Белыя грыбы ў Беларусі можна будзе збіраць нават у снежні
- 3.11.2026, 18:13
Навукоўца расказала, як змяненне клімату змяняе грыбны каляндар.
У беларускіх лясах усё часцей парушаецца звыклы грыбны каляндар: сморчкі з'яўляюцца раней звычайнага, лісічкі растуць да позняй восені, а белыя грыбы пры адпаведным надвор'і можна знайсці нават у снежні. Адначасова ў краіне з'яўляюцца новыя віды, у тым ліку смяротна атрутныя. Пра тое, што адбываецца з грыбамі з-за змянення клімату, Smartpress расказала міколаг Інстытута эксперыментальнай батанікі НАН Беларусі Ангеліна Пенькевіч.
Чаму грыбы з'яўляюцца не ў свой час
Вясной грыбнікі адпраўляюцца па сморчкі, летам шукаюць лісічкі і баравікі, восенню – груздзі і апенькі. Але ў апошнія гады звыклы каляндар усё часцей падводзіць.
«Тое, што ён стаў непрадказальным, — факт», – кажа Ангеліна Пенькевіч.
У адзін год сморчкі з'яўляюцца раней звычайнага, у іншы лісічкі працягваюць расці да позняй восені. Аднак міколаг не спяшае звязваць кожны такі выпадак са змяненнем клімату. Паводле яе слоў, нават дзесяці гадоў назіранняў недастаткова, каб казаць пра ўстойлівае зрушэнне грыбных сезонаў.
Ураджай залежыць ад надвор'я: колькі снегу выпала зімой, калі прагрэлася зямля, ці былі летам дажджы і ці хапала цяпла.
Пры гэтым адзін засушлівы сезон наўрад ці згубіць грыбніцу. Яна здольная перачакаць неспрыяльныя ўмовы, практычна спыніўшы рост. Грыбоў у такім выпадку не будзе, але сама грыбніца захаваецца. Бывае, што і пасля дажджоў на звыклым месцы нічога не расце. Пенькевіч расказвае, што грыбнікі часам скардзяцца: 10 гадоў збіралі баравікі ў адным лесе, а цяпер там пуста, хоць і цёпла, і вільготна. Прычынай можа быць знясіленне глебы. Грыбніцы проста не стае пажыўных рэчываў, каб утварыць новыя пладовыя целы.
Разам з ельнікамі могуць знікнуць і белыя грыбы
Будучыня некаторых грыбоў залежыць ад таго, што адбудзецца з беларускімі лясамі.
З-за пацяплення і недахопу вільгаці яліны паступова страчваюць прыдатныя ўмовы для росту. Паводле слоў міколага, цяпер яны захоўваюцца пераважна ў Віцебскай вобласці. У астатніх рэгіёнах ельнікам становіцца ўсё цяжэй.
Для грыбоў гэта таксама праблема. Многія з іх утвараюць з дрэвамі мікарызу – цесную сувязь, пры якой атрымліваюць ад расліны цукры, а ўзамен дапамагаюць ёй здабываць ваду і пажыўныя рэчывы.
«Страта такіх «саюзнікаў» для грыбоў можа быць фатальнай», – тлумачыць Пенькевіч.
Напрыклад, яловыя формы белага грыба не змогуць існаваць там, дзе знікнуць яліны. У перспектыве змены могуць закрануць і грыбы, звязаныя з саснамі: гэтым дрэвам таксама пагражае пацяпленне. Праўда, лясы пустымі не застануцца. На змену адным відам прыйдуць іншыя, звязаныя з ліставымі дрэвамі. Сярод іх, напрыклад, падасінавікі.
Па белыя грыбы – у снежні?
Зімовае паляванне на грыбы ў Беларусі ўжо магчыма. Зімовыя апенькі растуць у халодны час года, а вешанкі здольныя з'яўляцца нават у студзені, калі надвор'е дастаткова мяккае.
Але пры пэўных умовах узімку можна знайсці і белыя грыбы.
«Калі ў снежні не ўдаряць маразы, то нават белы грыб можа стаць зімовай знаходкай», – расказала Пенькевіч.
Паводле яе слоў, адна грыбніца можа даць ураджай у жніўні, потым некалькі месяцаў набірацца сіл і ў канцы лістапада зноў выпусціць пладовыя целы. Для многіх відаў прыдатныя ўмовы складаюцца пры ўстойлівай тэмпературы ад +5°C. Таму цёплы снежань цалкам можа працягнуць грыбны сезон, хоць гэта не азначае, што белыя грыбы цяпер будуць расці кожную зіму.
У пачатку 2020-х гадоў у Беларусі ўпершыню выявілі баравік залатысты. Радзіма гэтага грыба – Паўночная Амерыка. Мяркуецца, што ў Еўропу ён трапіў разам з хваёвымі раслінамі, якія завозілі з Канады. Спачатку яго заўважылі на ўзбярэжжы Балтыйскага мора, затым у Літве, Латвіі і Польшчы. У Беларусі баравік залатысты першапачаткова сустракаўся на поўдні, але цяпер дабраўся і да Мінскай вобласці.
Ёсць сярод прышэльцаў і небяспечныя віды. Некалькі дзесяцігоддзяў таму ў краіне з'явілася галерына аблямаваная – невялікі грыб, які ўтрымлівае смяротна небяспечныя таксіны.
«Гэта вельмі небяспечны грыб», – папярэджвае Пенькевіч.
Галерына аблямаваная ўжо ўваходзіць у лік смяротна атрутных грыбоў Беларусі нароўні з бледнай паганкай.