Над Антарктыдай рэзка павялічылася азонавая дзіра
- 19.09.2026, 10:37
Названая верагодная прычына.
У верасні азонавая дзіра над Антарктыдай рэзка павялічылася і, паводле прагнозаў навукоўцаў, вось-вось стане яшчэ большай. Даследчыкі мяркуюць, што прычынай, верагодна, з'яўляецца раптоўнае паніжэнне тэмпературы.
Пра гэта гаворыцца ў дакладзе Службы маніторынгу атмасферы Каперніка (CAMS, то бок Copernicus Atmosphere Monitoring Service). Акрамя таго, сярэдні ўзровень азону быў ніжэйшы за звычайны на шырокай тэрыторыі: ад Грэнландыі і Еўропы да Цэнтральнай Азіі, Японіі і Камчацкага паўвострава ў Расіі.
«Развіццё азонавай дзіры над Антарктыдай можа істотна адрознівацца ад года да года ў залежнасці ад шэрагу атмасферных і хімічных фактараў. Хоць сёлета ў пачатку верасня мы назіралі хуткае павелічэнне яе плошчы, іншыя паказчыкі застаюцца блізкімі да гістарычных сярэдніх значэнняў. Гэтыя высновы падкрэсліваюць важнасць маніторынгу складанага ўзаемадзеяння паміж антрапагеннымі ўздзеяннямі і прыроднымі фактарамі. CAMS прадастаўляе высокаякасныя дадзеныя, прагнозы і аналізы, неабходныя для разумення стану азонавага пласта і адсочвання яго доўгатэрміновага аднаўлення», — заявіў Лорэнс Руй, дырэктар Службы маніторынгу атмасферы Каперніка.
Дыяграма CAMS плошчы азонавай дзіры па стане на 12 верасня 2026-га. Чырвоная лінія паказвае дадзеныя за бягучы год, а чырвоная пунктірная — прагноз на наступныя 5 дзён. Больш тоўстая і больш цёмная сіняя лінія — гэта дынаміка азонавай дзіры на працягу 2025 года. Святлейшая сіняя лінія — 2024 год. Шэрыя колеры абазначаюць перыяд з 1979 па 2023 год.
Даследчыкі выявілі, што ў жніўні азонавая дзіра развівалася з хуткасцю, тыповай для папярэдніх 46 гадоў, дасягнуўшы плошчы каля 15 мільёнаў квадратных кіламетраў.
У першай палове верасня гэты паказчык рэзка вырас, дасягнуўшы 25 мільёнаў квадратных кіламетраў у суботу, 12 верасня.
Гэта прыкладна на 5 мільёнаў квадратных кіламетраў больш, чым сярэдні паказчык за названы перыяд.
«Прагнозы сведчаць пра магчымы далейшы рост плошчы ў сярэдзіне верасня. Знясіленне азонавага пласта ў стратасферы Паўднёвага паўшар'я адбываецца з-за таго, што нізкія тэмпературы садзейнічаюць утварэнню палярных стратасферных аблокаў, якія адыгрываюць пэўную ролю ў актывацыі хімічнага разбурэння азону з дапамогай галагенаў пры наяўнасці сонечнага святла падчас паўднёвай вясны (з жніўня па лістапад)», — паведамілі ў CAMS.
Нагадаем, што азонавая дзіра дасягнула рэкордных памераў (29,6 мільёна квадратных кіламетраў) у верасні 2006 года. У апошнія гады назіраецца яе змяншэнне, што сведчыць пра частковае аднаўленне азонавага пласта.
Азонавы пласт размешчаны ў стратасферы на вышыні ад 15 да 50 кіламетраў над паверхняй Зямлі.
Яго можна назваць прыродным «санскрынам» для планеты. Азон — гэта малекула, што складаецца з трох атамаў кіслароду, якая сустракаецца ў прыродзе ў невялікіх колькасцях. Бліжэй да зямлі азон таксама можа ўтварацца ў выніку фотахімічных рэакцый паміж сонцам і забруджаным паветрам, утвараючы шкодны смог.
У стратасферы азон выконвае ролю «шчыта», абараняючы планету ад патэнцыйна шкоднага ультрафіялетавага выпраменьвання, якое з'яўляецца асноўнай прычынай раку скуры.