Без болю не выздаравець

• Ірына Халіп
• 10.07.2026, 11:50

Лепш будзем бяспартыйнымі.

У Расіі нядаўна з'явіўся новы мем: «партыя 23 лютага». Гэта пра тых, хто марыць вярнуцца ў 23 лютага 2022-га. Каб 24 лютага так і не надышло, а ўсё заставалася як раней. Пяцігадовыя шэнгенскія візы, атрыманыя паводле прынцыпу «ішоў міма турагенцтва, кінуў ім пашпарт, праз пару тыдняў забраў»; плацінавыя крэдыткі, якія прымаюць хоць у Японіі, хоць на Кайманавых астравах, не кажучы ўжо пра Еўропу і ЗША; рэйсы «Аэрафлота» ў Парыж і Лондан, канцэрты сусветных зорак у Маскве, буцікі «Шанэль» і «Гучы» ў кожным буйным горадзе, распасцёртыя абдымкі ў любой краіне — о, рускія прыехалі, яны багатыя і шчодрыя, што пажадаеце?..

Пра вяртанне ў 23 лютага мараць не толькі тыя, хто «па-за палітыкай», але і тыя, хто адкрыта выказаў антываенную пазіцыю і выехаў з Расіі. Яны таксама сумуюць па тым дні, калі яшчэ не было поўнамаштабнага ўварвання і можна было жыць дома, замаўляць у інтэрнэце квіток у Парыж і не думаць пра тое, як легалізавацца ў новай краіне і дзе знайсці жыллё і працу. 23 лютага ім таксама здаецца нейкім ідэальным днём, калі ўсё яшчэ было так добра, што толькі і марыць можна.

Той факт, што вайна ўжо восем гадоў ішла, яксьці лёгка імі забыўся. Крым — ну дый чорт з ім, з Крымам, з партызанамі, з падрывам ЛЭП, з крымінальнымі справамі супраць крымскіх татараў. Крым — гэта дзяцінства, можна нават з'ездзіць, не адабряючы ў цэлым механізм акупацыі. А Данецк і Луганск — гэта наогул так далёка, быццам на іншай планеце. Пра Луганскую вобласць у школе «Маладую гвардыю» чыталі, там дзеці з фашыстамі змагаліся. А Данецк — гэта ўвогуле шахты і тэрэконы, там людзям жыць і не трэба, дык што нічога трагічнага не адбылося. Галоўнае — за Данецк, Луганск, Крым ніхто ні з каго не спытаў. «Шанэль» з рынку не сышла, шэнген не перасталі выдаваць, еўрапейскую нерухомасць па-ранейшаму з задавальненнем прадавалі расіянам, бо тыя не таргаваліся. Свет не заўважыў акупацыю і вайну дакладна так, як яе не заўважалі самі расіяне. Усім было зручна, акрамя крымчан і жыхароў Данбаса. Катавальныя турмы і выкраданні людзей — усё гэта было так далёка не толькі ад Масквы, але і ад Варонежа, не кажучы ўжо пра еўрапейскія краіны, што можна было проста не заўважаць або рабіць выгляд, быццам нічога не адбываецца. Ну так, курс долара часова рвануў у зааблочныя высі пасля акупацыі Крыму, але потым паволі, як іржавае кола, пакаціўся з горкі ўніз. Можна было жыць далей — і жыць выдатна. Да самага 24 лютага, бы яно прапала. З бензінам на запраўках.

У Беларусі, як ні дзіўна, ёсць сяброўская, амаль партнёрская партыя. Яе ўмоўна можна назваць «партыя 2019 года». Гэта людзі, якія мараць вярнуцца ў 2019 год, калі, на іхні погляд, усё было выдатна, а праблемы маглі ўзнікнуць толькі ў тых, хто сам нарываецца. А калі нікога не чапаць, на акцыі пратэсту не хадзіць і крытыку Лукашэнкі абмяжоўваць анекдотамі ў курылцы, дык жыццё цудоўнае. Зімой — у Закопане на гарныя лыжы (ці ў Альпы, ці ў Карпаты), летам — на любое мора, у любую краіну. Па пакупкі — у Вільнюс, Беласток або Хмяльніцкі. І ніякага страху перад перасячэннем мяжы, ніякіх чыстак месэнджараў, ніякіх сумневаў перад тым, як адправіць камусьці данат. Празрыстае, спакойнае жыццё ў еўрапейскай краіне. Адна праблема — чэргі ў літоўскую амбасаду. А так — усё ж нармальна было, праўда? І бізнес развіваўся — гэта непазбежны аргумент сябраў партыі 2019 года.

Не, гэтыя людзі — зусім не «хатаскрайнікі». Яны цалкам крытычна ставіліся да ўлады. Шмат што асуджалі. Але ўлада для іх была прыкладна як Данецк і Луганск для расіян з партыі 23 лютага — дзесьці вельмі далёка. Там жа, у тым бясконцым далёку, былі палітвязні, без якіх рэжым не мог існаваць нават у самыя «травяедныя» часы, катаванні, выкраданні і забойствы. А ў непасрэднай блізкасці — кавярні, фестывалі, культурныя прасторы, канцэрты, квізы, планы на адпачынак. Добра было б вярнуцца туды, ці не так? Падумаеш, Лукашэнка дзесяцігоддзямі — жыць можна так, нібыта яго наогул не існуе.

Скажу шчыра: мяне таксама часам (вельмі рэдка, на шчасце) раптам цягне ўступіць у тую партыю і вярнуцца ў 2019 год — у хвіліны слабасці і тугі па родным горадзе. Але разумею, што нельга, трэба заставацца бяспартыйнай. Мы цяпер праходзім вельмі цяжкае выпрабаванне, але абавязаны прайсці яго да канца. З пакутамі і тых, хто з'ехаў, і тых, хто застаўся. З тугою першых і страхам другіх. З успамінамі пра час за кратамі, якія становяцца агульнымі для ўсё большай колькасці беларусаў. Так, разам са скурай, балюча і беззваротна, клоччамі злазіць надзея на тое, што «калі не лезці — можна жыць». Не, цяпер беларусы будуць лезці заўсёды. У палітыку, у выбарчы працэс, у назіранне за выбарамі, у пратэсты. А боль яшчэ давядзецца пацярпець. Без яе не выздаравець. І нават не нарадзіцца.

Ірына Халіп, спецыяльна для Charter97.org