У Турцыі прапанавалі механізм для аднаўлення чарнаморскага экспарту збожжа
- 11.09.2026, 23:31
Ён складаецца з сямі пунктаў.
Турэцкая група па аграрнай дыпламатыі заклікала стварыць новы міжнародны механізм для абароны аграрнага гандлю і грамадзянскага суднаходства ў Чорным моры. Пра гэта паведаміў Miller Magazine.
Арганізацыя лічыць, што прапановы павінны грунтавацца на досведзе Чарнаморскай збожжавай ініцыятывы 2022 года, але быць адаптаваныя да цяперашніх складаных умоў.
Прапанаваны механізм складаецца з сямі элементаў:
- дамоўленасць не наносіць удараў па збожжавай інфраструктуры;
- бяспечная навігацыя грамадзянскіх суднаў з харчовымі грузамі;
- Турцыя павінна выконваць ролю пасярэдніка, абапіраючыся на досвед Чарнаморскай збожжавай ініцыятывы 2022 года;
- стварэнне добраахвотнай сістэмы празрыстасці і верыфікацыі, якая пацвярджае грамадзянскі статус суднаў-удзельнікаў, іх грузы і заяўленыя маршруты;
- упроваджанне механізму страхавання і ваенных рызык;
- павелічэнне прапускной здольнасці альтэрнатыўных калідораў;
для маніторынгу цэн, фрахтавых ставак, аб'ёмаў экспарту і запасаў будуць выкарыстоўвацца даныя Арганізацыі Аб'яднаных Нацый па пытаннях харчавання і сельскай гаспадаркі, Сусветнай харчовай праграмы і Міжнароднага савета па збожжы.
Турэцкую групу па аграрнай дыпламатыі стварылі ў чэрвені 2025 года. У яе ўваходзяць 87 навукоўцаў, дзяржаўных службоўцаў, прадстаўнікоў бізнесу, экспарцёраў, вытворцаў, журналістаў і галіновых арганізацый.
Міністр замежных спраў Турцыі Хакан Фідан 31 жніўня заявіў, што Турцыя распрацавала новы план для праходжання суднаў са збожжам праз Чорнае мора. Па яго словах, Турцыя падтрымлівае кантакты па гэтым пытанні як з Расіяй, так і з Украінай.
У 2022 годзе Турцыя разам з ААН была пасярэднікам пры заключэнні так званай Чарнаморскай збожжавай ініцыятывы. Яна павінна была забяспечыць бяспечны экспарт украінскага збожжа праз Чорнае мора.
Згодна з умовамі пагаднення ў Стамбуле дзейнічаў Сумесны каардынацыйны цэнтр, дзе інспектары Украіны, ААН, Турцыі і Расіі павінны былі правяраць судны са збожжам. Расія выкарыстоўвала гэта для штучнага абмежавання ўкраінскага экспарту: яе інспектары свядома зацягвалі агляды трюмаў і дакументаў і беспадстаўна адмаўлялі ў рэгістрацыі новых суднаў, якія накіроўваліся ва ўкраінскія парты.
Пасля таго як Расія летам 2023 года выйшла з пагаднення, Украіна запусціла ўласны марскі калідор. Ён дзейнічаў без удзелу Расіі, без прыніжальных расійскіх праверак у Стамбуле і дазволіў Украіне экспартаваць не толькі збожжа, але і метал і іншыя тавары ў значна большых аб'ёмах, чым пры дзеянні збожжавага пагаднення.
Пасля выхаду з Чарнаморскай збожжавай ініцыятывы Расія пачала атакаваць украінскія парты як у раёне Адэсы, так і на Дунаі.
Аднак з ліпеня 2026 года ўкраінскі марскі калідор фактычна спыніў працу з-за таго, што Расія пачала біць не толькі па партовай інфраструктуры, але і па суднах, якія накіроўваліся ў парты Вялікай Адэсы. На гэты раз і ў Расіі ўзніклі праблемы з экспартам, таму што Азоўскія парты і найбуйнейшы збожжавы порт на Чорным моры заблакаваныя ўкраінскімі беспілотнымі войскамі.
Украіна і Расія забяспечылі 27,3% сусветнага экспарту пшаніцы ў 2025–2026 маркетынгавым годзе паводле даных Міністэрства сельскай гаспадаркі ЗША.