Палітолага Анатоля Катава пахіталі супрацоўнікі ФСБ?

• 18.06.2026, 10:52

Яхта з ім змяніла курс на Абхазію.

У жніўні 2025 года Анатоль Катаў з Беларускага фонду спартыўнай салідарнасці вылецеў з Варшавы на сустрэчу, ад якой, як ён казаў сябрам, шмат што залежала. Праз суткі ён аказаўся на яхце ў Чорным моры, а яшчэ праз некалькі гадзін знік бясследна. Беларускі расследавальніцкі цэнтр даведаўся новыя падрабязнасці аперацыі спецслужбаў.

Анатоль Катаў — прадстаўнік Беларускага фонду спартыўнай салідарнасці. Скончыў Маскоўскі дзяржаўны інстытут міжнародных адносін (МГІМА). Працаваў у МЗС Беларусі, адміністрацыі Лукашэнкі, пасольстве ў Польшчы, Нацыянальным алімпійскім камітэце, дырэкцыі Еўрапейскіх гульняў — 2019 і Упраўленні справамі Лукашэнкі.

У жніўні 2020 года ў знак пратэсту пайшоў у адстаўку з пасады намесніка начальніка аддзела фінансавання дзяржаўных органаў галоўнага фінансавага ўпраўлення Упраўлення справамі Лукашэнкі. Апошнія гады знаходзіўся ў вымушанай эміграцыі, займаўся грамадскай дзейнасцю, быў звязаны з некалькімі палітычнымі і медыйнымі праектамі.

Анатоль Катаў знік у жніўні 2025 года. Вядома, што ён адпрасіўся з працы ў іўэнт-агенцтве Terra Group і 21 жніўня накіраваўся ў Стамбул. Паводле звестак пракуратуры Турцыі, пашпарт Катава быў зафіксаваны а 18:35:54 пры выездзе з Турцыі 21 жніўня праз порт Трабзон.

Амаль год журналісты БРЦ, Deutsche Welle і OCCRP сумесна з ініцыятывамі «Рабочы Рух» і «Кіберпартызаны» спрабавалі высветліць, што адбылося з былым чыноўнікам пасля ягонай паездкі ў Турцыю. У выніку яны прыйшлі да высновы, што яго знікненне было вынікам загадзя падрыхтаванай аперацыі, у якой удзельнічалі некалькі чалавек, а сам Катаў, верагодна, быў перададзены супрацоўнікам ФСБ Расіі.

За некалькі тыдняў да знікнення Катаў пачаў гаварыць знаёмым пра нейкую важную сустрэчу ў Турцыі. Паводле слоў сяброў і блізкіх, ён выглядаў зацікаўленым і нават натхнёным гэтай перспектывай. Некаторым ён казаў, што неўзабаве могуць адбыцца падзеі, пасля якіх многія беларусы змогуць вярнуцца дадому. Сустрэча некалькі разоў пераносілася. Апошні раз ён паведаміў жонцы пра чарговае змяненне даты 11 жніўня 2025 года — за дзесяць дзён да вылету.

Расследаванне паказвае, што падрыхтоўка да гэтай паездкі пачалася загадзя. Для яе арганізатары арандавалі яхту Shells — 30-метровае маторнае судна з чатырма каютамі. Пры гэтым экіпаж падбіралі вельмі незвычайным чынам. Капітан і матросы былі туркамі, стюардэса — грамадзянкай Нідэрландаў, а галоўнай умовай пры найме было тое, каб яны не валодалі рускай мовай. Гэта выглядала дзіўна, бо ўсе пасажыры яхты былі рускамоўнымі.

Кадравік-аператыўнік, сілавік і каратэіст

Заказчыкаў паездкі прадстаўлялі двое расіян. Першы — 50‑гадовы расіянін Юрый Галаванаў, супрацоўнік пецярбургскай кампаніі «Балтыйская зорка», якая займаецца арганізацыяй VIP-мерапрыемстваў і арэндай дарагога транспарту.

Журналісты звяртаюць увагу на яго кантакты з чалавекам, звязаным з ПВК «Вагнер», а таксама на магчымую датычнасць да спробы дзяржаўнага перавароту ў Кыргызстане ў 2023 годзе. На момант аперацыі ён працаваў у кампаніі, якая арганізуе транспартнае і ахоўнае суправаджэнне мерапрыемстваў з удзелам высокапастаўленых асоб. Прамых доказаў яго службы ў спецструктурах аўтары расследавання не знайшлі.

Другі — 60‑гадовы Пётр Грыб. Як высветлілі журналісты, раней ён камандаваў вайсковай часцю ўнутраных войскаў МУС Расіі, супрацоўнічаў з рознымі сілавымі структурамі і быў звязаны з ветэранскімі арганізацыямі расійскіх спецслужбаў.

Галаванаў і Грыб прыбылі ў Стамбул амаль за тыдзень да паездкі, якая была запланаваная на 11 жніўня. Аднак неўзабаве перад адплываннем падчас выпрабавальнага выхаду ў мора на яхце выявілі тэхнічную няспраўнасць, таму рэйс давялося адкласці на дзесяць дзён.

Трэцім у кампаніі стаў 40‑гадовы беларус Юрый Пузікаў — трэнер і суддзя па каратэ кёкусінкай. Расследаванне паказала, што ён мог быць знаёмы з Анатолем Катавым задоўга да падзей на яхце. Пузікаў працаваў у спартыўным аб’яднанні «Адраджэнне», якое ў розны час узначальвалі былыя супрацоўнікі КДБ і Аператыўна-аналітычнага цэнтра.

Тыя ж людзі былі звязаныя з кампаніяй «БТС Глобал», якая пры падтрымцы Дзяржаўнага ваенна-прамысловага камітэта займаецца вытворчасцю і продажам беспілотнікаў. Ключавой фігурай гэтай сеткі аўтары расследавання называюць былога супрацоўніка КДБ Юрыя Серых. Ён кіраваў «Адраджэннем», а сёння застаецца ўладальнікам «БТС Глобал».

Катаў быў асабіста знаёмы з Серых. Яны маглі пазнаёміцца яшчэ ў Нацыянальным алімпійскім камітэце, дзе абодва працавалі адначасова. Серых нават меўся быць госцем на вяселлі Катава, а ў сацыяльных сетках захаваліся іх сумесныя фотаздымкі.

Журналісты таксама выявілі, што паміж «Адраджэннем», «БТС Глобал» і звязанай з імі кампаніяй Tres International існавала цеснае перапляценне супрацоўнікаў. У гэтых структурах у розны час працавалі Юрый Пузікаў, ягоная жонка і іншыя людзі з асяроддзя Серых.

У сацыяльных сетках «Адраджэння» журналісты знайшлі фотаздымкі Катава: на адным з іх ён пазуе разам з жонкай Пузікава, якая пазней стала супрацоўніцай гэтага аб’яднання. Сам Пузікаў таксама з’яўляўся на фотаздымках, апублікаваных «Адраджэннем». Аднак сумесных фота двух мужчын журналісты не знайшлі, таму пацвердзіць факт іх знаёмства не могуць.

Не абышлося і без жанчыны

Чацвёртай удзельніцай была грамадзянка Іарданіі і ўраджэнка Азербайджана, 49‑гадовая Кахіра Эйналава. Яе роля аказалася асабліва важнай, бо яна была асабіста знаёмая з Катавым задоўга да гэтых падзей. Журналістам Эйналава заявіла, што з Катавым яе звязвалі рамантычныя стасункі. У распараджэнні расследавальнікаў апынуліся іх перапіска і сумесная фотаздымак яшчэ за 2023 год.

Паводле слоў Эйналавай, Катаў пазычыў у яе пяць тысяч еўра. Журналісты не здолелі пацвердзіць гэты доўг, але выявілі, што незадоўга да паездкі ў Турцыю мужчына сапраўды шукаў спосаб атрымаць грошы з Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў.

Прыблізна за тыдзень да вылету ён папрасіў знаёмага бізнесмена даць рэквізіты эмірацкай банкаўскай карткі, на якую нехта мусіў унесці наяўныя ў Дубаі. Хто менавіта пералічыў грошы, невядома, аднак аўтары расследавання не выключаюць, што гэта магла быць Эйналава.

Напярэдадні паездкі Катаў таксама казаў сябрам, што ўсе выдаткі на важную сустрэчу ў Турцыі возьме на сябе прымаючы бок.

Што менавіта звязвала Катава і Эйналаву, журналістам высветліць не ўдалося. Вядома, што яны пазнаёміліся не пазней за 2023 год пасля адной з паездак Катава ў Дубай. У той час ён шмат распавядаў знаёмым пра новыя кантакты ў ААЭ і магчымыя бізнес‑праекты. Паводле слоў аднаго з сяброў, Катаў нават сцвярджаў, што яму прапанавалі стаць саветнікам аднаго з прынцаў. У перапісцы Эйналава паведамляла яму, што ягоным праектам нібыта зацікавіўся азербайджанскі бізнесмен Анар Мамедаў.

У той жа перыяд Катаў абмяркоўваў з партнёрамі і іншыя бізнес‑ідэі, звязаныя з краінамі Персідскага заліва. У красавіку 2025 года ён зноў наведаў Дубай і правёў там некалькі сустрэч, пра частку з якіх не распавядаў нават блізкім. Аўтары расследавання не выключаюць, што менавіта тады ён мог сустрэцца з кагосьці з людзей, якія пазней апынуліся разам з ім на яхце Shells.

Аперацыя

Раніцай 21 жніўня 2025 года Катаў выехаў з Варшавы ў аэрапорт. Паводле сведчанняў блізкіх, ён выглядаў узрушаным і нерваваўся. Жонцы сказаў, што едзе па працы, а на працы — што па асабістых справах. З сабой узяў толькі невялікі чамадан, тэлефон і ноўтбук. Да вечара праз Стамбул ён дабраўся да турэцкага Трабзона і падняўся на борт яхты Shells разам з Кахірай Эйналавай.

На той момант Галаванаў і Грыб ужо знаходзіліся на яхце. Пузікаў таксама быў там, але пасля прыбыцця Катава сышоў на бераг і больш на судне не з’яўляўся.

Афіцыйна капітан паведаміў партовым уладам, што яхта ідзе ў расійскія Сочы. Аднак, як высветлілі журналісты, рэальны маршрут быў іншым. Судна накіроўвалася ў Сухумі — сталіцу самапрызначанай Абхазіі.

Паездка ў Абхазію выглядала для Катава рызыкоўнай. На той момант ён ужо знаходзіўся ў міждзяржаўным вышуку, таму мог быць затрыманы не толькі ў Расіі, але і ў Абхазіі, дзе мясцовыя сілавыя структуры цесна супрацоўнічаюць з расійскімі. Журналістам не ўдалося высветліць, ці ведаў Катаў пра сапраўдны маршрут падарожжа і ці згаджаўся ён на яго свядома.

Кахіра Эйналава сцвярджае, што першапачаткова кампанія збіралася ў Грузію і нават планавала наведаць казіно. Аднак пасля адпачынку і ўжывання алкаголю планы нібыта змяніліся. Паводле яе слоў, яна не цікавілася размовамі паміж астатнімі пасажырамі і не ведае, якія рашэнні яны прымалі. У выніку яхта накіравалася ў Расію.

Паводле версіі Эйналавай, Катаў пакінуў яхту разам з іншымі пасажырамі, пасля чаго яна яго больш ніколі не бачыла і нічога пра яго лёс не чула.

Аднак іншыя крыніцы апісваюць падзеі ранку 22 жніўня інакш. Паводле іх, спачатку яхта прыблізілася да ўзбярэжжа каля Сухумі, але пасля расіяне загадалі змяніць маршрут і накіравацца ў порт Ачамчыра. Гэты горад таксама знаходзіцца ў Абхазіі, але паўднёвей Сухумі. Там размяшчаецца пункт базіравання пагранічнай службы ФСБ Расіі.

Пакуль Катаў спаў у каюце, капітан звязаўся з портам, каб атрымаць дазвол на швартоўку. У адказ яму загадалі чакаць у моры і не набліжацца да рыбакоў, пакуль не прыбудзе трансферны катэр. Аднак замест яго да яхты падышоў расійскі карабель берагавой аховы. Як адзначаецца ў расследаванні, спадарожнікавыя здымкі паказваюць, што прыкладна ў гэты час (12:30 па грузінскім часе) з расійскай базы выйшла патрульнае судна, якое праз некалькі хвілін узяло курс у бок яхты Shells.

Паводле звестак журналістаў, берагавую ахову выклікалі самі расійскія пасажыры яхты. Яны сцвярджалі, што ўначы Анатоль Катаў нібыта напіўся, напаў на іх і збіў.

Паводле сведчанняў крыніц, расійскія памежнікі ФСБ падняліся на борт, уварваліся ў каюту Катава, вывелі яго, загадалі капітану выкрасьліць беларуса са спісу пасажыраў і перавялі яго на свой карабель. Пасля гэтага судна ФСБ адышло ў мора.

Астатнія пасажыры засталіся на яхце. Расіяне загадалі капітану ісці ў Сухумі, дзе самі сышлі на бераг, а затым накіраваліся ў Расію. Эйналава пасля гэтага вярнулася ў Трабзон. Экіпаж яхты пасля завяршэння рэйса быў звольнены.

Журналісты адзначаюць, што не ведаюць, ці ўсведамляў Катаў, куды менавіта накіроўвалася яхта ў апошнія гадзіны плавання. Паводле версіі Эйналавай, пасля застолля з расійскімі пасажырамі ён заснуў. Іншыя крыніцы сцвярджаюць, што яму было блага і яго ванітавала.

Пры гэтым усе апытаныя журналістамі знаёмыя Катава сцвярджалі, што ён не быў схільны да фізічнай агрэсіі ні ў цвярозым стане, ні пасля ўжывання алкаголю. Ніхто з іх не змог узгадаць выпадкаў, калі ён паводзіў сябе падобным чынам.

Аўтары расследавання падкрэсліваюць, што ўсе апісаныя абставіны былі правераныя па некалькіх незалежных крыніцах, а дакументы і запісы размоў з інфарматарамі знаходзяцца ў распараджэнні рэдакцыі.

А што з яхтай?

На момант аперацыі яхта Shells, на якой Катава даставілі да абхазскага ўзбярэжжа, належала брытанскай кампаніі MGA Yachting LTD. Да 2022 года канчатковым уладальнікам яхты быў турэцкі бізнесмен Тойгар Едыгёз, звязаны з кампаніяй Fix Defence. Яна вырабляе бронекамізэлькі і беспілотнікі для ваеннай сферы — гэтак жа, як і беларуская «БТС Глобал», да якой расследаванне ўжо выводзіла праз кола былых супрацоўнікаў КДБ і Аператыўна-аналітычнага цэнтра.

Расследавальнікі выявілі і іншыя сувязі паміж яхтай і гэтай кампаніяй. Адзін з капітанаў Shells называў Fix Defence месцам сваёй працы. Акрамя таго, з абедзвюма структурамі былі звязаныя муж і жонка Хейдаравы: Эмін Хейдараў (азербайджанец, як і Кахіра Эйналава) уваходзіў у кіраўніцтва Fix Defence, а ягоная жонка Сабіна у 2022 годзе стала ўладальніцай кампаніі MGA Yachting, на якую была аформленая яхта падчас аперацыі. Паводле інфармацыі аўтараў, Хейдараў неаднаразова лятаў у Беларусь.

Праз паўгода пасля знікнення Катава судна прадалі кампаніі з Маршалавых астравоў, якая не раскрывае сваіх сапраўдных уласнікаў. Пасля продажу яхта атрымала новую назву — YS Legacy.

Журналісты звярнулі ўвагу, што ў сакавіку 2026 года беларуская кампанія «БТС Глобал» падала заяўку на рэгістрацыю таварнага знака з такой жа назвай. Яны таксама адзначаюць, што літары YS супадаюць з ініцыяламі ўладальніка «БТС Глобал» Юрыя Серых. Акрамя таго, яны выявілі яшчэ адно супадзенне: новыя ўладальнікі яхты былі зарэгістраваныя на Маршалавых астравах па тым жа адрасе, што і кампанія, якая раней перадавала адзін са сваіх актываў Юрыю Серых.

Паводле слоў аўтараў, яны звярнуліся па каментары да ўдзельнікаў гэтай гісторыі і іншых асоб, згаданых у расследаванні. Кахіра Эйналава заявіла, што не зразумела пытанняў, і пагразіла юрыдычнымі наступствамі ў выпадку далейшых зваротаў. Юрый Галаванаў прачытаў паведамленне журналіста ў тэлеграме, але не адказаў. Іншыя фігуранты расследавання на момант публікацыі таксама не адрэагавалі на запыты.

Асобна расследавальнікі звяртаюць увагу на рэакцыю польскіх уладаў на знікненне Катава. У верасні 2025 года польская пракуратура адмовілася распачынаць крымінальную справу па факце пазбаўлення яго волі. Паводле звестак журналістаў, на працягу дзесяці месяцаў пасля знікнення паліцыя і спецслужбы не праводзілі актыўных следчых дзеянняў: не дапытвалі родзічаў і знаёмых Катава, не аглядалі яго рэчы і электронныя прылады. У адказ на запыт журналістаў Нацыянальная пракуратура Польшчы паведаміла, што не расследуе яго знікненне.

На момант публікацыі расследавання, 18 чэрвеня 2026 года, лёс Анатоля Катава застаецца невядомым.