Манака пачало вычышчаць з банкаў багатых расіян

• 19.09.2026, 13:15

Пад санкцыі трапілі сястра Усманава, падрадчык «Транснефти» і брат міністра сельскай гаспадаркі РФ.

Манака пачало маштабную праверку буйнейшых банкаў і кіравальных кампаній княства, імкнучыся выйсці з шэрага спісу Групы распрацоўкі фінансавых мер барацьбы з адмываннем грошай (FATF). Княства апынулася там у чэрвені 2024 года з-за недастатковай барацьбы з адмываннем грошай. FATF прызнала, што Манака можа неўзабаве выйсці з шэрага спісу, паведамляў Bloomberg.

Мясцовы фінансавы рэгулятар AMSF некалькі гадоў правяраў UBS Monaco, Banque Havilland, Julius Baer, Guardian Management і International Corporate Structuring (ICS). У 2025–2026 гадах ён пачаў публікаваць вынікі праверак з дасье кліентаў, па якіх банкі недастаткова правяралі паходжанне грошай, крымінальныя сувязі, сумнеўныя аперацыі, санкцыйныя і палітычныя сувязі. Каля траціны праблемных кліенцкіх дасье звязаныя з Расіяй. Імёны AMSF хавае, але пакідае дастаткова дэталяў — прафесіі, сваякоў, кампаніі і галіны, даты ўвядзення санкцый і крымінальныя расследаванні, каб ідэнтыфікаваць частку кліентаў.

Сястра Усманава, падрадчык «Транснефти» і брат міністра сельскай гаспадаркі

З сакавіка па чэрвень 2024 года AMSF правяраў UBS Monaco. У адным з дасье банк тлумачыў стан кліенткі падарункамі ад брата, які перадаў ёй $70 млн і некалькі аб'ектаў нерухомасці. Як усталяваў рэгулятар, UBS не сабраў дакументаў, якія пацвярджаюць паходжанне стану самога дарыльшчыка. Жанчына працавала гінеколагам, а яе брат адседзеў па крымінальнай справе, быў буйным прамыслоўцам і меў сувязі з англійскім футбольным клубам. Пасля ўвядзення санкцый супраць брата пад абмежаванні трапіла і яна. Дэталі адназначна ўказваюць на сястру Алішэра Усманава — Саодат Нарзіеву. Расследаванне OCCRP раней выявіла Нарзіеву бенефіцыярам 27 рахункаў Credit Suisse, а максімальны баланс аднаго з іх перавышаў $2 млрд. UBS у сакавіку 2025 года закрыў ёй рахунак.

У кастрычніку AMSF праверыў Julius Baer Wealth Management Monaco. Адзін з яго кліентаў — Віктар Фядотаў, былы кіраўнік Каспійскага трубаправоднага кансорцыюма. У 2021 годзе Pandora Papers раскрылі, што Фядотаў быў патаемным саўладальнікам ВНІІСТ — падрадчыка «Транснефти», які зарабіў на будаўніцтве гіганцкага нафтаправода ВСТО. У ўнутраным справаздачанні «Транснефти» ВНІІСТ абвінавачвалі ў вывадзе каля $140 млн. Праз звязаны з ВНІІСТ афшор Фядотаў атрымаў не менш як $98 млн, а звязаны з ім траст набыў прыватны джэт Bombardier за $34 млн, пісаў Guardian. Банк паведаміў пра падазрэнні адносна кліента толькі ў чэрвені 2022 года — праз год пасля таго, як з'явіліся падставы для падазрэнняў. Рэгулятар палічыў такую затрымку недапушчальнай. У выніку Julius Baer спыніў адносіны з Фядотавым.

У лістападзе праверка рэгулятара дайшла да кіравальнай кампаніі Guardian Management. Адзін з яе кліентаў быў Леанід Новіцкі, былы першы намеснік гендырэктара «Расагралізінга» і брат былога міністра сельскай гаспадаркі Алены Скрыннік. Паводле звестак «Інтэрфакса», яшчэ ў 2015 годзе швейцарская пракуратура расследавала справу аб адмыванні грошай, у якой фігуравалі Новіцкі, ягоная жонка і Скрыннік. Справа была звязаная з меркаванымі крадзяжамі больш за 1 млрд рублёў у «Расагралізінга». Guardian першапачаткова ўлічвала сувязь Новіцкага са Скрыннік, але пазней панізіла рызыку кліента. AMSF не выявіў у дасье патрэбнага аналізу для такога рашэння.

Яшчэ аднаго кліента ўдалося ўстанавіць у матэрыялах карпаратыўнага правайдара ICS. Уладальнік Fedcominvest Аляксей Федорычаў займаўся гандлем серкай, угнаеннямі і збожжам і валодаў долямі ў партавых тэрміналах ва Украіне. У 2024 годзе італьянскія ўлады па запыце Украіны арыштавалі звязаныя з Федорычавым актывы на 41 млн еўра, уключаючы нерухомасць у Фларэнцыі. Ва Украіне бізнэсмена падазравалі ў карупцыі, махлярстве ў дачыненні да дзяржкампаніі і адмыванні грошай. Меркаваны ўрон — больш за $60 млн. Прэтэнзіі рэгулятара да ICS датычыліся таго, як кампанія ўлічвала негатыўную інфармацыю пра кліента.

Топ-менеджары РЖД і карупцыянеры

Рэгулятара Манака зацікавілі яшчэ пяць кліентаў з расійскімі сувязямі, але іх імёны ўстанавіць не ўдалося. У ICS гэта быў расійскі алігарх і былы віцэ-прэзідэнт РЖД, які стаў кліентам кампаніі ў 2018 годзе. ICS узяла яго на абслугоўванне і палічыла супадзенне імя выпадковым, але AMSF пацвердзіў, што ён быў з РЖД. Таксама заставаўся кліентам ICS і іншы бізнесмен — палітычна значная асоба расійска-ўкраінскага паходжання. У ягоным дасье змяшчаліся падазрэнні ў карупцыі, махлярстве і адмыванні грошай, а яго актывы ў Манака арыштавалі па запыце ўкраінскіх уладаў.

У Banque Havilland рэгулятару не спадабалася жонка кіраўніка публічнай расійскай электраэнергетычнай кампаніі. Яе стан банк тлумачыў даходамі мужа, але не здолеў пацвердзіць паходжанне сямейнага капіталу. З-за гэтага AMSF заклікаў банк закрыць ёй рахунак. Іншы кліент Havilland, грамадзянін Расіі з ААЭ, меў дзелавыя сувязі з расійскім алігархам, чые актывы замарозілі пасля пачатку вайны ва Украіне. Ён праводзіў сумнеўныя аперацыі праз кампанію на Брытанскіх Віргінскіх астравах. У студзені 2024 года кампанія выплаціла яму 3 млн еўра дывідэндаў, а ўжо праз тры дні атрымала іх назад у выглядзе пазыкі. Банк не змог патлумачыць эканамічны сэнс такой аперацыі.

У UBS Monaco рэгулятар выявіў кліента, які зарабіў на вугалі Кузбаса, а адну з яго кампаній абвінавачвалі ў махлярстве. Комплаенс папярэдзіў пра трапленне кампаніі кліента ў санкцыйны спіс OFAC. Нягледзячы на гэта, UBS адкрыў яму рахунак у Манака ў 2017 годзе.