Сёння — дзень нараджэння сайта «Хартыя’97»
- 11.09.2026, 14:27
Будзем разам, і Беларусь стане вольнай!
28 гадоў таму пачаў працу Charter97.org — найстарэйшы і самы папулярны незалежны сайт Беларусі
Грамадзянская ініцыятыва «Хартыя’97» была створаная 10 лістапада 1997 года па ініцыятыве журналістаў незалежных СМІ. Зварот, які заклікаў пабудаваць вольную, суверэнную і дэмакратычную Беларусь, першапачаткова падпісалі каля 100 тысяч беларусаў, у тым ліку вядомыя праваабаронцы, навукоўцы, пісьменнікі, грамадскія і палітычныя дзеячы.
У лістападзе 1997 года тэкст «Хартыі’97» з’явіўся на сайце незалежнай «Беларускай дзелавой газеты», а ўлетку 1998 года быў зарэгістраваны дамен charter97.org. Ідэю стварэння ўласнага сайта прапанаваў міжнародны каардынатар ініцыятывы Андрэй Саннікаў, а яе рэалізацыяй заняўся Алег Бебенін.
11 верасня 1998 года Charter97.org пачаў самастойную працу і стаў адной з галоўных крыніц інфармацыі пра тое, што адбываецца ў Беларусі, для журналістаў, праваабаронцаў і міжнароднай аўдыторыі.
21 ліпеня 1999 года на сайце ўпершыню была ажыццёўлена прамая трансляцыя ў інтэрнэце падзей з мінскіх вуліц. У гэты дзень у беларускай сталіцы прайшла акцыя, прыурочаная да заканчэння першага тэрміну кіравання прэзідэнта Лукашэнкі. Супрацоўнікі прэс-цэнтра Хартыі ў рэжыме рэальнага часу распавядалі пра тое, што адбывалася ў цэнтры горада.
Прамая трансляцыя вулічных акцый апазіцыі вялася падчас найбуйнейшых дэманстрацый 1999–2000-х гадоў — Маршаў Свабоды і Чарнобыльскага Шляху. Сёння падобная практыка выкарыстоўваецца амаль на ўсіх інфармацыйных і палітычных беларускіх сайтах.
Блакіроўка Charter97.org 9 верасня 2001 года, падчас правядзення чарговых прэзідэнцкіх выбараў, стала паказальнікам эфектыўнасці інтэрнэту як непадцэнзурнага сродку масавай інфармацыі. Разам з намі блакіроўцы падвергліся дзясяткі грамадска-палітычных рэсурсаў, якія распавядалі пра выбары. З гэтага моманту практыка ўключэння «глушылак» у беларускім інтэрнэце стала рэгулярнай.
Журналісты Charter97.org пастаянна падвяргаліся пераследам і рэпрэсіям з боку ўладаў Беларусі. Напярэдадні прэзідэнцкіх «выбараў» 2010 года быў забіты заснавальнік сайта Алег Бебенін. 20 снежня пасля разгону акцыі пратэсту супраць фальсіфікацыі вынікаў галасавання галоўная рэдактарка Charter97.org Наталля Радзіна, а таксама многія журналісты былі арыштаваныя. Сайт працягнуў працу з-за мяжы.
У студзені 2018 года Міністэрства інфармацыі афіцыйна заблакавала доступ да сайта на тэрыторыі краіны, а пасля пратэстаў 2020 года ўнесла яго ў спіс «экстрэмісцкіх рэсурсаў». Тым не менш сёння Charter97.org застаецца самым папулярным незалежным выданнем Беларусі.
Гісторыя сайта «Хартыя’97» добра апісаная ў кнізе вядомага амерыканскага пісьменніка і гісторыка Юрыя Фельштынскага «Беларусь Наталлі Радзінай: журналістка супраць дыктатара». Кнігу можна набыць па спасылцы.
Наша шчырая, глыбокая падзяка ўсім, хто працаваў, і хто дапамагаў нашаму сайту, усім, хто яго чытаў, чытае і будзе чытаць.
Будзем разам, і Беларусь стане вольнай!