Сіняя хваля: чаго чакаць ад вынікаў прамежкавых выбараў у Кангрэс ЗША
- 3.11.2026, 15:30
Амерыканцы шукаюць альтэрнатыву.
Два гады таму Данальд Трамп упэўнена перамог на прэзідэнцкіх выбарах у ЗША. Тады за яго прагаласавала большасць выбарцаў, але цяпер пра такую падтрымку казаць ужо не даводзіцца: амерыканцы шукаюць альтэрнатыву. Гэта адкрывае дэмакратам магчымасць атрымаць кантроль над адной, а магчыма, і абедзвюма палатамі Кангрэса, што толькі дадасць праблем прэзідэнту, паведамляе BBC.
У аўторак у ЗША праходзяць прамежкавыя выбары, на якіх абіраюцца ўсе 435 членаў Палаты прадстаўнікоў, трэць сенатараў, губернатары і чальцы заканадаўчых сходаў многіх штатаў, а таксама многія іншыя службовыя асобы мясцовага ўзроўню.
Прэзідэнта ў гэтым цыкле абіраць не будуць. Гэта акалічнасць істотна зніжае яўку: на прамежкавыя выбары, як паказвае шматгадовы досвед, ходзяць больш палітызаваныя і матываваныя выбарцы, а асабліва — праціўнікі прэзідэнта, што жадаюць рэваншу за паразу двухгадовай даўніны.
У каго больш шанцаў на гэтых выбарах? Што будзе, калі дэмакраты возьмуць пад кантроль Палату прадстаўнікоў і Сенат? Якія перспектывы новага імпічменту Трампа? Разбяром усе гэтыя пытанні па парадку.
Гісторыя паўтараецца
На прэзідэнцкіх выбарах яўка бывае значна вышэйшая. Найчасцей выбарцы галасуюць за прадстаўнікоў адной і той жа партыі на ўсе пасады, таму разам з прэзідэнцтвам пераможная партыя часта атрымлівае і большасць у Кангрэсе. Так было і ў 2024 годзе, калі большасць у абедзвюх палатах атрымалі рэспубліканцы, і ў 2020-м, калі Кангрэс кантралявалі дэмакраты.
Праз два гады кіроўная партыя найчасцей губляе месцы, як мінімум у Палаце прадстаўнікоў, — такая тэндэнцыя назіраецца практычна ўсю амерыканскую гісторыю. Гэта нярэдка вядзе і да поўнай страты кантролю над палатой, асабліва калі перавага першапачаткова была невялікая. У апошнія дзесяцігоддзі менавіта так і адбывалася, і гэта ў поўнай меры адносіцца да двух папярэдніх прамежкавых выбараў — 2018 і 2022 гадоў.
Два рэдкія выключэнні адбыліся больш за 20 гадоў таму: у 1998 годзе дэмакраты пры Біле Клінтане дадалі месцаў у Палаце прадстаўнікоў, але засталіся ў меншасці, а ў 2002-м рэспубліканцы пры Джорджы Бушы-малодшым умацавалі сваю большасць. У абодвух выпадках прэзідэнты карысталіся надзвычай высокім рэйтынгам адабрэння. Сувязь паміж папулярнасцю прэзідэнта і вынікамі яго партыі на прамежкавых выбарах даўно адзначаная палітолагамі.
«Уявіце, што я ў бюлетэні», — увяшчаў сваіх прыхільнікаў прыйсці на выбары Трамп на з’ездзе рэспубліканцаў, наладжаным у пачатку верасня, што само па сабе незвычайна: такія з’езды праводзяцца перад прэзідэнцкімі выбарамі.
З моманту прыходу ў палітыку Данальда Трампа на тых выбарах, дзе яго не было ў бюлетэні, рэспубліканцы выступалі і праўда незадавальняльна. Гэты досвед, безумоўна, недастатковы для шырокіх абагульненняў, але ўсё ж: прамежкавыя выбары 2018 года яны з усіх пунктаў гледжання прайгралі, а ў 2022 годзе — пры непапулярным 79-гадовым прэзідэнце-дэмакраце Джо Байдэне, пры высокіх цэнах на бензін — замест абяцанай «чырвонай хвалі» яны атрымалі ў Палаце прадстаўнікоў хісткую большасць у некалькі галасоў.
Трампу сёлета споўнілася 80 гадоў, яго сярэдні па ўсіх апытаннях рэйтынг — на ўзроўні 36–37%. У Джо Байдэна ў кастрычніку 2022 года і ў самога Трампа ў кастрычніку 2018-га рэйтынг быў вышэйшы. Як адзначае аналітык The New York Times Нэйт Кон, гэта ўвогуле самы нізкі рэйтынг прэзідэнта перад прамежкавымі выбарамі — як мінімум з сярэдзіны XX стагоддзя.
Бензін цяпер каштуе ў сярэднім 4,25 долара за галон (3,785 літра), у кастрычніку 2022 года было 3,80. Дорага каштуе не толькі паліва: даражэюць харчаванне, электраэнергія і многія іншыя важныя тавары і паслугі, і ў апытаннях грамадскай думкі гэта адлюстроўваецца асабліва яскрава.
Знешняя палітыка пры гэтым рэдка апынаецца ў цэнтры ўвагі на прамежкавых выбарах у ЗША, калі яе наступствы не закранаюць непасрэдна амерыканцаў. На гэты раз Трамп, аднак, неаднаразова спрабаваў звязаць рост цэн на паліва не столькі са сваёй ваеннай кампаніяй супраць Ірана, колькі з вайной Расіі супраць Украіны.
Ненадзейныя апытанні
Пры абмеркаванні апытанняў неабходна зрабіць некалькі агаворак. Сацыялагічныя апытанні ў прынцыпе не здольныя прадказваць будучыню: яны з той ці іншай ступенню дакладнасці адлюстроўваюць настроі рэспандэнтаў (не ўсяго соцыуму і не ўсіх выбарцаў) у момант апытання.
У амерыканскім кантэксце да гэтага дадаецца праблема рэпрэзентатыўнасці выбаркі. У выпадку з анлайн-апытаннямі многае сведчыць, што ў іх заўважна больш прыхільнікаў дэмакратаў. Праводзіць тэлефонныя апытанні з кожным годам становіцца ўсё складаней і даражэй. Шмат хто проста не хоча адказваць на званкі з невядомых нумароў: так, у апытанні The New York Times–Siena 12–19 кастрычніка ўзялі ўдзел 3 484 выбарцы, і, каб іх адшукаць, давялося зрабіць 412 тысяч званкоў.
Пры гэтым і тут поўнай упэўненасці ў тым, што атрымалася рэпрэзентатыўная выбарка, у полстараў няма. Яны спрабуюць кампенсаваць перакосы, надаючы большы статыстычны ваг прадстаўнікам недапрадстаўленых катэгорый.
Недапрадстаўленасць сацыяльна кансерватыўных выбарцаў без вышэйшай адукацыі ўжо не раз прыводзіла да прыкметных разыходжанняў паміж вынікамі апытанняў і вынікамі выбараў. Найбольш яскравы прыклад — перамога Трампа ў 2016 годзе, калі апытанні паказвалі перавагу Хілары Клінтан. Але паказальны і 2020 год: апытанні давалі Джо Байдэну вялікі адрыў ад Трампа. Байдэн у выніку перамог, але далёка не з такой перавагай, як можна было меркаваць па апытаннях.
Тым не менш пры ўсім разнастайнасці метадалогій апошняе апытанне, у якім колькасць тых, хто адобраў дзейнасць прэзідэнта Трампа, хоць крыху перавысіла колькасць тых, хто не адобраў, праводзілася ў самым пачатку сакавіка. У мінулым, і ў прыватнасці — перад прэзідэнцкімі выбарамі 2024 года, Трамп упэўнена лідзіраваў па такіх пытаннях, як эканоміка і іміграцыя, але цяпер нават тут большасць апытаных яго палітыку не адобрвае.
Тарыфныя войны з усім светам, асабліва з бліжэйшымі суседзямі — Канадаю і Мексікай, — прывялі да падаражання імпарту, а сапраўдная, з ракетамі і бомбамі, вайна з Іранам — да росту сусветных цэн на нафту і бензін у ЗША. Апытанні паказваюць, што замежнымі войнамі і ростам кошту жыцця незадаволены цяпер і многія рэспубліканцы, не кажучы ўжо пра дэмакратаў і незалежных выбарцаў.
Перспектывы ў Палаце прадстаўнікоў і джэрымендарынг
Рэспубліканцам, каб страціць большасць у Палаце прадстаўнікоў, трэба зусім няшмат: цяпер у іх 218 месцаў супраць 214 у дэмакратаў, яшчэ некалькі месцаў вакантныя. Адразу пасля выбараў 2024 года суадносіны былі 220 супраць 215 пры мінімальнай большасці ў 218 месцаў.
Трамп спрабаваў пазбегнуць страты кантролю над ніжняй палатай Кангрэса шляхам перанарэзкі выбарчых акругаў. Гэта даўняя з’ява ў амерыканскай палітыцы, яна мае асаблівую назву — джэрымендарынг. Калісьці гэта было свайго кшталту мастацтва, але ў эпоху вялікіх даных яно ператварылася ў дакладную навуку.
Месца жыхарства выбарцы, узрост, пол, узровень адукацыі, узровень даходаў, расава-этнічная прыналежнасць, спажывецкія паводзіны дазваляюць мадэляваць, за каго гэты выбарца прагаласуе. Частая вядома таксама, хто ўдзельнічаў у мінулых выбарах, а ва многіх выпадках — і партыйная прыналежнасць. Ведаючы ўсё гэта, заканадаўцы ў кожным штаце могуць праводзіць межы выбарчых акругаў так, каб максімізаваць выйгрыш сваёй партыі.
У кожнай акрузе павінна быць прыкладна роўная колькасць жыхароў, але іншых абмежаванняў для творчасці заканадаўцаў у ЗША практычна не засталося. Заканадаўцы-дэмакраты могуць далучыць маланаселеную сельскую мясцовасць да раёна буйнога горада — і галасы кансерватыўных фермераў патонуць у ліберальным моры гараджан. Рэспубліканская большасць у кансерватыўным штаце можа зрабіць наадварот — расшчэпіць больш ліберальны вялікі горад на вузкія палосы і ўключыць іх у шырокія сельскія акругі. Гэта яшчэ параўнальна простыя прыёмы — выбарчыя акругі могуць набываць самыя вычварныя формы.
Да нядаўняга часу, праўда, джэрымендарынг практыкавалі пасля перапісу, а перапіс праводзіцца кожныя 10 гадоў — апошні быў у 2020 годзе. Мінулым годам Трамп занядбаў гэтай умоўнасцю і заклікаў рэспубліканцаў у тых штатах, дзе яны кантралююць заканадаўчы сход, намаляваць новыя электаральныя карты, каб не дапусціць дэмакратаў да ўлады. У некаторых штатах гэтаму перашкодзілі суды, але ў такіх буйных штатах, як Тэхас і Фларыда, новыя карты былі намаляваныя. Дэмакраты ў адказ перамалявалі межы ў сваіх штатах — у прыватнасці, у Каліфорніі.
Непартыйны аналітычны цэнтр Cook Political Report у гэтым сезоне некалькі разоў пераглядаў сваю класіфікацыю выбарчых акругаў. Да канца кастрычніка ён прыйшоў да высновы, што 218 акругаў у той ці іншай ступені схіляюцца да дэмакратаў (прычым у 186 верагоднасць абсалютная). 218 — гэта ўжо мінімальная большасць. А звыш таго, яшчэ ў 17 акругах вынік непрадказальны, то-бок у нейкіх з іх дэмакраты рэальна могуць перамагчы.
Адны і тыя ж выбарцы на адных выбарах могуць прагаласаваць за адну партыю, а на наступных — за іншую. У 2024 годзе Трамп і рэспубліканцы прыцягнулі на свой бок рэкордную колькасць іспанамоўных выбарцаў — раней тыя ў масе сваёй галасавалі за дэмакратаў, але перад мінулымі выбарамі перавага Камалы Харыс сярод гэтай часткі электарату складала ўсяго сем працэнтных пунктаў.
Цяпер велізарная большасць іспанамоўных выбарцаў зноў падтрымлівае дэмакратаў — у згаданым апытанні The New York Times–Siena (12–19 кастрычніка) на пытанне «Калі б выбары 2026 года ў Кангрэс адбыліся сёння, вы ў вашай акрузе прагаласавалі б за кандыдата-дэмакрата ці за рэспубліканца?» 61% рэспандэнтаў з гэтай кагорты адказалі, што за дэмакрата. На гэтай хісткай глебе рэспубліканцы пабудавалі свае электаральныя карты ў Тэхасе і Фларыдзе. Там, дзе шанцы партыі яшчэ нядаўна здаваліся абсалютнымі, цяпер усё плыве і хістаецца.
У рэспубліканцаў і іх саюзнікаў, якія маюць уласныя электаральныя фонды, застаецца значная перавага перад дэмакратамі ў фінансавых рэсурсах, а рынкі рэкламы ў Тэхасе і Фларыдзе самыя дарагія ў краіне. Да таго ж іспанамоўны электарат неаднародны — напрыклад, кубінцы або выхадцы з Венесуэлы, якіх асабліва шмат у Фларыдзе, не давяраюць дэмакратам і ўспрымальныя да спробаў маляваць іх як «сацыялістаў» (а некаторыя з іх, пра што пойдзе гаворка далей, і самі называюць сябе сацыялістамі).
Тым не менш незадавальненне Трампам і Рэспубліканскай партыяй не абмяжоўваецца іспанамоўным электаратам. Яркім, але далёка не адзіным прыкладам можа быць Шостая акруга Кентукі, дзе ў 2024 годзе Трамп перамог з перавагай у 15 працэнтных пунктаў. Гэта галоўны цэнтр вытворчасці віскі-бурбона. З-за тарыфнай вайны Трампа, якую ў Канадзе ўспрымаюць як пасягненне на незалежнасць краіны, восем з 10 канадскіх правінцый забаранілі імпарт амерыканскага віскі.
Перспектывы ў Сенаце
У Сенат выбары сёлета праходзяць у 35 штатах. У дэмакратаў і прымыкаючых да іх незалежных сенатараў у цяперашнім складзе Сената 47 месцаў са 100. Каб атрымаць большасць, ім трэба дадаць яшчэ чатырох сенатараў і пры гэтым захаваць усіх, хто ёсць. Нават пры цяперашнім спадарожным ветры і тое і другое — вельмі амбіцыйная мэта.
У гэтым годзе мае перавыбірацца сенатар-дэмакрат Джон Ософ у Джорджыі — у пачатку года яго становішча лічылася ўразлівым, і на гэта тады ўказвалі і даныя апытанняў, хоць у апошнія месяцы ён прыкметна вырваўся наперад. У Мінесоце, Мічыгане, Нью-Гэмпшыры дзеючыя сенатары-дэмакраты вырашылі завяршыць сваю кар’еру, таму дэмакраты вылучылі новых кандыдатаў. Усё гэта — у рознай ступені калеблівыя, «фіялетавыя» штаты, і каб захаваць іх за сабой, дэмакратам даводзіцца змагацца. І гэта толькі дзеля таго, каб утрымаць наяўныя 47 месцаў.
З новых штатаў даволі высокія шанцы ў дэмакратаў першапачаткова былі толькі ў Паўночнай Караліне, дзе ў Сенат балатуецца папулярны былы губернатар Рой Купер. Тэарэтычна шанцы былі таксама ў штаце Мэн, калі б удалося перамагчы рэспубліканку С’юзан Колінз. Але яна вельмі вопытная палітык і ўжо не раз абіралася ў гэтым штаце, нягледзячы на яго лёгкі крэн у бок дэмакратаў.
Спачатку ў дэмакратаў быў харizmатычны кандыдат, які супрацьпастаўляў сябе партыйнаму істэблішменту, — Грэм Платнер. Але яго адзін за адным пераследавалі скандалы і абвінавачанні ў сексуалізаваным гвалце, таму ў ліпені Платнер быў вымушаны спыніць кампанію. Замест яго дэмакраты вылучылі Троя Джэксана, аднак вынік яго барацьбы з Колінз Cook Political Report ацэньвае як непрадказальны.
Усе астатнія штаты, дзе сёлета праходзяць выбары, выглядалі не як фіялетавыя, а як паўнавартасна чырвоныя — у Тэхасе, Агаё, Айове, Алясцы Трамп у 2024 годзе апярэдзіў сваю саперніцу Камалу Харыс на 10 працэнтных пунктаў і болей.
Тым не менш у гэтых чатырох штатах шматлікія апытанні паказваюць перавагу дэмакратаў. У Тэхасе дэмакрат Джэймс Таларыка лідзіруе амаль ва ўсіх апытаннях з пачатку лета.
Перспектыва «сіняга» Тэхаса за апошнія гады не раз — і ў 2016-м, і ў 2018-м, і ў 2020 годзе — аказвалася для дэмакратаў міражом. Тым не менш апытанні паказваюць, што ў іх ёсць шанцы ва многіх тэхаскіх акругах (нягледзячы на джэрымендарынг) і нават на выбарах губернатара супраць добра знаёмага тэхасцам рэспубліканца Грэга Эбота.
І гэта яшчэ не ўсё. Канзас не абіраў дэмакрата ў Сенат з 1932 года (і да таго гэта адбывалася таксама рэдка). Паўднёвая Караліна чатыры разы галасавала за рэспубліканца Ліндсі Грэма. Але цяпер, згодна з апытаннямі, перспектыва перамогі дэмакратаў у гэтых штатах не выглядае немагчымай.
Усё гэта — прыкметы «хвалевых» выбараў, калі партыя перамагае нават далёка за межамі сваёй звычайнай тэрыторыі. Хвалявымі былі прамежкавыя выбары 2018 года (тады дэмакраты перамаглі) або выбары 2010 года пры прэзідэнце Бараку Абаме — тая хваля прынесла ў Кангрэс прыхільнікаў Руху чайнапіцця, ідэалагічных папярэднікаў трампізму.
Левы ўхіл
Нягледзячы на прывабныя перспектывы, дэмакратам яшчэ належыць барацьба за захаванне сенатарскага месца ў яшчэ адным штаце, які аказваецца ў цэнтры сутычкі на ўсіх выбарах, — Мічыгане. Першапачаткова дэмакратычны істэблішмент глядзеў на гэтыя выбары з адносным спакоем. Але на пачатку жніўня на сенатарскіх праймерыз у Мічыгане перамог кандыдат па імені Абдул Эль-Саед.
Эль-Саед — мусульманін арабскага паходжання, і яго палітычныя апаненты ўжо спрабуюць выкарыстаць гэта супраць яго. У Мічыгане жыве буйная арабская супольнасць — не менш за 2% насельніцтва штата, а ў горадзе Дзіярборн з насельніцтвам 109 тысяч чалавек арабы складаюць большасць.
У глыбока палярызаваным штаце гэта важны сегмент электарату, якім нельга пагарджаць. Але і перабольшваць гэты фактар не варта. Шмат мічганцаў арабскага паходжання — людзі сацыяльна кансерватыўных поглядаў, а Абдул Эль-Саед ідзе на выбары з адкрыта прагрэсісцкімі лозунгамі. У гэтым сэнсе ўніверсітэцкі Эн-Арбор для яго не менш важны, чым Дзіярборн.
Праймерыз — гэта працэс ідэалагічнай чысткі: там галасуюць самыя радыкальныя і самыя ідэалагізаваныя выбарцы, якія не падобныя не толькі на сярэдняга амерыканца, але нават і на сярэдняга выбарцу сваёй партыі. Ад кандыдатаў яны патрабуюць фанатычнай адданасці ідэалогіі і непрымірымасці да апанентаў, а палітыкаў, якія гэтым крытэрам не адпавядаюць, караюць непераабраннем.
Ужо каля дзесяці гадоў гэтая дынаміка прыкметная ў Рэспубліканскай партыі: Міт Ромні або Ліз Чэйні калісьці былі аўтарытэтнымі постацямі, пачалі крытыкаваць Данальда Трампа — і на гэтым іх палітычная кар’ера скончылася. Але і цэнтрысцкі істэблішмент дэмакратаў атакуюць — толькі з процілеглага флангу.
У канцы мінулага года, нягледзячы на супраціў партыйнага кіраўніцтва, мэрам Нью-Ёрка быў абраны дэмакратычны сацыяліст Зохран Мамдані («Дэмакратычныя сацыялісты Амерыкі» — гэта фармальная арганізацыя, Мамдані плаціць у ёй сяброўскія ўзносы і абавязваецца публічна падтрымліваць яе пазіцыю па ўсіх пытаннях). Сёлета цэлы шэраг дэмакратычных сацыялістаў і іх ідэалагічных саюзнікаў перамог на праймерыз перад выбарамі ў Кангрэс. Аднак усё гэта адбывалася ў глыбока дэмакратычных штатах, дзе рэальнай небяспекі прайграць рэспубліканцам у кандыдатаў-інсургентаў не было.
Іншая справа — Мічыган. У калеблівым штаце, дзе кожны голас на вагу золата, кандыдат з замежным імем, які пастаянна гаворыць пра генацыд у Газе, выглядаў надзвычай рызыкоўным выбарам. І з гэтым можна было б змірыцца, калі б Эль-Саед перамог на праймерыз з разгромным лікам, як здавалася паводле даных апытанняў. Але — і гэта яшчэ адзін прыклад таго, што да апытанняў трэба ставіцца асцярожна, — у выніку ён перамог з перавагай менш як у адзін працэнтны пункт.
Пасля праймерыз ён змякчыў сваю пазіцыю па многіх пытаннях, з адным прыкметным выключэннем — ён па-ранейшаму жорстка крытыкуе Ізраіль. Ён таксама спыніў супрацоўніцтва са скандальным інфлюэнсерам Хасанам Пайкерам, які вядомы не толькі шматлікімі антыізраільскімі выказваннямі, але і, напрыклад, заяўленнямі пра тое, што Амерыка заслужыла тое, што з ёй здарылася 11 верасня 2001 года.
Эль-Саед нагадвае, што ён не з’яўляецца дэмакратычным сацыялістам, і фармальна гэта праўда, хоць па сутнасці яго пазіцыя мала адрозніваецца ад платформы «Дэмакратычных сацыялістаў Амерыкі».
За апошнія некалькі тыдняў Эль-Саед у большасці апытанняў лідзіруе. Магчыма, гэтаму спрыяе той факт, што яго рэспубліканскі апанент Майк Роджэрс падтрымлівае Данальда Трампа нават у самых непапулярных яго пачынаннях — да верасня ён абараняў рашэнне Трампа пачаць вайну з Іранам, нягледзячы на выкліканы ёю рост цэн.
Дата-цэнтры, якія ўсе ненавідзяць
На гэтых выбарах ва ўсёй паўнаце выявілася адна зусім новая праблема, якая хвалюе выбарцаў, — гіганцкія дата-цэнтры.
Пры гэтым самі па сабе дата-цэнтры — зусім не новая з’ява. Як паказвае сайт Data Center Map — рэсурс, што з’явіўся ў 2007 годзе і збірае даведкавую інфармацыю для гэтай галіны, — цэнтры апрацоўкі даных ёсць паўсюль, нават у самых аддаленых закутках планеты. Менавіта там усталяваныя фізічныя носьбіты даных, якія генеруе і захоўвае чалавецтва. Дзясяткі гадоў яны працавалі, звычайна ў вельмі нязыркіх будынках, а грамадства практычна не здагадвалася пра іх існаванне і тым больш не ўспрымала гэта як праблему.
Дата-цэнтры могуць быць самых розных памераў, але за апошнія некалькі гадоў быў пабудавана мноства гіганцкіх аб’ектаў, перадусім для навучання вялікіх моўных мадэляў. У ЗША гэты працэс ідзе асабліва хутка.
У 2021 годзе — да выхаду першай ітэрацыі ChatGPT — у свеце налічвалася каля 8 тысяч дата-цэнтраў. Праз пяць гадоў — ужо ў паўтара раза больш. Больш за 5 тысяч з іх знаходзяцца ў ЗША. Па магутнасці ў гігаватах (даныя Міжнароднага энэргетычнага агенцтва за чэрвень 2025 года) на Амерыку прыпадала 53,73% усёй індустрыі дата-цэнтраў свету.
Гэта толькі тое, што ўжо запушчана, але тэмпы росту ўсё паскараюцца. Дата-цэнтр OpenAI у Абіліне (штат Тэхас) усяго за два гады стаў супастаўны па плошчы з галоўным авіябудаўнічым заводам Boeing. Meta (абвешчаная ў Расіі «экстрэмісцкай арганізацыяй») будуе ў Луізіяне комплекс Hyperion плошчай 15 квадратных кіламетраў — гэта больш, чым лонданскі міжнародны аэрапорт «Хітроў», прычым не тэрміналы, а лётнае поле. Запусціць яго плануецца паміж 2032 і 2036 гадам.
З такой жа хуткасцю, з якой гэта інфраструктура разрасталася, змянялася і стаўленне да яе амерыканцаў. Спачатку многія радаваліся, што дата-цэнтры прынясуць новыя працоўныя месцы — на гэта рабіла акцэнт індустрыя, і занятасць сапраўды вырасла, як высветліў аналітычны цэнтр Brookings Institution, што разбіраўся ў гэтым, хаця і менш, чым абяцалі.
Але пад гэтыя збудаванні патрэбная зямля: найбуйнейшыя комплексы будуюцца ў сельскай мясцовасці, аднак дата-цэнтры, хоць і меншага памеру, займаюць і гарадскія землі.
Стосы графічных плат спажываюць велізарную колькасць электраэнергіі — такую, што магутнасцей мясцовых энергасетак часта не хапае. Выдаткі на пашырэнне сеткі аператары нярэдка закладаюць у рахункі дамашніх гаспадарак за электраэнергію — а амерыканцы, як адзначана вышэй, і так пакутуюць ад падаражання жыцця. Пры буйных цэнтрах будуюцца ўласныя электрастанцыі, але яны спальваюць выкапнёвае паліва (звычайна газ), а гэта забруджванне атмасферы.
Электроннае абсталяванне моцна награваецца. Для яго астуджэння патрэбна або шмат прэснай вады (а яе можа не хапаць), або магутныя вентылятары, а гэта кругласутачны шум. А тыя, у каго па суседстве пабудавалі падобнае збудаванне, скардзяцца, што цяпер іх маёмасць немагчыма прадаць інакш як за бясцэнак: апрача забруджвання паветра, вады і электрамагнітнага спектру гэта яшчэ і сапсаваны пейзаж: замест зеляніны — бетонныя скрыні, апоры ЛЭП і агароджы з калючым дротам.
Спачатку адміністрацыі ўсіх штатаў, незалежна ад партыйнай прыналежнасці, цёпла прымалі аператараў дата-цэнтраў (звычайна гэта асобныя кампаніі, а гіганты ШІ, якія ў ўсіх на слыху, толькі арандуюць у іх магутнасці), давалі падатковыя льготы, падпісвалі пагадненні аб неразгалошванні і з нязвыклай хуткасцю афармлялі ўсе неабходныя дазволы. Па меры росту незадаволенасці жыхароў яны пачалі ўзмацняць сваю пазіцыю. Але паколькі ў 2024 годзе рэспубліканцы шмат дзе перамаглі, менавіта па іх незадаволенасць б’е мацней.
Паказальным прыкладам з’яўляецца штат Агаё, які ў апошнія гады дрэйфаваў управа. Да 2025 года сенатарам ад Агаё быў Джэй Дзі Вэнс, пакуль ён не стаў віцэ-прэзідэнтам. На месца сенатара быў прызначаны віцэ-губернатар-рэспубліканец Джон Хастэд, які, дарэчы, асабліва рупліва зазываў у штат тэхналагічныя кампаніі. Хастэд хоча пацвердзіць свае паўнамоцтвы на выбарах (Вэнс быў абраны ў 2022 годзе, таму ад яго тэрміну застаецца яшчэ два гады), але ад дэмакратаў на гэта ж месца прэтэндуе Шэрад Браун. Ён таксама доўгі час быў сенатарам, але на выбарах 2024 года якраз прайграў.
У Агаё больш за 200 дата-цэнтраў. Шэрад Браун пастаянна выступае супраць іх будаўніцтва і нагадвае пра ролю свайго апанента ў іх прыцягненні. У верасні чатыры апытанні ў штаце паказалі, што ў сярэднім каля 70% рэспандэнтаў выказваюцца супраць будаўніцтва такіх аб’ектаў побач са сваім домам. Гэтая тэндэнцыя не змянялася ў залежнасці ад партыйных сімпатый або месца жыхарства апытанага. Браун паводле апытанняў таксама лідзіруе; у жніўні, як пісаў Axios, гэтая сітуацыя надзвычай непакойвала Нацыянальны рэспубліканскі сенатарскі камітэт, які рэкамендаваў Хастэду змяніць сваю пазіцыю па дата-цэнтрах.
Большасць праблем у амерыканскім жыцці рана ці позна становіцца праблемай толькі для адной з дзвюх партый. У Рэспубліканскай партыі амаль не засталося прыхільнікаў кантролю за агнястрэльнай зброяй. У Дэмакратычнай партыі амаль няма праціўнікаў абортаў. Тое, што праціўнікі дата-цэнтраў ёсць як сярод дэмакратаў, так і сярод рэспубліканцаў, можа сведчыць, што гэтая праблема яшчэ занадта новая, і на ёй не паспеў сказацца эфект партыйнай палярызацыі.
Тым часам, у адрозненне ад многіх амерыканцаў, Данальд Трамп рашуча супраць любых абмежаванняў на развіццё ШІ — у жніўні і верасні ён пісаў на сваім сайце Truth Social, што мясцовыя жыхары могуць адмаўляцца ад дата-цэнтраў толькі калі хочуць быць «адсталымі і беднымі», а заклікі да запаволення развіцця мадэляў ШІ — гэта «хвароблівы змова», выгадны выключна Кітаю (пазней ён стаў казаць, што ШІ-кампаніі павінны выплачваць мясцовым жыхарам «дывідэнды» ад сваіх прыбыткаў, не ўдакладняючы, як гэта павінна адбывацца).
Некалькі апытанняў за апошнія паўгода паказвалі, што сярод рэспубліканцаў праціўнікаў дата-цэнтраў было хоць і шмат (каля 40%), але прыкметна менш, чым сярод дэмакратаў (больш за палову, да 70%) і незалежных (45%).
У перспектыве прамежкавых выбараў пазіцыя Трампа прымушае кандыдатаў-рэспубліканцаў абараняць дата-цэнтры. На гэтым яны могуць страціць частку сваіх выбарцаў, якія гэтым разам прагаласуюць за дэмакратаў або проста застануцца дома.
Што будзе ў выпадку перамогі дэмакратаў
Каментатары і юрысты ўжо даўно адзначаюць — многія з трывогай, але некаторыя з надзеяй, — што значэнне Кангрэса паступова зніжаецца за кошт прэзідэнта. Заканадаўчы працэс у Кангрэсе непаваротлівы, а прэзідэнт узначальвае шырокі дзяржаўны апарат, што дазваляе хутка рэалізоўваць яго рашэнні.
На працягу першага, а яшчэ больш — другога тэрміну Данальда Трампа гэтая тэндэнцыя выявілася асабліва яскрава. Ён здолеў фактычна паралізаваць працу створаных Кангрэсам і існаваўшых шмат дзесяцігоддзяў ведамстваў — USAID і Міністэрства адукацыі — і на многія месяцы спыніў працу USAGM, якая кіравала «Голасам Амерыкі» і «Радыё Свабода / Радыё Свабодная Еўропа» (у Расіі абвешчаныя «замежнымі агентамі»), нягледзячы на наступныя рашэнні судоў, што часткова абмежавалі дзеянні адміністрацыі.
Нават калі гэтыя рашэнні пасля ўсіх апеляцый у судах апынуцца незаконнымі, самому прэзідэнту гэта нічым не пагражае. Ён першапачаткова меў імунітэт да судовага пераследу амаль за любыя дзеянні, учыненыя ў якасці кіраўніка дзяржавы, а ў 2024 годзе кансерватыўная большасць суддзяў Вярхоўнага суда значна пашырыла гэты імунітэт.
У Канстытуцыі прадугледжаная магчымасць імпічменту, то-бок датэрміновага адхілення прэзідэнта ад улады Кангрэсам. Дэмакратычная большасць Кангрэса двойчы спрабавала прымяніць гэты інструмент — у 2019 і 2021 гадах. Можна ўявіць, што падобныя прапановы будуць гучаць і надалей, але каб не проста ініцыяваць імпічмент, а рэальна змясціць прэзідэнта, трэба мець у Сенаце большасць у 67 галасоў. Дэмакраты не могуць і марыць пра такое ў гэтым цыкле, і ўвогуле гэтую планку не ўдавалася пераадолець ні разу ў амерыканскай гісторыі.
Тым не менш большасць у адной, а тым больш у абедзвюх палатах Кангрэса дасць дэмакратам пэўныя рычагі ўплыву.
Першы з іх датычыцца павесткі самога заканадаўчага органа. Партыя, якая мае большасць нават у адзін голас, цалкам кантралюе ўвесь працэс працы палаты — вызначае павестку, усталёўвае рэгламент, займае ўсе кіраўнічыя пасады і забяспечвае сабе большасць галасоў у кожным камітэце. Калі дэмакратам не падабаецца нейкі законапраект, што прыйшоў з адміністрацыі або прыняты іншай палатай, то нават неабавязкова ставіць яго на галасаванне — гэта багата на сюрпрызы, асабліва калі большасць хісткая. Кантроль над павесткай дазволіць зацягваць разгляд законапраекта да бясконцасці.
Таксама Кангрэс — гэта важная трыбуна. Можна ладзіць расследаванні розных скандальных для адміністрацыі сітуацый, выклікаць на слуханні камітэтаў ключавых дзейных асоб і з запалам дапытваць іх пад камерамі. Перашкодзіць гэтаму рэспубліканцы не змогуць.
Што да галоўнай функцыі Кангрэса — прыняцця заканадаўства, дык тут усё залежыць ад тыпу гэтага заканадаўства. Ёсць законапраекты, што зводзяцца да распараджэння бюджэтнымі сродкамі (гэта ў апошнія гады трактуецца шырока, таму, напрыклад, Obamacare або праекты стымулявання эканомікі пры Байдэне прымаліся менавіта так). Для такіх законаў патрэбная простая большасць у Палаце прадстаўнікоў і Сенаце. Гэта значны рычаг ціску: дэмакраты могуць адмовіць у сродках на фінансаванне, напрыклад, іміграцыйнай паліцыі ICE і патрабаваць істотнага абмежавання яе дзеянняў.
Калі Белы дом не пагодзіцца, то частка, а магчыма, і большая частка федэральнага ўрада застанецца без фінансавання — такое ўжо не раз здаралася за апошнія гады і называецца «шатдаўн» (два самыя доўгія — 35 і 43 дні — прыпалі на першы і другі тэрмін Трампа). Амерыканцы заўважаць, што пашпарты не афармляюцца, іпатэчныя крэдыты не зацвярджаюць, у аэрапортах затрымкі рэйсаў і велізарныя чэргі з-за масавай адсутнасці авіядыспетчараў і супрацоўнікаў на даглядзе, а тыя даволі шматлікія амерыканцы, якія наўпрост або ўскосна працуюць на федэральны ўрад, жвава адчуюць, што ім не плацяць жалаванне.
Каб прыняць закон, які не зводзіцца да размеркавання грошай, фактычна трэба мець больш, чым простую большасць у Сенаце, — не менш за 60 галасоў. Столькі трэба, каб завяршыць дэбаты і перайсці да галасавання (для прыняцця самога закона дастаткова простай большасці). Шасцідзесяці галасоў, як мы бачылі, у дэмакратаў не будзе, то-бок спатрэбіцца падтрымка як мінімум некалькіх рэспубліканцаў. Пагроза заблакаваць законапраект адмовай завяршыць абмеркаванне (адной пагрозы звычайна дастаткова) называецца філібастэрам, гэта моцная зброя ў руках сенатарскай меншасці.
Калі дэмакратам удасца ўзяць Сенат, у іх з’явіцца яшчэ адзін рычаг: не зацвярджаць прызначэнні федэральных міністраў і суддзяў. Для гэтага будзе дастаткова мець 51 голас. Суддзі асабліва важныя: іх прызначаюць пажыццёва, таму яны застануцца, калі цяперашні прэзідэнт сыдзе, і змогуць надоўга прыпыняць многія рашэнні будучых адміністрацый. Кансерватыўнае Таварыства федэралістаў на працягу дзесяцігоддзяў падбірае ідэалагічна блізкіх кандыдатаў на пасады суддзяў, а затым пры рэспубліканскіх адміністрацыях узмоцнена прасоўвае іх на ўсе вакансіі. У выпадку пераходу кантролю над Сенатам да дэмакратаў гэты працэс на бліжэйшыя два гады запаволіцца.
Варожы Кангрэс можа стварыць шмат нязручнасцяў, аднак Данальд Трамп — не першы прэзідэнт, якому даводзіцца кіраваць у такіх умовах. Досвед паказвае, што значную частку сваёй павесткі ён зможа працягнуць рэалізоўваць, нягледзячы ні на што.