Блізкі канец пуцінскай «імперыі»
- Віктар Ягун
- 18.06.2026, 16:43
Крэмль больш не здольны тлумачыць рэальнасць і замяняе яе міфамі.
Гісторыя ведае шмат імперый. Усе яны прайгравалі войны. Брытанская, Асманская, Аўстра-Венгерская, Французская, Іспанская. Параза сама па сабе ніколі не была смяротнай. Фатальным аказваўся іншы момант: калі грамадства пачынала ўсведамляць, што ўлада больш не здольная тлумачыць рэальнасць і вымушаная замяняць яе міфамі.
Сучасная Расія фактычна пабудавала цэлую палітычную сістэму на тым, каб пазбегнуць менавіта гэтага моманту.
У лютым 2022-га Крэмль пачаў вайну, зыходзячы з пераканання, што ўкраінская дзяржава паваліцца цягам некалькіх дзён. У расійскіх дзяржаўных СМІ адкрыта рыхтаваліся да параду перамогі ў Кіеве. Прапагандысты абмяркоўвалі будучы падзел Украіны, змену ўлады і «гістарычнае ўз’яднанне земляў».
Мінула больш за чатыры гады. Параду ў Кіеве няма. Затое ёсць сотні тысяч загінулых і параненых, рэкордныя ваенныя выдаткі, міжнародная ізаляцыя, санкцыйны ціск, дэмаграфічны крызіс і паступовае знясіленне эканомікі.
Здавалася б, гэта класічны прыклад стратэгічнай няўдачы. Але толькі не ў крэмлёўскай сістэме каардынат.
Там любая падзея аўтаматычна становіцца доказам правільнасці прынятых рашэнняў.
Правал наступу на Кіеў ператварыўся ў «жэст добрай волі». Адступленне з Харкаўскай вобласці стала «перагрупоўкай». Страта Херсона — «неабходным рашэннем для захавання войскаў». Знішчэнне флагмана Чарнаморскага флоту — падзеяй, якая «не паўплывала на выкананне баявых задач». Міжнародныя санкцыі сталі «штуршком да развіцця». Міжнародная ізаляцыя — «даказам суверэнітэту». Падзенне інвестыцый — «вызваленнем ад знешняй залежнасці»...
У выніку атрымліваецца дзіўная формула: любы вынік пацвярджае правільнасць палітыкі. Калі выйгралі — кіраўніцтва геніяльнае. Калі прайгралі — кіраўніцтва мудрае. Калі сітуацыя пагоршылася — гэта часовыя цяжкасці. Калі пагоршылася яшчэ больш — гэта неабходная ахвяра дзеля будучай велічы.
Лагіка замкнулася сама на сабе.
Гісторыя расійскай дзяржаўнасці ў цэлым дэманструе выключную здольнасць ператвараць катастрофы ў палітычныя міфы.
Пасля Цусімскай бітвы 1905 года Расійская імперыя страціла практычна ўвесь свой флот на Далёкім Усходзе. Свет стаў сведкам знішчальнай паразы. Унутры краіны грамадству найперш тлумачылі гераізм маракоў і маральную перавагу над праціўнікам.
Пасля Першай сусветнай вайны Расійская імперыя наогул перастала існаваць. Але ўжо праз некалькі гадоў бальшавікі прадставілі гэтую катастрофу як заканамерны этап гістарычнага прагрэсу.
Пасля Афганістана савецкае кіраўніцтва дзесяцігоддзямі пазбягала слова «параза», хаця менавіта гэтая вайна стала адным з фактараў наступнага крызісу і распаду СССР.
Сёння мы бачым тую ж самую мадэль. Замест аналізу памылак — пошук вінаватых. Замест адказнасці — прапаганда. Замест ацэнкі вынікаў — бясконцая вытворчасць новых тлумачэнняў.
Фактычна Крэмль стварыў палітычны рухавік, які працуе на асаблівым паліве — немагчымасці прызнаць уласную памылку.
Для дэмакратычнай сістэмы прызнанне памылкі з’яўляецца механізмам самакарэкцыі. Для аўтарытарнай сістэмы прызнанне памылкі часта азначае падрыў легітымнасці. Менавіта таму аўтарытарны рэжым гатовы губляць грошы, тэрыторыі, тэхніку, саюзнікаў і нават пакаленні грамадзян, але не гатовы страціць міф пра ўласную непахібнасць.
І ў гэтым крыецца галоўная слабасць расійскай мадэлі. Бо танкі можна вырабіць, ракеты можна сабраць, нават новую армію можна мабілізаваць. Немагчыма толькі бясконца падтрымліваць разрыў паміж рэальнасцю і афіцыйнай карцінай свету.
Рана ці позна любая сістэма сутыкаецца з момантам, калі лічбы, труны, стан эканомікі і паўсядзённы досвед людзей пачынаюць гаварыць гучней за тэлевізар.
```
Менавіта тады імперыі церпяць канчатковую паразу. Не толькі на полі бою. Перш за ўсё — у свядомасці ўласных грамадзян.
```
Гісторыя паказвае, што гэта самы небяспечны від паразы. Ад яго немагчыма ўратавацца ні «жэстамі добрай волі», ні «перагрупоўкамі», ні новымі помнікамі, ні чарговымі парадамі. Бо пасля страты веры ў афіцыйную рэальнасць дзяржава можа яшчэ нейкі час існаваць, але імперыя ў гэты момант ужо пачынае завяршаць сваю гісторыю.
Віктар Ягун, Facebook