Лукашэнка дагуляўся
- 31.07.2026, 16:00
Суд над дыктатарам становіцца ўсё больш рэальным.
Крымінальная справа, якую могуць узбудзіць супраць Лукашэнкі ўкраінскія ўлады, магла б стаць цікавым прэцэдэнтам. Нягледзячы на шматлікія абвінавачанні ў датычнасці да знікнення палітычных канкурэнтаў у канцы 90-х, непрызнанне выбараў і нават саўдзел у агрэсіі Расіі супраць Украіны, кіраўнік Беларусі ніколі не станавіўся фігурантам крымінальнай справы, ініцыяванай іншай дзяржавай, піша «Салідарнасць».
Гучыць дастаткова экзатычна і не зусім зразумела, як судзіць і прыцягваць да адказнасці, але ў сусветнай практыцы ёсць прыклады не толькі Міжнародных трыбуналаў і Міжнароднага крымінальнага суда, але і судовыя працэсы, ініцыяваныя супраць кіраўнікоў іншых дзяржаў.
Аўгуста Піначэт (Чылі)
Яго абвінавацілі ў забойствах, катаваннях, вымушаных знікненнях, злачынствах супраць чалавечнасці, якія ён чыніў супраць сваіх палітычных апанентаў, калі быў пры ўладзе на чале Чылі.
У 1998 годзе іспанскі суд выдаў міжнародны ордэр на арышт Піначэта, які на той момант ужо не быў кіраўніком Чылі. Былы кіраўнік дзяржавы быў затрыманы ў Лондане брытанскай паліцыяй на запыт Іспаніі, аднак пасля доўгага судовага працэсу Вялікабрытанія адмовілася выдаваць яго Іспаніі па стане здароўя.
Пасля вяртання ў Чылі Піначэт апынуўся пад следствам і хатнім арыштам, але памёр да вынясення прысуду.
Хісэн Хабрэ (Чад)
Яго абвінавацілі ў катаваннях, злачынствах супраць чалавечнасці, ваенных злачынствах.
Некалькі былых грамадзян Чаду, якія атрымалі бельгійскае грамадзянства, звярнуліся ў нацыянальную пракуратуру, каб прыцягнуць да адказнасці былога дыктатара Чаду, які пасля звяржэння ў 1990 годзе ўцёк у Сенегал.
У 2005 годзе бельгійскі суд выдае міжнародны ордэр на арышт Хабрэ. Сенегал праходзіць доўгі шлях юрыдычнага і правапрымяняльнага «адмаўлення, гневу, торгу і прыняцця», аднак у 2016 годзе спецыяльна створаная сумесна з Афрыканскім саюзам Надзвычайная афрыканская палата асуджае былога дыктатара на пажыццёвае зняволенне.
Унікальнасць гэтай сітуацыі ў тым, што злачынца дажыў да суда і атрымаў справядлівае пакаранне, і ў тым, што гэта быў першы выпадак, калі былы кіраўнік адной афрыканскай дзяржавы быў асуджаны судом іншай.
Былі і іншыя прэцэдэнты
Акрамя гэтых двух гучных працэсаў, можна ўзгадаць яшчэ працэсы ў дачыненні да Башара Асада (Сірыя), Муамара Кадафі (Лівія), Менгісту Хайле Марыяма (Эфіопія), Яхьі Джамэ (Гамбія), Садама Хусэйна (Ірак) і Слабадана Мілошавіча (Сербія).
Практычна ва ўсіх выпадках альбо выкарыстоўваўся прынцып універсальнай крымінальнай юрысдыкцыі, альбо іншыя магчымасці прававых сістэм дзяржаў.
Перспектывы крымінальнай справы супраць Аляксандра Лукашэнкі за саагрэсію супраць Украіны пакуль выглядаюць цьмяна і больш падобныя на палітычны ціск з мэтай паставіць яшчэ адну перашкоду на шляху яшчэ большай уцягнутасці Беларусі ў вайну супраць Украіны, аднак фактура для такой крымінальнай справы назапашваецца.
Акрамя відавочных фактаў выкарыстання тэрыторыі і інфраструктуры Беларусі для атакі Украіны (у тым ліку з выкарыстаннем рэтранслятараў для навядзення дронаў), гаворка ідзе пра ўдзел у дэпартацыі ўкраінскіх дзяцей, пра актыўнае забеспячэнне расійскай арміі ўзбраеннем, боепрыпасамі і амуніцыяй, а таксама пра навучанне расійскіх салдат на беларускіх палігонах. Адзін з нядаўніх фактаў — прысутнасць у расійскіх ракетах «Арэшнік», што прымяняліся для ўдараў па Украіне, значнай колькасці дэталяў, вырабленых у Беларусі.
Усе гэтыя фактары ў спалучэнні з міжнароднай юрыдычнай практыкай робяць крымінальны пераслед кіраўніка мінскага рэжыму цалкам рэальнай карцінай, тым больш што з кожным днём абвінавачаны назапашвае ўсё больш фактуры для такога крымінальнага разбіральніцтва.
Пытанне ў тым, ці захочаць украінцы выкарыстоўваць гэты козыр і як менавіта будуць дамагацца прыцягнення абвінавачанага да адказнасці за ўчыненае.