рычагі ціску на лагістычным і дыпламатычным узроўнях. Дзейнічаючы як Галоўнакамандуючы, кіраўнік дзяржавы можа загадаць Міністэрству абароны звярнуць праграмы навучання замежных вайскоўцаў або затрымаць выдачу экспартных ліцэнзій, неабходных для адпраўкі любых узбраенняў за мяжу.
На фінальным этапе Пентагон можа спаслацца на адсутнасць свабодных транспартных бортаў для фізічнай перакідкі тэхнікі ў Еўропу. Паралельна Белы дом здольны ператварыць ухваленую дапамогу ў інструмент дыпламатычнага ўльтыматуму, непублічна давёўшы да Кіева, што грузы зрушацца з месца толькі пасля згоды на амерыканскія ўмовы мірных перамоў або тэрытарыяльныя кампрамісы.
І гэта не ўвесь контрарсенал сродкаў супрацьдзеяння рашэнням Кангрэса, даступных Беламу дому. Атрымаўшы з Кангрэса бюджэт, нашпігаваны рознымі агаворкамі, кіраўнік дзяржавы фармальна ставіць пад ім свой подпіс, пазбягаючы шатдаўну. Аднак адначасова ён публікуе афіцыйны мемарандум для свайго апарату.
У гэтым дакуменце прэзідэнт заяўляе, што канкрэтныя пункты закона — напрыклад, патрабаванне перадаць зброю Кіеву ў трыццацідзённы тэрмін — неканстытуцыйна ўмяшчаюцца ў яго эксклюзіўныя паўнамоцтвы галоўнакамандуючага, замацаваныя ў другой артыкуле Канстытуцыі ЗША. Апіраючыся на такую трактоўку, ён дае прамы загад Казначэйству і Пентагону лічыць патрабаванні Кангрэса не абавязковымі да выканання, а толькі «кансультатыўнымі рэкамендацыямі». Такім чынам, закон сабатуецца, хоць фармальна ўступае ў сілу.
Падобным абнуленнем парламенцкіх забарон быў манеўр Джорджа Буша — малодшага ў 2005 годзе. На фоне скандалаў вакол «вайны з тэрарызмам» Кангрэс пераважнай большасцю прыняў «Папраўку Маккейна», якая забараняла прымяненне катаванняў і жорсткага абыходжання з затрыманымі на амерыканскіх ваенных базах. Дакумент быў прымацаваны да абавязковага абарончага бюджэту.
Буш падпісаў закон, аднак адначасова выпусціў мемарандум, у якім заявіў, што выканаўчая ўлада будзе трактаваць гэты забарону выключна праз прызму канстытуцыйных паўнамоцтваў галоўнакамандуючага. Фактычна прэзідэнт паведаміў сваім падначаленым, што, калі абарона краіны запатрабуе жорсткіх метадаў допыту, абсалютную забарону Кангрэса трэба разглядаць толькі як рэкамендацыю.
У 2017 годзе Кангрэс прыняў неаднаразова згаданы вышэй закон CAATSA, які ўводзіў абавязковыя санкцыі супраць Расіі і абмяжоўваў права Белага дома здымаць іх без дазволу парламента. Сутыкнуўшыся з пагрозай пераадолення вета, Трамп паставіў свой подпіс пад дакументам, аднак у тую ж хвіліну апублікаваў заяву, у якой назваў шэраг палажэнняў закона адкрыта неканстытуцыйнымі.
Ён наўпрост указаў, што спробы Капітолія дыктваць яму тэрміны дыпламатычных рашэнняў умяшчаюцца ў эксклюзіўную кампетэнцыю прэзідэнта. Менавіта гэтая папера дала Міністэрству фінансаў і Дзярждэпартаменту легальнае прыкрыццё, каб месяцамі зрываць дэдлайны ўвядзення санкцый, прапісаныя заканадаўцамі.
Прымусіць супрацоўнічаць чыноўнікаў адміністрацыі
Хоць шанцы Кангрэса на паспяховае крымінальнае пераследаванне самога прэзідэнта ЗША нязмерна малыя, заканадаўцы маюць інструменты ціску на членаў яго кабінета. Перспектыва адправіць непакорных чыноўнікаў за краты тэарэтычна выглядае як надзейны рычаг прымусу да супрацоўніцтва. Аднак у амерыканскім праве механіка арыштаў чыноўнікаў выканаўчай улады і прэзідэнцкіх памілаванняў уладкаваная складаней і нагадвае гульню «Камень, нажніцы, папера». У парламента ёсць некалькі спосабаў пакараць міністра за адмову даваць паказанні, і права памілавання, якое кіраўнік дзяржавы, несумненна, паспрабуе ўжыць, працуе далёка не супраць кожнага з іх.
Першы і самы распаўсюджаны шлях — класічнае крымінальнае пераследаванне. Калі чыноўнік адмаўляецца з'явіцца па павестцы або прадаставіць дакументы, Кангрэс галасуе за рэзалюцыю аб непавазе і перадае справу ў Мінюст для ўзбуджэння крымінальнай справы. Менавіта тут логіка прэзідэнцкай абароны працуе бездакорна.
Па-першае, пракуратура падпарадкоўваецца самому прэзідэнту, і гістарычна міністэрства проста адмаўляецца заводзіць справы на дзеючых чыноўнікаў адміністрацыі, спасылаючыся на прынцып падзелу ўлад. Па-другое, нават калі справа дойдзе да суда, гэта класічнае федэральнае злачынства. Прэзідэнт мае поўнае канстытуцыйнае права памілаваць свайго падначаленага ў любую хвіліну, нават прэвентыўна, да вынясення прысуду.
Каб абысці гэта, Кангрэс можа выкарыстаць грамадзянскі пазоў. Замест таго каб прасіць Міністэрства юстыцыі пасадзіць чыноўніка, парламентарыі падаюць на яго ў федэральны суд. Суддзя разглядае справу і выпісвае ордэр, які абавязвае перадаць дакументы. Калі той працягвае супраціўляцца, гэта кваліфікуецца ўжо як грамадзянская непавага да суда, і Вярхоўны суд ЗША пастанавіў, што прэзідэнт не мае права мілаваць за грамадзянскую непавагу. Правасуддзе адрознівае пакаранні на каратэльныя, за якія можна памілаваць, і прымусовыя.
Паколькі арышт за грамадзянскую непавагу пераследуе мэту не пакараць чалавека за мінулае, а прымусіць яго выканаць рашэнне суддзі проста цяпер, прэзідэнцкая абарона тут бяссільная. Чыноўнік, паводле ідэі, павінен сядзець у камеры да таго часу, пакуль не падпарадкуецца. Аднак на практыцы ў гісторыі ЗША ні адзін федэральны суддзя ніколі не адпраўляў дзеючага міністра за краты з-за інстытуцыянальнага спрэчкі пра дакументы паміж Кангрэсам і Белым домам. Суды ўжываюць прынцып падзелу ўлад і абмяжоўваюцца штрафамі або дэкларатыўнымі рашэннямі, пазбягаючы фізічнага арышту вышэйшых службовых асоб.
У тэорыі замест прамых арыштаў міністраў Кангрэс можа перадаваць матэрыялы расследаванняў генеральным пракурорам штатаў: прэзідэнцкае памілаванне не абараняе ад абвінавачанняў у парушэнні законаў штатаў. Парламент таксама можа выклікаць на слуханні топ-менеджараў банкаў, трэйдараў і страхоўшчыкаў, якія забяспечваюць лагістыку паставак расійскага дызелю, пагражаючы адкліканнем іх ліцэнзій.
Але Белы дом і тут можа адказаць блакіроўкай супрацоўніцтва ведамстваў з камітэтамі Кангрэса праз спасылкі на выканаўчую прывілею, перакладаннем расследаванняў на лаяльныя федэральныя ведамствы Мінюсту і выдачай закрытых гарантый бяспекі або надзвычайных індульгенцый прыватным структурам, задзейнічаным у абыходзе санкцый.
Існуе і самы радыкальны спосаб ціску, пра які ўспамінаюць выключна ў моманты вострых палітычных крызісаў, — унутранае парламенцкае прымус. На світанку амерыканскай гісторыі Кангрэс не звяртаўся ні да пракурораў, ні да суддзяў. Парламент адсылаў уласнага прыстава службы бяспекі, каб той фізічна арыштаваў непакорлівага міністра, даставіў яго ў Капітолій і замкнуў у спецыяльным пакоі. Паколькі гэта не крымінальнае пакаранне, а ўнутраны парламенцкі механізм, прэзідэнцкае памілаванне на яго не распаўсюджваецца ўвогуле.
Кангрэс не выкарыстоўваў працэдуру ўнутраных арыштаў з 30-х гадоў ХХ стагоддзя. Калі сёння ўзброены прыстаў Палаты прадстаўнікоў паспрабуе арыштаваць міністра абароны або дзяржаўнага сакратара, ён непазбежна сутыкнецца з агентамі сілавых службаў, якія ахоўваюць гэтых асоб. Спроба рэалізацыі такога сцэнарыя прывядзе да прамога фізічнага сутыкнення сілавых структур дзвюх галін улады і беспрэцэдэнтнага канстытуцыйнага крызісу.
Такім чынам, абсалютнага імунітэту ў членаў прэзідэнцкага кабінета не існуе, але паспяховасць ціску на іх залежыць ад таго, наколькі далёка заканадаўцы гатовыя зайсці, рызыкуючы справакаваць сілавы параліч дзяржаўнага апарата. Наўрад ці ў дэмакратаў хопіць смеласці на такія беспрэцэдэнтныя крокі, а вось у здольнасці Трампа парушаць усе магчымыя нормы і правакаваць нябачаныя раней канфлікты ніхто не сумняваецца.
Татальная сенатская блакада
У Сената ёсць яшчэ адзін рычаг — ён мае манапольнае права зацвярджаць прызначэнні на ўсе ключавыя федэральныя пасады: ад міністраў і кіраўнікоў агенцтваў да паслоў, федэральных суддзяў і вышэйшага генералітэту. Аднак нічога не можа зрабіць з тымі чыноўнікамі, якія ўжо былі прызначаныя на свае пасады папярэднім складам сенатараў; для імпічменту чыноўніка патрэбныя тыя ж немагчымыя 67 галасоў.
Калі Сенат настроены варожа, прэзідэнту даводзіцца і тут карыстацца юрыдычнымі лазейкамі. Напрыклад, прызначаць «выконваючых абавязкі» — acting officials, час знаходжання якіх на пасадзе хоць і абмежаваны законам, але дапускае магчымасці падаўжэння, зноў-такі выкарыстоўваючы сумнеўныя хады. Менавіта так, хутчэй за ўсё, будзе дзейнічаць Трамп, ведаючы, што абскарджанне яго незаконных дзеянняў і загадаў прызначаных «і. а.» у судзе можа заняць месяцы або гады.
Сенат можа выкарыстаць яшчэ адну зброю — поўную адмову зацвярджаць любыя прэзідэнцкія намінацыі. Кожная адміністрацыя патрабуе зацвярджэння тысяч чыноўнікаў: ад паслоў і федэральных суддзяў да намеснікаў міністраў па лагістыцы і фінансах. Паводле задумы айцоў-заснавальнікаў, калі Сенат адмаўляецца праводзіць слуханні, апарат кіравання фактычна паралізаваны. Перадбачаецца, што прэзідэнт фізічна не зможа кіраваць трыльённай эканомікай толькі сіламі вузкага кола дарадцаў і будзе вымушаны абмяняць размарозку бюджэту на зацвярджэнне сваіх кадраў.
Пагроза анулявання праз суды рашэнняў кіраўнікоў, чые прызначэнні не былі зацверджаныя Сенатам, часам прымушае апарат прэзідэнта адмаўляцца ад прамалінейнага выкарыстання статусу «і. а.» і канструяваць шматслаёвыя схемы з прыдуманымі пасадамі, дэлегаваннем права подпісу і ратыфікацыямі дакументаў заднім чыслом.
Калі ў 2020 годзе суддзі пачалі адмяняць рашэнні незаконна прызначаных кіраўнікоў міністэрства ўнутранай бяспекі (DHS), ведамства пачало фармальна дэлегаваць права подпісу ніжэйстаячым супрацоўнікам. Палітычнае рашэнне прымаў прызначэнец прэзідэнта, але на дакументах стаяў подпіс легітымнага клерка, да якога ў судоў не было пытанняў. Паралельна юрысты Белага дома пачалі прыдумляць для лаялістаў пасады, не прапісаныя ў законах.
У 2019 годзе Кен Кучынэллі не меў дастатковага стажу для легальнага прызначэння выконваючым абавязкі намесніка міністра. Каб абысці абмежаванні, для яго стварылі выдуманую пасаду «старэйшага чыноўніка, які выконвае функцыі намесніка міністра». Гэта вывела яго з-пад дзеяння ўстаноўленых тэрмінаў закона аб вакансіях (FVRA) і дазволіла кіраваць міграцыйнай палітыкай, пакуль суды месяцамі разбіраліся з гэтым.
Часам у выпадку з ключавымі міністэрствамі адміністрацыя выкарыстоўвае канфлікты паміж федэральнымі законамі. Падчас кадравага крызісу ў Міністэрстве юстыцыі ў 2018 годзе Дональд Трамп прызначыў Мэцью Уітакера выконваючым абавязкі генпракурора паводле агульнага закона FVRA. Апазіцыя і шэраг штатаў падалі іскі, патрабуючы перадаць пост зацверджанаму Сенатам намесніку Роду Розэнстайну на падставе профільнага закона самога ведамства. Пакуль суды трацілі час на разбор іерархіі двух канкуруючых статутаў, Уітакер некалькі месяцаў працягваў кіраваць міністэрствам.
Калі ж суд урэшце прызнае прызначэнне незаконным і анулюе загады чыноўніка, Белы дом ужывае працэдуру ратыфікацыі заднім чыслом. У верасні 2020 года суд пастанавіў, што Чад Вулф незаконна ўзначальваў міністэрства ўнутранай бяспекі, і адмяніў яго дырэктывы. У адказ адміністрацыя на некалькі гадзін зрабіла кіраўніком ведамства Пітэра Гэйнара, чыья лінія кадравай пераемнасці была бездакорнай. Ён падпісаў мемарандум, які афіцыйна ратыфікаваў усе мінулыя загады Вулфа, і адразу дэлегаваў паўнамоцтвы назад. Суду спатрэбілася некалькі месяцаў, каб разабрацца ў гэтым пытанні; да таго часу Трамп знайшоў новыя спосабы, каб пратолкнуць свае прызначэнні.
На ўзроўні вышэйшых інстанцый галоўным інструментам адміністрацыі сталі экстранныя апеляцыі ў Вярхоўны суд, вядомыя як «ценявы рэестр» (Shadow Docket). Калі федэральныя суддзі выпісваюць папярэднія забароны на загады прэзідэнта з-за працэдурных парушэнняў, Белы дом звяртаецца наўпрост у Вярхоўны суд, дамагаючыся часовай размарозкі сваіх рашэнняў на ўвесь перыяд доўгіх апеляцый.
Маштаб прымянення гэтай працэдуры радыкальна змяніўся ў апошнія гады. Калі пры Бушы і Абаме Мінюст запытваў экстранную замарозку рашэнняў ніжніх судоў у суме 8 разоў за 16 гадоў, то адміністрацыя Трампа выкарыстала яе больш за 40 разоў. У 28 выпадках кансерватыўная большасць Вярхоўнага суда цалкам або часткова стала на бок адміністрацыі. Гэта дазволіла Трампу ўвасабляць у жыццё спрэчныя рашэнні, якія датычылі іміграцыйных абмежаванняў, дзяржаўных выдаткаў, адмен экалагічных нормаў, нягледзячы на іх блакіроўку ў судах ніжэйшых інстанцый.
Вайна ўсіх супраць усіх
Права вета на законы Кангрэса стане галоўным правілам прэзідэнта. Трамп гатовы адхіляць любыя ініцыятывы дэмакратаў, якія супярэчаць яго палітычнаму бачанні, перакладаючы на заканадаўцаў адказнасць за магчымую прыпынку працы ўрада або паніку на біржы. Аднак бязкампрамісная лінія Трампа часта адштурхоўвае ўмераных рэспубліканцаў. У Кангрэсе ўжо фармаваліся двухпартыйныя кааліцыі (з удзелам такіх рэспубліканцаў, як сенатар Том Тіліс і кангрэсмен Дон Бэкан), якія адкрыта крытыкуюць палітыку ўступак Расіі і патрабуюць аднаўлення падтрымкі саюзнікаў.
Аптымістычны сцэнар для Украіны прадугледжвае, што дэмакратам удасца ўгаварыць дастатковую колькасць рэспубліканцаў падтрымаць дапамогу ёй, каб паспяхова ціснуць на Трампа. Аргументам для такога двухпартыйнага кампрамісу могуць стаць нізкія рэйтынгі прэзідэнта і непазбежны канец яго палітычнай кар'еры не толькі ў сілу таго, што праз два гады скончацца яго прэзідэнцкія паўнамоцтвы, але і проста з-за ўзросту, у той час як Рэспубліканскай партыі давядзецца адказваць на нязручныя пытанні перад сваімі выбаршчыкамі пасля захаду эпохі Трампа.