«Тата, глядзі, яны паўсюль!»
- 31.07.2026, 13:52
Як беларускія дачнікі змагаюцца з іспанскім слімаком.
Штогадовыя сведчанні нашэсця іспанскага слімака не тое каб раней заставаліся без увагі беларусаў, аднак гэтым разам хутка стала зразумела, што справа пахне нечым сур'ёзным. «Ратуйце! Такой пачвары я за 61 год ні разу не бачыла»; «Б'ём трывогу: штодзень збіраем па пяць літраў гэтай брыдоты»; «Жруць усё, палююць нават на дажджавых чарвякоў», — дзесяткі такіх паведамленняў мы атрымалі пасля публікацыі вось гэтай нататкі.
Там гаворка ішла пра Слуцкі раён, аднак часцей за ўсё нам пісалі якраз з-пад Мінска: Ракаў, Калодзішчы, Вялікае Сціклева. Высветлілася, што слімак, як сапраўдны іспанскі канкістадор, ужо акружыў сталіцу шчыльным кальцом, нахабна варушыць вусікамі, хрумсціць агурком і трымае ў страху мясцовых агароднікаў.
Шчыра кажучы, фота і відэа з рудымі, падобнымі да ажыўлых смаржоў малюскамі, што абляпілі качан капусты, або з вялікімі вёдрамі, даверху запоўненымі слімакамі, з прыпіскай кшталту «гэта за гадзіну», сапраўды наводзяць непадробны жах, піша «Онлайнер».
Што за іспанскі слімак?
Увогуле навукоўцы-генетыкі ўжо высветлілі, што радзіма гэтага слімака — Францыя або, як варыянт, заходняя Германія. Іспанскім яго празвалі гадоў 150 таму, калі яшчэ дакладна не ведалі, адкуль ён з'явіўся, і так яно і засталося.
Так ці інакш, для нас гэта інвазійны від, які наносіць сур'ёзную шкоду сельскагаспадарчым пасадкам, дэкаратыўным раслінам і кветкам. Маштабнаму распаўсюджанню слімака паспрыялі самі людзі, якія развозілі яго па ўсім кантыненце (і ў Паўночнай Амерыцы таксама) разам са скрынямі з садавіной, гароднінай і кампостам. Раней у Беларусі «іспанца» не было, але пачынаючы з 2020-га яго пачалі ўсё часцей знаходзіць па ўсёй тэрыторыі краіны.
Убачыць слімака можна дзе заўгодна: у садах і агародах, парках, на газонах і ў кампостных ямах. Для чалавека пагрозы ён не ўяўляе, а вось мясцовая флора пакутуе. Слімак празмерна пражэрлівы: есць літаральна ўсё, што знойдзе, і есць шмат — з-за сваіх памераў (дарослыя асобіны вырастаюць да 8—10 сантыметраў). Самі ж слімака папросту няма каму з'есці: для беларускіх птушак і жаб ён, зноў жа, надта буйная здабыча.
Увогуле ў Беларусі «іспанец» адчувае сябе паўнапраўным гаспадаром. Нашы навукоўцы пакуль толькі разводзяць рукамі: так, экспансія малюска прыкметная, але яшчэ не настолькі масавая, ён толькі на першай стадыі рассялення. Якіхсьці стоадсоткава дзейсных спосабаў барацьбы з ім таксама пакуль ніхто параіць не можа. Іспанскі слімак амаль як гідра: адсячэш адну... Ну вы зразумелі.
«На сонейка выставляю ў вядры, чорт яго ведае, што яшчэ з імі рабіць»
Азброіўшыся макрааб'ектывам і ліхтарыкам, мы выехалі на пошукі шкодніка ў Заслаўе. Мясцовыя падказалі, што слімак асабліва шчыльна акупаваў квартал Студзенець. Зайшоўшы ў завулак з боку прыватнага сектара, адразу зразумелі, пра што гаворка: проста на асфальце і абочыне грэліся ў заходнім сонцы дзясяткі тлустых «іспанцаў».
Хто паажыўней і пабольш — актыўна шукаў сабе здабычу ў выглядзе ўпалага яблыка або хоць бы красоўкі фатографа. Еўрапейскі слімак, відаць, яшчэ не настолькі добра знаёмы з беларускімі прадуктамі, таму і праўда спрабуе «на зуб» усё, што апынецца на яго шляху.
Не заўважыць слімакаў немагчыма: кожны мінак хоць на секунду ды кідаў позірк на іх скупчанне. Сабачнікі адцягвалі гадаванцаў і на ўсялякі выпадак паскаралі крок. Адна сям'я затрымалася, каб падоўгу паразглядаць слімакаў. «Тата, глядзі, яны паўсюль!» — звычайна менавіта з такіх фраз пачынаюцца фільмы пра іншапланетныя нашэсці.
Ідзём далей на пошукі ахвяр гэтага самага нашэсця. У дварах прыватных дамоў доўга не можам разгледзець прыкметы чалавечага жыцця, канечне, пажартаваўшы на тэму пару самых змрочных жартаў. Нарэшце ў прасвет адной з калітак заўважаем пенсіянерку Ірыну Іванаўну.
— Мы журналісты, слімака шукаем, у вас, можа, ёсць?
— Вядома, пайшлі, пакажу, — у тую ж секунду жанчына без доўгіх высвятленняў, што да чаго, сама ледзь не за руку павяла нас да градкаў з капустай. — Я толькі ўчора пасыпала тым блакітным, таму ён наўрад ці... А, во, бачыце, як яны ядуць. І вунь адзін ужо дохленькі ляжыць, прыбіла.
«Блакітнае» — гэта спецыяльны сродак «Слізнеед Неа», жанчына замаўляе яго на маркетплэйсе. Яшчэ дапамагае звычайная соль, гэты спосаб практыкуе Ганна, дачка Ірыны Іванаўны. Дзяўчына смяецца: маўляў, цяпер гэта ў яе такое вячэрняе хобі — саліць слімакаў. Ад дотыку крышталяў малюскі амаль адразу ж скурчваюцца, зялянеюць і пачынаюць паміраць. Праўда, ёсць нюанс: праз нейкі час у тое ж месца прыходзіць яшчэ больш слімакаў — даядаць трупы сваіх суродзічаў.
— Яны звычайна актывізуюцца ўвечары?
— Так, калі становіцца прахалодна, сонейка хаваецца, і вось тут на дарожцы... Аня, колькі ты ўчора сабрала? 81 штуку! Так, мы цяпер іх проста падлічваем. У вядры яшчэ 79, але там вы ўжо нічога не ўбачыце — суцэльная біямаса. Я іх проста на сонейка выставляю вось так, чорт яго ведае, што яшчэ з імі рабіць…
Ірына Іванаўна кажа, што слімак менавіта да яе дайшоў позна, усяго месяц таму — прынамсі, раней іх не было настолькі шмат. Рэдкія асобіны вясной толькі прыходзілі пад'ядаць трускаўкі, а вось да лета арганізавалі сабе ў двары цэлую стрытфуд-пляцоўку. Крытая тэраса — побач, у цяпліцы з памідорамі.
— Гэта ўжо ўчастак нашых пляменнікаў, яны гэтых слімакаў нават не збіраюць. Кажуць, сэнсу няма.
«Баюся, што гэта ўжо назаўсёды — як каларадскі жук»
Віктара з дому насупраць застаём за абрэзкай дрэў, мужчына таксама спяшаецца да плоту падзяліцца бядой. Са слімакамі ён вядзе барацьбу з мінулага года, за гэты час паспеў выпрацаваць свае лайфхакі.
— Вось зараз пайду збіраць. Уручную, у пальчатках. Потым — у раствор нашатырнага спірту. Яго потым можна кудысьці выліць, а соль усё ж уплывае на агарод. Ну і так, прэпараты. Узяў вось «Біяслізнецыд», але пакуль не ведаю, ці мае ён доўгатэрміновы эфект, трэба пастаянна апрацоўваць, і гэта ўсё таксама прыгнятае [глебу]...
Заслаўчанін, дарэчы, адзначыў, што яго слімакі яшчэ аказаліся нейкімі пераборлівымі: ядуць, здаецца, усё, але толькі маладую рассаду. Лісце бульбы і агуркоў аб'ядаюць, саміх пладоў нібыта не чапаюць.
— Фасолю. Маладзенькую пасадзіў — жруць. Цяпер ужо не жруць. Капуста толькі-толькі пачала вылазіць — пагрызлі ўсё. Цяпер не чапаюць. А так ядуць, вядома, усё падрад. І я баюся, што гэта ўжо назаўсёды: як з каларадскім жуком колькі гадоў змагаемся, так і з гэтымі будзем.
— Шмат «ўраджаю» збіраеце па вечарах?
— Па два-тры літры штодзень.
Кажуць, што прафілактыка барацьбы са слімаком заключаецца ў рэгулярным скошванні ўчастка, разборцы непатрэбнага смецця. Віктар ківае: маўляў, так, «іспанцам» даспадобы захламленасць, пад дошкамі, цаглінамі іх таксама заўжды ўдосталь — і жывуць, і размнажаюцца.
— Стараюся шукаць у агародзе і пад дошкамі яйкі. Бярэш іх у рукі — і яны, як шарыкі пенапласту, распадаюцца… Пакідаю на сонейку — і ўсё, гінуць. Але, вядома, усё роўна ад усіх не пазбавішся. Яны мігруюць. Ад суседзяў, з балота.
На жаль, калі з'яўляюцца інвазійныя віды, з імі цяжка змагацца. У мяне цётка таксама ходзіць соллю пасыпае, але гэта як у тым анекдоце пра парашок ад таракана. Не чулі? Узяў мужчына цэглу, расцёр рукамі і крычыць: «Прадаецца парашок ад таракана!» У яго пытаюць: «А як карыстацца?» — «Ловіш таракана, адкрываеш яму рот і сыплеш, пакуль не здохне».
— Увогуле, толькі змірыцца застаецца?
— Ну, не змірыцца, працягваць барацьбу. У інтэрнэце шмат чытаю пра гэта — і, як правільна пішуць, толькі комплексны падыход. Рэкамендуюць, праўда, усякую лухту, чаго толькі не траплялася. Яечная шкарлупіна, кававая гушча... Па-мойму, яны гэтаму толькі рады будуць. Я паспрабаваў нават негашанай вапнай — гляджу, поўзаюць, хоць бы што ім.