Ля апошняй мяжы

• Ірына Халіп
• 17.07.2026, 15:31

Лукашэнка і Пуцін паўзуць да фінішу.

Увесь тыдзень я была занятая не беларускімі рэпрэсіямі, а рэпрэсіямі на акупаваных тэрыторыях Украіны, — рыхтавала вялікі матэрыял для «Новай газеты Еўропа». Размаўляла з праваабаронцамі, чытала лісты з сімферопальскага СІЗА, вывучала прэс-рэлізы акупацыйнага запарожскага суда. Сказаць, што перад мной адчыніліся дзверы ў пекла, — гэта нічога не сказаць.

Я даведалася, што ў сімферопальскім СІЗА сядзіць пенсіянерка Галіна Бехтэр з прагрэсуючай дэменцыяй. Яе кормяць, мыюць і пераапранаюць сукамерніцы — сама Галіна Рыгораўна ўжо не ў стане сябе абслугоўваць. Прысуд у яе — дванаццаць з паловай гадоў за «дзяржаўную здраду». У камеры сем чалавек, шэсць з якіх — пенсіянеркі. Таксама з велізарнымі тэрмінамі за «дзяржаўную здраду».

Гэтыя жанчыны — не крымчанкі. Яны з Запарожскай вобласці — з Токмака, Мелітопаля, Пладароднага, Любімаўкі. Усе апынуліся ў акупацыі, усіх прымусілі атрымаць расійскія пашпарты. На шчасце, украінскія ўлады ставяцца да гэтага з разуменнем. І тыя, хто на акупаваных тэрыторыях, хоць «Героя Расіі» атрымай — Украіна ведае, у якіх яны ўмовах. Дык што пенсій іх не пазбаўлялі, рахункі не блакіравалі: гэтыя людзі застаюцца грамадзянамі Украіны з усімі правамі.

Дык вось, свае пенсіі гэтыя гераічныя жанчыны, пад носам у расійскіх спецслужбаў, якімі кішэлі акупаваныя тэрыторыі, пералічвалі ва Украіну. Паводле версіі абвінавачання — «на рахункі, звязаныя з ЗСУ». Праўда, праваабаронцы сцвярджаюць, што даказаць гэта немагчыма, ды і няма патрэбы: акупантам хапае самога факту пералічэння грошай ва Украіну, каб даць 70-гадовым жанчынам 12–15 гадоў турмы.

Дарэчы, першапачатковы прысуд Галіне Бехтэр быў меншы — 11 гадоў. Але крымскія пракуроры (абвінавачанне ў запарожскім акупацыйным судзе падтрымліваюць менавіта крымскія) вырашылі, што гэтага мала, і апратэставалі яго. Апеляцыйны суд дадаў паўтара года. Урэшце, 11 або 12 з паловай — не так ужо важна для самой Бехтэр. Галіна Рыгораўна наўрад ці перажыве этап, не кажучы ўжо пра доўгія гады зняволення. Не маючы поспехаў на фронце, расійская дзяржава вырашыла пазмагацца з пенсіянерамі: тут яно несумненны пераможца.

Пакуль я чытала лісты і размаўляла з праваабаронцамі, лавіла сябе на думцы, што ўспамінаю нашых пенсіянераў-палітвязняў. Напрыклад, 72-гадовага Барыса Вітко, арыштоўваць якога прыехаў цэлы мікрааўтобус амонаўцаў у бронекамізэльках і са зброяй. Пенсіянеру далі сем гадоў і тры месяцы пазбаўлення волі па артыкулах «абраза Лукашэнкі», «паклёп у дачыненні да Лукашэнкі» і таму падобнае. У турме Барыс Міхайлавіч ужо перанёс інсульт. Ні на якое ўмоўна-датэрміновае вызваленне ён разлічваць не можа, бо дзяржава, апроч турмы, «нагарадзіла» яго яшчэ і штрафам у 12 тысяч рублёў. Зразумела, што выплаціць яго ён не ў стане. А ёсць доўг перад краінай — няма УДВ, тут усё вельмі проста.

Успамінаю 66-гадовага Уладзіміра Гундара, прысуджанага да 20 гадоў турмы, — інваліда, у якога няма адной нагі і якога на этапе пакінулі без мыліц. Потым мыліцы вярнулі, але карыстацца імі Уладзімір не мог — сцёрліся гумовыя наканечнікі, а замяніць іх у калоніі немагчыма.

Успамінаю 72-гадовага Уладзіміра Міхайленка, якога адправілі за краты за адзін пераказ палку Каліноўскага (прывітанне, запарожскі акупацыйны суд! Ты не адзін у гэтым свеце). Успамінаю 60-гадовую Вольгу Маёраву, чый тэрмін амаль у два разы большы, чым у тых запарожскіх пенсіянеркаў, — «тэрарыстку», што амаль страціла зрок. Успамінаю 71-гадовую Ірыну Мельхер з 17-гадовым тэрмінам зняволення, якую ў калоніі прымушаюць як «тэрарыстку і экстрэмістку» спаць на другім ярусе. Узбірацца туды для яе — катаванне. Яшчэ адно катаванне ў доўгім-доўгім спісе.

І нашы карнікі, і расійскія акупанты на ўкраінскіх тэрыторыях з лютасцю змагаюцца з пенсіянерамі, нібыта ненавідзяць іх асабіста. Раней мне здавалася, што імі гаворыць крыўда: маўляў, вам бы шкарпэткі вязаць ды ў паліклініцы ў чарзе сядзець, а вы ў палітыку лезяце. Але справа не толькі ў гэтым. І не столькі. Ёсць прычына, у якой яны самі сабе не прызнаюцца. А можа, і наогул не здагадваюцца, дзейнічаючы інстынктыўна.

Справа ў тым, што моцныя заўсёды выбіраюць сабе ў праціўнікі не менш моцных. А часта — нават мацнейшых. Вораг цікавы, калі ён моцны. Тады і кошт перамогі ўзрастае шматкроць, і смак яе асабліва востры. Тыя ж, хто слабы, шукаюць праціўніка не проста слабага — безабароннага. Чым больш безабаронны вораг, тым мацней адчувае сябе прыгнятальнік. Прызнацца самаму сабе ў тым, што ён ужо зусім не магутны дыктатар, якога баяцца, а жаласная нікчэмнасць, прыгнятальнік не можа. І тым мацней знішчае слабых.

Судзячы па маштабах рэпрэсій, абодва — і Лукашэнка, і Пуцін — ужо дзесьці ля апошняй мяжы. А тое, што ніяк да яе не даберацца, — дык таму, што й паўзці да фінішу ўжо няма сіл.

Ірына Халіп, спецыяльна для Charter97.org