Расійская імперыя абрынулася

• Віталь Андрыеўскі
• 13.06.2026, 22:47

Чарга за РФ.

Першая сусветная вайна разбурыла старую Еўропу. Абрынуліся чатыры імперыі — Расійская, Германская, Аўстра-Вугорская і Асманская. На палітычнай мапе з’явіліся новыя дзяржавы. Мільёны людзей прайшлі праз акопы, голад, разруху і псіхалагічныя траўмы. Германія атрымала не толькі паразу, але і пачуццё прыніжэння, з якога пазней выраслі рэваншызм, культ сілы і Другая сусветная вайна.

А якімі аказаліся наступствы так званай Спецыяльнай ваеннай аперацыі для Расіі?

Люты 2022 года запусціў ланцуг падзей, якія ўжо змянілі палітычную мапу XXI стагоддзя і працягваюць змяняць яе сёння. Пуцін можа бясконца паўтараць, што ў Крамля «не было выбару». Але калі б у Маскве ў лютым 2022 года ведалі, да якіх наступстваў прывядзе гэтае рашэнне, ці быў бы зроблены той самы выбар? На лета 2026 года паўнамаштабная вайна працягваецца ўжо пяты год. Па сваёй працягласці яна пераўзышла Першую сусветную вайну, якая цягнулася чатыры гады і тры месяцы.

За гэты час Расія заплаціла велізарную цану.

Паводле розных заходніх ацэнак, сукупныя страты расійскай арміі забітымі і цяжка параненымі ўжо перавысілі мільён чалавек. Нават калі лічыць гэтыя ацэнкі завышанымі, усё роўна ідзе гаворка пра сотні тысяч загінулых і пакалечаных людзей. Гэта найбольшыя ваенныя страты Расіі з часоў Другой сусветнай вайны.

Але дэмаграфічны ўдар не абмяжоўваецца стратамі на фронце. Тысячы маладых спецыялістаў пакінулі краіну пасля пачатку паўнамаштабнага ўварвання ва Украіну. Сотні тысяч сем’яў аказаліся закранутыя мабілізацыяй. Краіна, якая і без таго сутыкалася з дэмаграфічным крызісам, атрымала дадатковы ўдар па сваім чалавечым капітале.

Далей. У 2022 годзе быў разбураны міф пра «другую армію свету». Замест хуткай перамогі Расія атрымала зацягнутую вайну на знясіленне. Лінія фронту паступова перастала быць адзіным месцам баявых дзеянняў. Вайна прыйшла ў расійскі тыл. Удары наносяцца па ваенных аб’ектах, аэрадромах, складах, прадпрыемствах абароннай прамысловасці. Высокапастаўленыя афіцэры і генералы ўсё часцей становяцца мэтамі далёка ад лініі фронту.

Упершыню за многія дзесяцігоддзі велізарная тэрыторыя Расіі ператварылася не толькі ў стратэгічную перавагу, але і ў крыніцу новых уразлівасцяў. Эканамічныя наступствы таксама аказаліся значна сур’ёзнейшымі, чым чакалася. Каля 300 мільярдаў долараў рэзерваў Цэнтральнага банка былі замарожаныя. Расія страціла значную частку доступу да заходніх фінансавых рынкаў, тэхналогій і інвестыцый. Шмат міжнародных кампаній пакінулі краіну. Абмежаванні закранулі банкаўскі сектар, авіябудаванне, мікраэлектроніку, машынабудаванне і іншыя высокатэхналагічныя галіны.

Расія захавала экспарт сыравіны, але яе перамоўныя пазіцыі прыкметна аслаблі. Калі раней Масква імкнулася ўплываць на сусветныя рынкі, то сёння ўсё часцей вымушана прыстасоўвацца да ўмоў найбуйнейшых пакупнікоў, перадусім Кітая.

Сур’ёзна змянілася і становішча Расіі ў сферы бяспекі. У 2023 годзе Фінляндыя ўступіла ў НАТА, павялічыўшы агульную мяжу Расіі з Альянсам больш як на 1300 кіламетраў. Услед за ёй членам НАТА стала Швецыя.

Калі адной з мэт вайны было не дапусціць пашырэння НАТА, то вынік аказаўся прама супрацьлеглым.

Адначасова пачала скарачацца расійская зона ўплыву на постсавецкай прасторы. У 2023 годзе Азербайджан аднавіў кантроль над Карабахам. Расійскія міратворцы аказаліся няздольныя паўплываць на ход падзей і пасля пакінулі рэгіён.

У 2024 годзе Расія фактычна страціла Сірыю як ключавы геапалітычны актыў на Блізкім Усходзе. Рэжым Башара Асада абрынуўся, а сам Асад апынуўся ў Маскве. У 2025 годзе Арменія і Азербайджан падпісалі мірнае пагадненне пры пасярэдніцтве ЗША. Гэта стала яшчэ адным сігналам аслаблення расійскага ўплыву на Каўказе.

У тым жа годзе на парламенцкіх выбарах у Малдове перамаглі праеўрапейскія сілы, а курс краіны на інтэграцыю ў Еўрапейскі саюз быў пацверджаны зноў.

2026 год прынёс Расіі новыя ўзрушэнні. Венесуэльскі лідар Нікалас Мадура аказаўся пад арыштам амерыканскіх уладаў. У Іране было ліквідавана кіраўніцтва краіны. Расія зноў апынулася назіральнікам падзей, на якія яшчэ нядаўна прэтэндавала ўплываць як адна з вядучых сусветных дзяржаў.

У сакавіку ў адстаўку пайшоў урад Віктара Орбана. У чэрвені Арменія канчаткова пацвердзіла курс на еўрапейскую інтэграцыю...

І гэта, магчыма, яшчэ не канец працэсу. На гарызонце застаюцца новыя патэнцыйныя змены ў Сербіі, Чарнагорыі, на Кубе і нават у Беларусі. Усё больш дзяржаў, якія традыцыйна лічыліся часткай расійскай сферы ўплыву, пачынаюць шукаць уласныя мадэлі развіцця і новыя знешнепалітычныя арыенціры.

І самыя сур’ёзныя наступствы могуць чакаць Расію наперадзе. Гісторыя паказвае, што зацягнутыя войны рэдка заканчваюцца толькі ваеннымі вынікамі. Вельмі часта яны запускаюць унутраныя працэсы, якія становяцца больш значнымі, чым падзеі на фронце.

Першая сусветная вайна прывяла да падзення Расійскай імперыі. Афганская вайна стала адным з фактараў распаду Савецкага Саюза. Сёння ніхто не можа дакладна сказаць, якія наступствы для Расіі будзе мець цяперашняя вайна праз пяць, дзесяць або пятнаццаць гадоў.

Але ўжо відавочна: кошт гэтай вайны аказаўся несувымерна вышэйшы за тыя мэты, якія дэклараваліся ў лютым 2022 года. Цяпер галоўнае пытанне не ў тым, калі вайна скончыцца, а ў тым, якой Расія стане пасля яе.

Віталь Андрыеўскі, unian.net