Археолагі выявілі схаваную сетку тунэляў пад старажытным горадам

• 10.07.2026, 10:55

Агулам налічвалася шэсць узаемазвязаных праходаў.

Старажытны неалітычны горад на поўначы Кітая, якому амаль 4500 гадоў, меў складаную канцэнтрычную сістэму муроў з брамамі, якая забяспечвала надзейную абарону, аднак найбольш цікавая знаходка чакала даследчыкаў ля падножжа муроў.

Археолагі здымалі пласты ўтрамбаванай зямлі і выявілі нешта нечаканае: цёмныя ўваходы ў тунэлі, наўмысна высечаныя ў камені, паведамляе Popular Mechanics.

Агулам было шэсць узаемазвязаных праходаў, якія месцамі сыходзілі амаль на 6 метраў пад зямлю. Яны разыходзіліся ад цэнтра горада, праходзячы пад мурамі і брамамі і выходзячы за межы самых аддаленых умацаванняў.

Неалітычнае паселішча Хоучэнцзуй размешчана на паўночным беразе ракі Хун у аўтаномным раёне Унутранай Манголіі на поўначы Кітая. Гэты каменны горад, узростам 4300–4500 гадоў, займае плошчу каля 340 акраў і паўтарае планіроўку двух іншых старажытных кітайскіх каменных гарадоў — Біцунь і Сімао.

Хоць горад упершыню выявілі ў 2005 годзе, раскопкі тут пачаліся толькі ў 2019 годзе. Менавіта тады археолагі вызначылі планіроўку, якая ўключала трохузроўневую структуру: унутраны горад, знешні горад і каменныя брамы. Да ключавых брамаў адносяцца Галоўная гарадская брама (у знешнім горадзе), гарадская брама з каменнай урнай і Знешняя гарадская брама з каменнай урнай. Рвы, размешчаныя вакол брамаў і муроў, забяспечвалі дадатковыя ўзроўні абароны. Гэтая сістэма была створаная для абароны горада, што знаходзіўся на мяжы спрэчнай тэрыторыі.

Аднак падчас значна пазнейшых раскопак — пра што паведаміў Інстытут археалогіі Кітайскай акадэміі грамадскіх навук праз Інстытут культурнай спадчыны і археалогіі аўтаномнага раёна Унутранай Манголіі — была выяўленая сістэма тунэляў. Гэтыя тунэлі паўтаралі кольцавую планіроўку размешчанага над імі горада, разыходзячыся ад цэнтра да перыферыі.

Для неалітычнага паселішча наяўнасць нават аднаго падземнага хода была б дзіўнай з’явай. Шэсць узаемазвязаных тунэляў, спраектаваных з арачнымі скляпеннямі і аднолькавымі памерамі, сведчылі пра ўзровень планавання, які прымусіў даследчыкаў пераасэнсаваць магчымасці гэтай супольнасці — і тое, з якой пагрозай, на іх думку, яна сутыкалася.

«Адзін вядзе ад унутранага барбакана да знешняй часткі горада, а другі злучаны з ровам», — распавёў пасля адкрыцця першых двух тунэляў Сунь Цзіньсун, дырэктар Акадэміі культурнай спадчыны і археалогіі Унутранай Манголіі.

Шэсць тунэляў утвараюць разгалінаваную сетку пад горадам. У найменш глыбокім месцы праходы знаходзяцца ўсяго ў 150 см ад паверхні — дастаткова блізка, каб крокі зверху ледзь чутна адгукаліся рэхам праз камень. У найбольш глыбокай кропцы яны сыходзяць амаль на 6 метраў у цемру, што паглынае ўсе гукі знешняга свету. Вышыня калідораў каля 180 см, а шырыня — 120 см: яны дастаткова прасторныя для чалавека, які перавозіць запасы, але дастаткова вузкія, каб іх мог абараняць адзін вартаўнік.

Даследчыкі мяркуюць, што тунэлі служылі як ваенным, так і эканамічным мэтам. Некаторыя праходы выходзілі за межы абарончага мура, забяспечваючы або схаванае транспартаванне матэрыялаў для ваенных патрэб, або проста бяспечную перавозку тавараў пад горадам. Акрамя таго, канструкцыя брамаў каменнага горада Хоучэнцзуй «нагадвае іншыя архітэктурныя збудаванні з утрамбаванай зямлі (што адносяцца да больш позніх стагоддзяў), знойдзеныя ў рэгіёне Цэнтральных раўнін Кітая. Гэтае падабенства сведчыць пра ўзаемадзеянне паміж народамі розных рэгіёнаў».