Алена Гнаўк: Як веруючы чалавек, я заўсёды кіравалася адным прынцыпам
- 7.08.2026, 11:06
Як пенсіянерка кінула выклік рэжыму Лукашэнкі.
Алена Гнаўк, пенсіянерка з невялікай вёскі на поўдні Беларусі, у 2020 годзе не змагла змірыцца з гвалтам, з дапамогай якога рэжым Лукашэнкі спрабаваў уціхамірваць і запалохваць сваіх грамадзян. Яна ўдзельнічала амаль ва ўсіх пратэстах у Брэсце. Нягледзячы на бясконцыя штрафы і адміністрацыйныя арышты, яна не адступала. Сілавікі гэта запомнілі. У 2022 годзе яе затрымалі і прысудзілі да 4,5 года пазбаўлення волі. 80 дзён са свайго тэрміну яна правяла ў карцэры.
Сваёй гісторыяй Алена Гнаўк падзялілася з YouTube-каналам Memoriał Polska. Charter97.org публікуе кароткі пераказ інтэрв'ю з вядомай беларускай пенсіянеркай.
Жнівень 2020
– Мне ўжо дастаткова гадоў. Сёлета мне споўнілася 69. Упершыню за апошнія пяць гадоў я змагла адзначыць свой дзень нараджэння на волі.
У дзень выбараў да мяне дадому прыйшлі з пераноснай урнай для галасавання. Як пенсіянерцы, мне надалі магчымасць прагаласаваць дома. Я выканала ўсе неабходныя працэдуры, сфатаграфавала бюлетэнь і адправіла пацвярджэнне ў сістэму незалежнага падліку галасоў.
Пасля гэтага я занялася звыклымі хатнімі справамі: накарміла сваю казу Галубку, казла Мэйсана, накарміла курэй. Жыву ў вёсцы, таму невялікая гаспадарка ў мяне заўсёды была.
Калі я паспрабавала выйсці ў інтэрнэт, сувязі не аказалася. Тады я зразумела, што адбываецца нешта незвычайнае. Вырашыла сама паехаць у Мінск і даведацца, што здарылася.
Ноч пасля «выбараў»
– Раніцай я села на аўтобус, які адпраўляўся каля дзесяці гадзін, і да абеду прыехала ў Мінск, на прыпынак «Інстытут культуры». Па дарозе побач са мной сядзела жанчына, здаецца, яе звалі Ніна. Яна ехала да свайго ўнука, які нядаўна жаніўся. Мы размаўлялі, і я сказала, што ў мяне не працуе інтэрнэт. Яна адказала, што ўнук паведаміў ёй трывожную навіну: у Мінску страляюць.
Таму я вырашыла ўласнымі вачыма пабачыць, што адбываецца. Я накіравалася да цэнтральнай плошчы, але яна была перакрытая. Паўсюль стаялі вайскоўцы, прайсці далей было немагчыма.
Вяртаючыся назад, я ўбачыла заплаканую жанчыну. Высветлілася, што яна прыехала з Масквы ў госці да дачкі, якая выйшла замуж за беларуса. У той дзень дачка праводзіла яе на цягнік. Яны ехалі на таксі праз раён Нямігі і сталі сведкамі жорсткага разагнання і расстрэлу маладых хлопцаў.
Тады я зразумела, што пацярпелі самыя звычайныя мірныя людзі. Улада спрабавала запалохаць грамадства, але атрымалася наадварот — яна аб’яднала людзей. Менавіта такім я запомніла жнівень 2020 года.
Чаму не змагла маўчаць
– Як веруючы чалавек, я заўсёды кіравалася адным прынцыпам. Калі несправядлівасць датычыць асабіста цябе, ты маеш права сам вырашаць, як паступіць. Можна звярнуцца ў праваахоўныя органы, можна гэтага не рабіць — усё залежыць ад сумлення і ўнутранага пераканання. Але калі на тваіх вачах прыніжаюць, абражаюць або чыняць гвалт у дачыненні да іншага чалавека, ты абавязаны ўмяшацца.
Менавіта таму я не магла маўчаць. Я выходзіла на малітвы, малілася за людзей, старалася падтрымаць тых, хто апынуўся побач. За малітву на каленях мне прысудзілі штраф у памеры пяцідзесяці базавых велічынь. За белыя кветкі — яшчэ адзін штраф. Менш чым за год мяне семнаццаць разоў прыцягвалі да адміністрацыйнай адказнасці.
Крымінальныя справы
– У 2021 годзе супраць мяне пачалі ўзбуджаць крымінальныя справы. Спачатку адну, потым другую, а пазней і трэцюю. Адна з падстаў — белыя і чырвоныя мяшкі, якія я сушыла на плоце. Улады заявілі, што гэта з’яўляецца несанкцыянаваным пікетам, бо я не атрымала дазволу на іх размяшчэнне.
Пазней мне прызначылі так званую «хімію». Спачатку — два гады, потым яшчэ тры. Падчас аднаго з судовых пасяджэнняў у сваім апошнім слове я сказала, што пасля 9 жніўня 2020 года ўладу ў краіне захапіў чалавек, якога я лічу нездаровым. Гэтыя словы былі кваліфікаваныя як абраза, і супраць мяне ўзбудзілі яшчэ адну крымінальную справу.
Восенню з’явілася і трэцяе абвінавачанне — па справе аб дапамозе сям’і мігрантаў. Пасля адміністрацыйнага арышту, які пачаўся 10 студзеня, я ўжо не выйшла на волю. Калі тэрмін арышту скончыўся, да мяне прыйшлі следчыя і паведамілі, што я афіцыйна прыцягваюся да крымінальнай адказнасці ўжо па трэцяй справе.
Пасля ўсіх гэтых падзей я апынулася ў сістэме выканання пакаранняў. Але я хачу сказаць: усюды ёсць людзі. Мы выжываем менавіта таму, што ў гэтай сістэме ўсё роўна знаходзіліся тыя, хто заставаўся чалавекам.
Нават у калоніі былі супрацоўнікі, якія часам дапамагалі. Напрыклад, калі мы стаялі на холадзе і зяблі, некаторыя дзяжурныя дазвалялі нам крыху прыкрыцца верхнім адзеннем, каб мы не прастудзіліся.
Але былі і іншыя выпадкі. За тое, што я 8 сакавіка пачаставала суседак па камеры маленькай вафелькай, мне далі 15 сутак ШІЗА. Яны наўмысна глядзелі, як я буду сябе паводзіць з-за такой дробязі. Гэта палічылі парушэннем.
Таксама мяне неаднаразова абвінавачвалі ў паклёпе і іншых парушэннях. Хоць паклёп — гэта калі чалавек сцвярджае нейкі факт і мусіць прыводзіць доказы. Напрыклад, калі сказаць пра чалавека нешта, што не адпавядае рэчаіснасці, гэта павінна быць даказана. Але часта ніякіх доказаў не было.
Мяне этапавалі паміж установамі: з аднаго месца ў другое, у тым ліку ў СІЗА Баранавіч. Калі трэба было праводзіць следчыя дзеянні, мяне зноў перавозілі ў Пружаны. Гэта адбывалася ў кайданках.
Бывала, што я ехала ў так званым «сталыпіне» адна сярод мужчын, і толькі я была ў кайданках. Гэты факт стаў вядомы майму адвакату. Наколькі я ведаю, гэтае пытанне нават узнімалася ў Еўрапейскім парламенце.
Двойчы пасля гэтага мяне ўжо перавозілі без кайданкоў. Лічу, што гэта нейкім чынам паўплывала на сітуацыю. Бо ісці са скаванымі рукамі, цягнуць рэчы і пры гэтым не мець права прыняць дапамогу — гэта вельмі цяжка, асабліва ў маім узросце.
Нам забаранялі дапамагаць адно аднаму. Нават калі чалавек хацеў падаць руку або дапамагчы падняць рэчы, за гэта маглі пакараць. Была ўстаноўка: палітычным зняволеным ніякай дапамогі не аказваць.
Лёс, малітвы, выпрабаванні
– Я ведала, што магу трапіць у турму, яшчэ каля трыццаці гадоў таму. Раскажу невялікую гісторыю. Я крыху цікаўлюся хірамантыяй — гэта вучэнне пра тое, што па лініях на руках можна ўбачыць пэўныя асаблівасці лёсу.
Калі я вывучыла свае лініі, я ўбачыла знак, які звязвала з абмежаваннем свабоды, з турмой. Я не ведала, чаму і калі гэта адбудзецца, але мела адчуванне, што такое выпрабаванне ў жыцці будзе.
Калі я была на волі і чытала гісторыі святых людзей, якія пакутавалі за сваю веру, я часта думала: «А калі такое выпрабаванне закране мяне? Ці змагу я вытрымаць?»
Я нават часам думала, што сама нейкім чынам прадчувала свой лёс. Цяпер магу сказаць: мяне ўратавала вера.
Калі было вельмі холадна, калі іншыя жанчыны не маглі спаць і нават прымалі заспакаяльныя таблеткі, я ўсё роўна знаходзіла сілы. Я малілася і адчувала, што мяне падтрымлівае Бог.
Бывала, я прачыналася ноччу і мне здавалася, што мне горача пад коўдрай. Я адкрывала вочы і разумела, што сапраўднай коўдры амаль няма. Але адчуванне цеплыні заставалася. Я ўспрымала гэта як знак Божай абароны.
Былі сітуацыі, калі, на маю думку, я фізічна не павінна была вытрымаць. У маім узросце і з маім здароўем гэта здавалася немагчымым. Але я хадзіла і малілася.
Камера была маленькая — каля пяці крокаў. Часам плошча была ўсяго некалькі квадратных метраў. Але нават там я старалася рухацца. Я хадзіла па камеры і паўтарала малітвы. Рух стаў маім жыццём: рух і малітва, малітва і рух.
Часам за дзень я праходзіла такім чынам дзесяткі кіламетраў у маленькай камеры.
Я малілася нават за Аляксандра Лукашэнку — каб ён прачнуўся, пакаяўся перад народам і змяніў свой шлях.
Я зразумела адно: чалавека можна пазбавіць свабоды, можна абмежаваць яго фізічна, можна стварыць цяжкія ўмовы, але калі ў чалавека застаецца вера і ўнутраны стрыжань, яго немагчыма цалкам зламаць.
У зняволенні я ўбачыла шмат розных людзей. Былі тыя, хто выконваў загады і чыніў боль іншым. Але былі і тыя, хто заставаўся чалавекам, нягледзячы на форму і пасаду. Менавіта дзякуючы такім людзям свет яшчэ трымаецца.
Я прайшла праз многае, але лічу, што Гасподзь быў побач са мной увесь гэты час. Калі я думала, што ўжо не вытрымаю, з’яўляліся сілы ісці далей.
Галоўнае, што я вынесла з гэтага досведу: нельга праходзіць міма несправядлівасці. Калі побач прыніжаюць чалавека, нельга маўчаць. Кожны павінен паступаць па сумленні.
Я не лічу сябе гераіняй. Я проста рабіла тое, што лічыла правільным.